PARTUR
HEIMADÓPUR Í NÝGGJA TESTAMENTI
Í fyrstu samkomu Guds, soleiðis lesa vit í Nýggja
Testamenti, vórðu bert trúgvandi menniskju doypt, tey,
ið vitnaðu, at tey vóru komin til trúgv á Harran Jesus
Kristus.
Dópurin var ein lýdnis-og játtannardópur, har hin
trúgvandi játtaði við munni sínum, at Jesus var Harri, og
trúði við hjartanum, at Gud hevði reist Hann upp frá
hinum deyðu. Sostatt var hann/hon, ið doypast skuldi
longu komin til trúgv, tí við hjartanum trýr ein til
rættvísi og við munninum játtar ein til frelsu. Tí hvør
tann, ið kallar á navn Harrans skal verða frelstur. (Les
Róm.10:9f.)
Øll tey, ið vóru komin til trúgv, vórðu doypt. Tað
var óhugsandi, at onkur, ið var vorðin frelstur við trúnni
á Jesus Kristus, sýtti at lata seg doypa. Dópurin er ein
sjálvsagdur rættur fyri ein og hvønn, sum trýr á Jesus
sum frelsara. Og somuleiðis er dópurin ein lýdnisgerð
og ein vitnisburður um, at nú hevur ein kvett við lívið í
hesum heimi og valt at fylgja Jesusi eftir.
Tá tók Pætur til orða og segði: “Kann nakar sýta hesum
vatnið, at tey skulu ikki verða doypt – tey, sum tó hava
fingið Heilaga Andan líka væl sum vit!”
- 15 –
Og hann beyð, at tey skuldu verða doypt í navni
Jesu Krists. Áps. 10:47-48.
Nógvir høgt mettir protestantiskir gudfrøðingar
hava tikið í egnan barm og viðgingið, at ikki ein einasti
farvegur er at finna í Nýggja Testamenti eftir barnadóp.
Um so hevði verið, mundi Jesus havt kunnað lærisveinar
Sínar um hetta. Heldur ikki stóri gudfrøðingurin Paulus
nevnir eitt orð um, at børnini eru endurfødd í dópinum,
men at tey eru halgað við trúgvandi foreldrum sínum.
Tað finnist einki prógv um, at barnadópur hevur
verið framdur hvørki á døgum ápostlanna ella í teimum
fyrstu ættarliðunum eftir deyða ápostlanna. Hesin
veruleikin verður staðfestur av fleiri andaligum
myndugleikum og góðtikin av rættuliga nógvum
kirkjum, samkomum og eisini mangan komin til orða í
lærubókum og ikki minst í mongum handbókum.
Í nýggjasta vísindaliga exegetiska (útlegging)
stórverkinum Herzogs Realenzyklopädie, sum seinastu
ferð kom út fyrst í 21. øld, stendur í BD.19, S. 403, har
D. Feine-Breslau, professari, sum er protestantiskur
gudfrøðingur, tekur soleiðis til orða: “ At barnadópurin
hevur verið framdur á døgum ápostlanna ella stutt eftir
tíð ápostlanna letur seg ikki prógva vísindaliga.”
Vit hoyra fleiri ferðir um, at heilar hússamkomur ella at
hann/hon hava latið seg doypt saman við øllum teirra.
(Áps.16:15.32f.; 18:8: 1.Kor.1:16.) - 16 –
- Kor.7:14 talar ikki til frama fyri, at barnadópur var
vanligur, tí annars hevði Paulus ikki kunna skrivað um
børnini í einum hjúnarlagi, har annað av foreldunum er
trúgvandi, at hesi børn eru halgað við tí trúgvandi
mammuni ella pápanum. Um børnini vóru vorðin
barnadoypt, hevði Paulus málborið seg á annan hátt.
Hitt økomeniska (felagskirkjuliga) felagsráðið, har
Danmark svarar spurningum viðvíkjandi Limatekstinum frá 1986, (Kirkernes Verdensråd, varð sett á
stovn í Amsterdam í 1948 og hevur umleið 340 kristnar
kirkjur við í felagsskapinum frá 120 ymiskum londum)
viðvíkjandi dópi, breyðbróting, (altargongd) og
embætið kirkjunnar.
Danska fólkakirkjan fekk professarar frá teimum
teologisku fakulitetunum (gudfrøðideildunum) í Århus
og Keypmannahavn at geva eitt svar, sum fólkakirkjan
góðtók. Í hesum verður m.a. sagt: dópurin mentist frá
at vera dópur av trúgvandi menniskjum til, at alt
samfelagið lat børn teirra doypa.
Veikleikin í hesum svari er, at teir ikki hava eitt
einasta stað ella keldu, teir kunnu vísa á. Tí er hetta úrslit
meira eitt ynski, sum fólkakirkjan droymir um, nakað
hon fremur, men uttan hald í veruleikanum.
Sannleikin er jú tann, at tey, sum hildu fast við
bíbliunnar boðskap um, at doypa trúgvandi, vórðu
seinni í tíðini noydd at lata børn teirra doypa. Tey,
sum noktaðu vórðu atsøkt, pínd, noydd í útlegd og tað,
- 17 –
sum verri er, sum vit vilja lýsa nærri í einum øðrum
parti.
So tann menningin frá trúardópi til barnadóp,
sum fólkakirkjan vil vera við hevur verið, er ósonn!
Tí veruleikin er tann, at falslærarar komu inn í
samkomurnar ógvuliga tíðliga og villleiddu fólk við
læruni um barnadóp. Hetta venda vit aftur til.
FIMM HÚSARHALD VERÐA DOYPT
Kornelius
Áps.10
Lýdia
Áps.16:12f.
Fangavaktarin
Áps.16:27f.
Krispus
Áps.18:8f.
Stefanas
1.Kor.1:16
1 Pætur skal tala orð til tín, sum tú og alt hús títt skal
verða frelst við.
Àps.11:14
Hvat skal eg
gera, fyri at eg
kann verða
frelstur?
Áps.16:30
2 Nú eru vit
øll stødd
her fyri
ásjón Guds
at hoyra alt,
ið tú hevur
fingið boð
um av
Harranum.
Áps.10:33
Kvinna, ið æt
Lýdia, og sum
dýrkaði Gud
Jahwe,
lurtaði og gav
gætur eftir tí,
sum Paulus
talaði.
Áps.16:14
Teir svaraðu:
“Trúgv á Harran
Jesus Kristus, so
skalt tú verða
frelstur, tú og hús
títt!”
Áps.16:31
Paulus talaði
og vitnaði í
sýnagoguni
fyri jødunum,
at Jesus er
Messias.
Áps.18:4-5.
3 Meðan
Pætur enn
talaði hesi
orð, fall
Hjarta
hennara læt
Harrin upp.
Áps. 16:14
Krispus
sýnagogustjóri
kom til trúgv á
Harran við - 18 –
Heilagi
Andin á øll,
ið orðið
hoyrdu.
Áps.10:44
øllum húsi
sínum; og
nógvir
Korintmenn,
sum hoyrdu
hann, komu til
trúgv og lótu
seg doypa.
Áps.18:8
4 Paulus
beyð, at
tey, ið
høvdu
fingið
Heilagan
Anda,
skuldu lata
seg doypa.
Áps.10:47-
48.
Tá ið nú hon
og hús
hennara vóru
doypt, bað
hon teir koma
inn í hús
hennara og
verða har.
Áps.16:15
Hann sjálvur
(fangavaktarin)
og øll hansara
vórðu við tað
sama doypt.
Áps.16:33
Tó doypti eg
eisini tey hjá
Stefanusi.
1.Kor.1:16
5 So fóru teir út
úr
fangahúsinum
og fóru inn
hjá Lýdiu. Tá
ið teir høvdu
hitt
brøðurnar og
ámint teir,
fóru teir
avstað.
Áps.16:40
Hann fór niðan í
hús sítt við
teimum og gav
teimum at eta og
gleddist stórliga,
at hann við
øllum sínum
varð komin til
trúgv.
Áps.16:34
(egin týðing)
Eg áminni
tykkum,
brøður-tit
kenna tey hjá
Stefanasi, at
tey eru
frumgróður
Akaia, og at
tey hava
givið seg
sjálv hinum
heiløgu til
tænastu.
1.Kor.16:15 - 19 –
Strikumynd av bíbilskum dópi ((Mynd 1)
Í omanfyri nevndu talvu vórðu fimm húsarhald doypt av
ápostlunum. (Talvan er gjørd við íblástri frá “Die
Taufe” av Johannes Warns 1992 ISBN 3-417-21408-4).
Kirkjufólk og kanska serstakliga missiónsfólk, sum
jú eisini eru ein partur av fólkakirkjuni, halda rimmar
fast við barnadópin, hóast tey vita, at barnadópurin og
somuleiðis konfirmatiónin eru nakað, sum menniskju
hava sett í verk og tískil ikki verða nevnd í Nýggja
Testamenti. Hesi elska, at taka fram tey fáu støðini í
Nýggja Testamenti, har tað stendur, at hann/hon og alt
hús teirra tóku við trúgv og lótu seg doypa, sum eitt
prógv um, at børnini hoyrdu við til húsarhaldið, og - 20 –
vórðu sostatt doypt. Tá ið ein kemur til eina slíka
niðurstøðu, so er tað tí, at ein ikki hevur fyrilit við, hvat
siðvenjan hjá hesum fólki var og gera sostatt eina
niðurstøðu, sum ikki er haldgóð og beinleiðis í andstøðu
við siðvenju fólksins.
Vit viðgera nú hesar persónar, sum komu til trúgv, í tí
raðfylgju, sum omanfyri standandi talva vísir. Mær
tykir, at tað mangan verður farið ov lættliga um hesi
dømi úr Ápostlasøguni. Tí vóru smábørn við í hesum
nevndu húsarhaldum, sum sagt verður frá, at tey tóku
við trúgv og lótu seg doypa, so hevur Jesus gloymt at
kunna okkum um, at barnadópur frá tá av skuldi
góðkennast, og lærusveinarnir og ápostlarnir gera seg
álvarsliga sekar í ivingarsamari tulking av boðum
Harrans.
Men øll siðvenja jødanna talar ímóti barnadópi, og
heldur ikki Jesus hevur givið boð um, at børn skuldu
doypast. Tá ið Jesus signaði smábørnini, nevnir Hann
ikki eitt einasta orð um dóp, tí er tað so løgið, at
fólkakirkjan o.a. kirkjur, nýta júst hesi orðini, har Jesus
signar smábørnini, sum støðið undir barnadópinum, tí
hin kristni dópurin varð ikki settur á stovn, tá ið Jesus
signaði smábørnini.
Av tí at dópurin altíð hevur havt trúnna sum
fortreyt, eisini dópur Jóhannesar, hevði tað verið
óhugsandi, at nakar lat børn teirra doypa. Tí hvussu
kunnu pinkubørn taka við trúgv? Hvussu kunnu - 21 –
pinkubørn lata seg doypa? Tað høvdu tey als ikki skil
fyri! Tað stendur í Áps. 10:47-48, at Heilagi Andin varð
givin øllum, sum hoyrdu orðið. Hesi, sum vórðu doypt
talaðu í tungum og stórliga prísaðu Gudi.
Neyvan kann nakað pinkubarn tala í tungum og
stórliga prísa Gudi. Hetta krevur, at ein er komin
upp í ein ávísan aldur.
Kurt Aland sigur í bók síni “Die Säuglingstaufe im
NT ind der alten Kirche” München 1961, at tær fyrstu
kristnu samkomurnar høvdu ta áskoðan, at pinkubørn
vóru syndafrí, bls. 60 fh., og sostatt ikki vórðu doypt
fyrrenn tey vóru komin so mikið til aldurs, at tey sjálvi
kundu játta trúgv teirra, áðrenn tey vórðu doypt.
Lat okkum fyrst leggja dent á, at í hesum fimm
heimum, húsarhaldum, búðu ikki hvør sum helst!
Tessvegna fara vit at kanna øll hesi fimm dømi úr
Ápostlasøguni nærri, har sagt verður um, at tey tóku við
trúgv og lótu seg doypa. - 22 –
KORNELIUS
Kornelius er fyrstur í røðini. Tað stendur um hann, at
hann búði í Kesarea, ið var ein havnarbýur, ið lá við
Stórhavið (Miðalhavið). Kesarea lá 4 míl norðanfyri
Jaffa og var høvuðsstaður í Judea, sum lá undir
rómverska landshøvdinganum.
Kornelius var ættaður úr Italiu og var av heidnari
ætt. Hann var høvuðsmaður fyri herliðinum, ið kallaðist
hitt italska. Hann var ein sannhjartaður maður, sum
óttaðist Gud við øllum húsi sínum, gav fólkinum nógvar
olmussur og bað altíð til Gud. (Áps.10:1-2).
Kornelius sá heilt skilliga í sjón um níggjunda
tíman á degnum (t.e.klokkan trý seinnapartin okkara tíð)
eingil Guds, sum kom inn til hansara og segði við hann:
“Kornelius!”
Hann stardi uppá hann og varð ógvuliga ræddur og
segði: “Hvat er tað, harri?” Hann segði við hann:
“Bønir tínar og olmussur tínar eru stignar upp, so at
Gud minnist tær!
Send nú nakrar menn til Joppe og fá til tín ein Símun,
sum hevur tilnavnið Pætur!
Hann heldur til hjá garvara, ið eitur Símun, og sum
hevur hús við sjógvin.” Tá ið nú eingilin, ið tosaði við
hann, var farin frá honum, kallaði hann til sín tveir av - 23 –
tænarum sínum og ein hermann, ið óttaðist Gud – ein av
teimum, ið altíð vóru um hann-og segði teimum tað alt
samalt og sendi teir til Joppe. Áps.10.3-6.
Kornelius hevði eitt brennandi ynski um at toknast
Gudi. Bert hetta, at hann gjørdi tað, sum eingilin beyð
honum, vísir av álvara, hvussu hann av heilum hjarta
leitaði eftir sannleikanum. Við einum slíkum hugburði,
má Kornelius ivaleyst hava verið opin fyri at taka ímóti
evangeliunnar sannleika.
Dagin eftir, meðan sendiboðini vóru á veg og
nærkaðust býnum, fór Pætur um sætta tíman (klokkan
12 okkara tíð) upp á takið at biðja. Hann var svangur, og
húsverturin fór niður at fyrireika eina máltíð. Meðan tey
nú gjørdu tað, fall Pætur í burturrykking. Á grikskum
eitur tað εκστασις –úttalast ekstasis. Tað er ein støða,
har sinnið í eina stund ferð úr síni vanligu støðu. Kann
eisini merkja ein heilag ekstasa, burturrykking. Jákup
Dahl, próstur, sáli, umsetur, at hann varð frá sær
sjálvum. Nýtslan av teimum ytru sansunum halda uppat
at virka eina løtu og Gud opinberar nakað á ein
óvanligan hátt.
So er tað, at Pætur sær eina sjón, Himmalin opnan
og nakað eins og stóran dúk dala niður, eina serstaka
sjón, sum Pætur als ikki skilti í løtini. (les Áps.10:10-
20).
Meðan Pætur nú ikki visti, hvat hann skuldi hugsa
um hesa sjón, ið hann hevði sæð, tá stóðu menninir, ið - 24 –
Kornelius hevði sent, fyri portrinum; teir høvdu spurt
seg fram til hús Símunar. Teir róptu og spurdu, um
Símun, sum hevði tilnavnið Pætur, helt til har.
Meðan Pætur nú hugsaði um sjónina, segði Andin við
hann: “Tríggir menn leita eftir tær.
Reis teg, far oman og far við teimum uttan at ivast! Tí
Eg havi sent teir.”
Lesið Áps.10:21-43 har alt kemur fram í dagsins ljós,
hvussu Gud í sínari almátt talar og opinberar, tá ið Hann
vil hava samband við menniskju og kalla tey til
umvending og tænastu.
Pætur talaði nú til fólkið, sum komið var saman í
Kesarea, alt tað, profetarnir høvdu vitnað, at hvør tann,
ið trýr á Hann, Jesus Kristus, fær fyrigeving syndanna
við navni Hansara.
Meðan Pætur enn talaði hesi orð, fall Heilagi
Andin á øll, ið orðið hoyrdu. Allir hinir umskornu
trúgvandi, sum við Pæturi vóru komnir, vórðu ógvuliga
bilsnir, at gáva Heilaga Andans var úthelt yvir
heidningarnar við, tí teir hoyrdu tey tala í tungum og
stórliga prísa Gudi.
Tá tók Pætur til orða og segði: “Kann nakar sýta hesum
vatnið, at tey ikki skulu verða doypt – tey, sum tó hava
fingið Heilaga Andan líka væl sum vit!”
Og hann beyð, at tey skuldu verða doypt í navni Jesu
Krists. - 25 –
Kornelius var ein ógvuliga týðandi maður í
samfelagnum. Hann hevði nógv um at vera. Vit fáa ikki
so nógv at hoyra um hann annars.
Um hann var giftur, hevði tað ivaleyst verið
viðmerkt, men starvið hevur kanska ikki loyvt honum
stundir til at hava familju. Og sostatt hevur hann heldur
eingi børn átt.
Men Kornelius hevði tænastufólk og hermenn, sum
gingu honum til handa. Hetta var einki ókent fyribrygdi
tá á døgum. Og tað var júst øll hesi, sum saman við
Korneliusi høvdu hoyrt evangeliið av munni Pæturs og
vóru vorðin frelst og síðani lótu seg doypa saman við
øllum hinum, ið hjástødd vóru. Tað stendur als einki um,
at nøkur smábørn vóru hjástødd. Um so var høvdu tey
ikki skilt nakað av tí, sum fór fram.
Nýggja Testamenti kennir ikki nøkur kristin, sum
vóru ódoypt, ei heldur til nakran, sum var doyptur uttan
at hava trúgv. Einasti rætti háttur var/er at doypa tey,
sum vóru komin/koma til persónliga trúgv á Harran
Jesus Kristus.
Dópurin kann staðfesta trúnna, men kemur ongantíð
ístaðin fyri trúnna.
Trúgvin eigur altíð at verða fyrst, sum ein treyt fyri,
at ein kann lata seg doypa. - 26 –
OYKOS-HUGTAKIÐ
Grikska orðið οικος hevur ymiskar merkingar-sí
Matt.9:6-7 hús og í 11:8 húsum konganna o.s.fr.. Orðið
kann eisini merkja hús, húsfólk, fólk Guds, Templið, ein
ætt, fólk, sum hoyra Gudi til o.m.a..
Summir granskarar tosa beinleiðis um eitt “oykoshugtak”, sum vit finna í omanfyri nevndu fimm dømum,
hann ella hon og hús (οίκος) teirra komu til trúgv og
øll hansara/hennara vórðu við tað sama doypt.
Tey fólk, sum eru sannførd um, at barnadópurin er
at finna í Nýggja Testamenti, nýta altíð oykos-hugtakið
í bíbliutulkingar kjaki teirra, sum prógv um, at tey hava
rætt og, at smábørnini eisini komu inn undir hetta
hugtak.
M.a. hevur Anne Mie Skak Johanson, sum er
fólkakirkjuprestur og ein leiðandi innan Oase
felagsskapin í Danmark í ritgerð síni “Barnet og
Evangeliet” –en undersøgelse af forholdene mellem
barnets vilkår og kirkens budskab, august 2001, júst við
oykos-hugtakinum í huga, hildið seg kunna prógva, at
eisini pinkubørnini vóru við í oykos-hugtakinum og
tessvegna doypt, tí trúgvin varð givin teimum sum ein
gáva, sum tey fingu í barnadópinum. Hvar í Nýggja
Testamenti verður dópurin nevndur sum ein gáva?
Hví fáa tey vaksnu so ikki eisini trúnna givna sum gávu
í dópinum? Dópur er jú dópur, og verður trúgvin givin
børnunum sum ein gáva í dópinum, má hon eisini verða - 27 –
givin teimum vaksnu? Men hetta er beinleiðis móti læru
Jesusar og boðskapi evangeliunnar: So mongum, sum
tóku ímóti Honum(Jesusi), gav Hann mátt at verða børn
Guds – teimum, ið trúgva á navn Hansara. Jóhs.1:12
Eingin kann verða eitt Guds barn við at verða doyptur,
hvørki sum barn ella vaksin.
Í 1.Kor.1:16, stendur soleiðis á grikskum:
Εβαπτισα δε και τον Στεφανα οίκων =Men eg
doypti eisini Stefanasar hús (οίκος)= (tey hjá Stefanas)
(mín týðing). Sama oykos-hugtak finna vit bæði hjá
Lýdiu, fangavaktaranum o.s.fr..
Hóast oykos-hugtakið verður nýtt í fimm støðum,
har talað verður um dóp, er tað eisini nevnt fleiri aðra
staðir, sum als einki hevur við dóp at gera, t.d. Jóhs.4:53,
Áps. 18:8 o.s.fr..
Otto Michel, Gøttingen 1961, sigur í eini grein “οίκος”
á bls.133, at pinkubørn verða ikki roknaði við undir
oykos-hugtakið.
Eisini August Strobel sigur um “Der Begriff des
“Hauses” “oykos-hugtakið” = (hugtakið “Hús”) im
griechischen und römischen Privatrecht, Zeitschrift für
die Neutestamentliche Wissenschaft Bd, 56, Berlin
1965 bls. 91fh., at børn verða altíð nevnd fyri seg
sjálvan og koma ongantíð inn undir oykos-hugtakið.
Somuleiðis nevnir hann eisini bræv Ignatiusar til
Smyrna og sigur, at í hesum profanu tekstum verður
heilt greitt lagt dentur á, at børn hoyra ikki við til oykos. - 28 –
Oykos-hugtakið inniheldur reint løgfrøðisliga bert fólk,
sum kundu taka eina ábyrgd, vaksin, ættarfólk við
húsfaðirinum sum patria potestas.
Sostatt verður vísundaliga prógva, at pinkubørn
ikki hava verið millum teirra, sum vórðu doypt, tá ið
hann ella hon og alt hús hansara/hennara vórðu doypt.
So er hetta komið uppá pláss løgfrøðisliga og útilokar
sostatt pinkubarnadópin í Nýggja Testamenti.
LÝDIA
Nú koma vit so til næsta persónin á talvuni, Lýdiu.
Paulus var staddur í Troas.
Um náttina vísti sjón seg fyri Paulusi: Makedoniskur
maður stóð har, bað hann og segði: “Kom yvir til
Makedoniu og hjálp okkum!”
Tá ið hann hevði sæð hesa sjón, royndu vit við tað sama
at koma yvir til Makedonia; tí vit dugdu at síggja, at
Gud hevði kallað okkum at kunngera teimum evangeliið.
Vit fóru so við skipi úr Troas og hildu beint til - 29 –
Samotrake og dagin eftir til Neapolis, haðani til Filippi,
sum er fyrsti býurin í tí partinum av Makadonia, nýbygd.
Har í býnum steðgaðu vit eina tíð.
Sabbatsdagin fóru vit út um býarportrið, fram við eini
á, til eitt stað, har tey plagdu at koma saman til bøn; har
settust vit og talaðu við kvinnurnar, ið komu saman.
Áps. 16:9-13.
Nú er tað, at vit koma til Lýdiu, hon var saman við
kvinnunum, ið hildu bøn uttan fyri býarportrið við eina
á. Tað stendur um Lýdiu, at hon var ein kvinna, ið
dýrkaði Gud. Í hesum orði liggur tað, at hon var ein
proselyttur, t.v.s., at hon hevði konverterað (skift trúgv)
til jødadómin og bað nú til hin eina sanna Gud, Jahwe,
Gud ísraelsmanna, faðir Jesus Krists. Hon var ættað úr
einum býi, sum kallaðist Týatira og hon handlaði við
purpuri. Illustrert Bibelleksikon bd.5 bls.296-97 og wikipedia.
Dictionary of New Testament Theology Vol.I-III
Purpur var eitt hitt virðismiklasta litingarevni, sum
varð framleitt serstakliga í Føniku. Hetta varð vunnið
úr ymsum snigilssløgum, murex brandaris, m. Truculus,
purpura haemastoma, sum øll finnast í Miðalhavinum.
Hin upprunaliga litleysa snigilssevjan varð, eftir at hon
var saltað niður og kókað og lutvíst undir árini av
sólarljósinum, til eitt myrkareytt ella myrkablátt
litingarevni.
Purpurídnaðurin hevði stóran lut í, at teir fønisku
havnabýirnir Zidon og Tyrus vórðu til so múgvandi - 30 –
keypstaðir, sum søgan veit at siga frá. Les m.a.
Ez.27:7.16.24.
Við ætlan síni at byggja eitt tempul fekk Salomo
sent ein purpurserfrøðing frá Hiram kongi úr Tyrus,
2.Krøn.2:6.13 í Hebraisku Bíbliuni, og í Victor
Danielsens og Jákup Dahls týðingum 2. Krøn.2:7.14.
Purpur verður altíð nevnt saman við vakurleika, fínleika
og tí tignarliga og verður oftast nevnt í samband við
halgidómin og prestabúnan. 2.Mós.25:4; 26:1.4.31.36;
2.Krøn.3:14.
At verða klæddur í purpur er tekin um ríkidømi og
marglæti. Sætið á beristólinum hjá Salomoni var av
purpur. Rómverskir hermenn í høgum embætum bóru
stykkið av purpuri frá vinstru øksl og niður undir vinstra
arm.
Tað verður mett av flestu granskarum, at Lýdia
bæði hevði verksmiðju, sum framleiddi og heilsølu, sum
fevndi víða um, so hon var ikki hvør sum helst kvinna.
Tá ið Paulus talaði, lurtaði Lýdia væl eftir, og tað
stendur skrivað, at Harrin læt hjarta hennara upp, so
hon gav tí gætur, sum Paulus talaði.(Áps.16:14) Bæði
Lýdia sjálv og øll í húsi hennara vórðu doypt.
Sum tann megnar vinnulívskvinna, Lýdia var, og
sum hevði óteljandi fólk í arbeiði, og sjálvandi eisini
tænastufólk í sjálvum húsarhaldinum, hevur hon
ivaleyst verið ógift kvinna ella kanska einkja við
børnum, ið vóru stór ella vaksin. Ein blaðung kvinna við - 31 –
smábørnum var neyvan før fyri at reka virkið av hesi
stødd, ei heldur havt stundir til tess.
So søgan um vinnulívskvinnuna Lýdiu kunnu fólk
neyvan nýta sum eitt dømi um, at hon hevði smábørn,
sum saman við øllum hinum vaksnu komu til trúgv og
vórðu doypt. Kanska vóru børnini stór og sostatt komin
til trúgv og sjálvi avgjørdu at lata seg doypa. Í hvussu
er og var, so sleppa vit ikki undan oykos-hugtakinum, at
bert tey, sum vóru før fyri at taka eina støðu, vórðu
roknaði við í húsarhaldinum sambært løgfrøðisliga lóg.
FANGAVAKTARIN
Søgan um fangavaktaran er eitt framhald av søguni um
Lýdiu. Paulus og teir, sum við honum fylgdu, fóru nú út
til bønarstaðin, har kvinnurnar plagdu at koma saman til
bønarhald. Har møttu teir eini gentu, hon var trælur, ið
hevði spádómsanda, og sum vann Harrum sínum stóra
inntøku við at spáa.
Filippi var nýbygt hjálandaveldi hjá kaisaranum.
Býurin varð uppkallaður eftir faðir Alexander hinum
Mikla. Býurin sjálvur varð samskipaður av rómverska
ríkinum og virkaði sum ein hernaðarligur útpostur. - 32 –
Fólkið, ið búði í Filippi var eina mest gamlir
hermenn, veteranar, sum fingu framíhjá rættindi.
Vanliga varð hjálandið ikki knýtt at stjórnini og hevði
fyrimunir sum, at tey ikki goldu skatt og onnur gjøld.
Orsaka av, at Filippi lá so sera væl fyri við havið og tær
stóru ferðsluvegirnar til Europu og býurin var ein stór
handilsmiðstøð í Makedonia og hevði stórt árin í øllum
landspartinum, var Filippi eitt sera vælegnað øki at byrja
í, at boða evangeliið um Jesus Kristus.
Sambært jødiska siðvenju var ein samkoma av
tíggju familjum, tíggju monnum, ið sótu fyri familjuni
nógmikið, at seta eina synagogu á stovn. Tá ið Paulus
kom til ein bý, hevði hann fyri vana at leita samkomu
jødanna upp, men sum nomið við, leitaði hann upp her
eitt jødiskt bønarmøti.
Jødiska trælagentan, ið hevði ein spádómsanda,
sum í grikskari gudalæru, mytologi, kallast πυθων
úttalast pýthón. Pytonslangan sigst at hava vart “oraklið
i Delfi”, men varð týnd av Apollo. Seinni varð so orðið
brúkt um spámenn og kvinnur og spádómsandar. Søgnin
sigur, at Apollo varð kendur sum hin “pytiski” Apollo.
Um hetta varð sagt um ein persón, hevði viðkomandi ein
“pytonskan anda” í sær. T.v.s., at hann varð stýrdur av
óndum kreftum. Gentan, sum vit hoyrdu um, spáddi og
var ein sokallað “sandsigerske” ella spákona, og veitti
harrum sínum mongd av peningi. - 33 –
Nevnda genta gekk aftan á Paulusi og hinum, rópti
og segði: “Hesir menn eru tænarar hins hægsta Guds,
og teir kunngera tykkum frelsuvegin.!” Hetta gjørdi hon
í nógvar dagar. Tá harmaðist Paulus um hetta, og hann
vendi sær á og segði við andan: “Í navni Jesu Krists sigi
eg við teg, at tú skalt fara út úr henni!” Og hann fór út
í somu stund.
Men tá ið harrar hennara sóu, at eingin vón var hjá
teimum longur um inntøku, tóku teir Paulus og Silas og
fóru dragandi við teimum á torgið fyri yvirvøldina.
Tá ið teir høvdu leitt teir fram fyri dómararnar,
søgdu teir: “Hesir menn volda miklan ófrið í staði
okkara! Teir eru jødar, og teir læra siðir, sum okkum,
rómverskum monnum, hvørki loyvist at taka við ella
fylgja!”
Eisini fólkið reistist móti teimum. Dómararnir lótu tá
klæðini skræða av teimum og søgdu, at teir skuldu verða
húðflongdir.
Tá ið teir nú høvdu givið teimum nógv sløg, settu teir
teir í fangahús og søgdu við fangavaktaran, at hann
skuldi ansa væl eftir teimum.
Tá ið hann hevði fingið hetta boð, setti hann teir í hitt
innara fangarúmið og setti føtur teirra fastar í stokkin.
Fangarnir, ið vóru píndir, royndu at linna um
líðingarnar við at syngja Gudi lovsongir og hinir
fangarnir lurtaðu eftir teimum. - 34 –
Á ein undurfullan hátt, kom stórur jarðskjálvti, so allar
dyr fangahússins sprungu upp, og leinkjurnar loystust
av øllum. Fangavaktarin óttaðist fyri, at fangarnir vóru
rýmdir, men Paulus uggaði hann og segði, at teir vóru
har allir. Nú kemur so stórhendingin. Fangavaktarin vil
fegin vita, hvussu hann kann verða frelstur.
Svarið er einfalt. Trúgv á Harran Jesus. (les
Áps.16:16-40)
Paulus talaði orð Harrans til fangavaktaran og til øll,
sum í húsi (οίκος) hansara vóru. Húsið hevur ivaleyst
ligið nær við fangahúsið og kanska verið tænastuhús.
So tók fangavaktarin teir til sín í sama tíma um
náttina og vaskaði sár teirra. Eftir hetta verður
fangavaktarin og øll hansara, sum hoyrt høvdu orð
Harrans (ø.32) doypt við tað sama. So settust tey øll til
borðs í húsi fangavaktarans, og hann var so glaður um,
at hann við øllum í húsi sínum var komin til trúgv á
Gud.
Neyvan hava nøkur pinkubørn verið til staðar har í
húsinum og tikin upp á miðjari nátt, tey skiltu, um so
var, ikki nakað av tí, sum fór fram. Og tá ið vit vita, at
eingin siðvenja fanst jødanna millum um, at pinkubørn
skuldu doypast, so hevði tað verið ein fullkomuliga
ókend støða, Paulus hevði sett fangavaktarin og øll, sum
hjástødd vóru í, tá ið tey ongantíð áður høvdu hoyrt um,
at pinkubarnadópur var til og enn minni hoyrt um slíka - 35 –
siðvenju. Gev eisini oykos-hugtakinum, sum áður
nevnt, gætur.
KRISPUS
Aftur og aftur hoyra vit, at Paulus og teir, ið við
honum ferðaðust, fóru inn í sýnagogurnar. Í so at siga í
hvørjum einasta býi har Jesus ella Paulus stóðu fram at
tala fyri fólkinum, var tað í eini sýnagogu.
Flestu bíbliugranskarar eru á einum máli um, at
sýnagogan, soleiðis, sum vit kenna hana frá Nýggja
Testamenti, eina helst er byrjað eftir, at templið var lagt
í oyði ár 608 f.Kr. Jødarnir í útlegd høvdu tørv á
samkomuhúsum, har teir kundu verða lærdir upp í trúnni
á hin eina Gud og at tilbiðja Hann. (The New
International Dictionary of New Testament Theology
Volume I-III ISBN 0 85364 177 3).
Bæði á døgum Jesusar og á døgum Paulusar vórðu
sýnagogurnar nýttar sum lokalar miðstøðir fyri
gudstænastum, undirvísing og fyrisiting hjá teimum
jødisku felagsskapunum. Ein sýnagoga varð bygd fyri
hvørjar tíggju jødiskar menn og húsarhald teirra.
Tá ið templið í Jerúsalem varð endurreist, gjørdist
tað ein miðstøð fyri ofringum, og staðið har tær
átrúnaðarligu hátíðirnar vórðu hildnar. Men sýnagogan - 36 –
hevði framvegis ein stóran leiklut í undirvísingini av
átrúnað jødanna.
Sýnagogufyristøðumaðurin Krispus hevði mangan
hoyrt Paulus tala, og so ein dagin gjørdist tað hansara
túrur at gerast ein kristin saman við øllum sínum. Tey
vórðu doypt við tað sama.
Krispus sýnagogustjóri kom til trúgv á Harran við
øllum húsi sínum; og nógvir Korintmenn, sum hoyrdu
hann, komu til trúgv og lótu seg doypa. Áps.18:11.
Vit lesa eisini í 1. Kor.1:14fh. um Krispus.
Onkur kanska heldur tað vera løgið, at dópurin av hesum
nevndu persónum fór fram heima hjá teimum sjálvum.
At so hevur verið, er eingin ivi um. Fleiri av hesum
persónum, sum nevndir verða, vóru ikki hvørjir sum
helst, men persónar, sum høvdu eina ávísa støðu í
samfelagnum. Vanligt var, at slíkir persónar áttu stór
hús við baðirúmum og ofta við einum uppíbygdum
húsið, sum somuleiðis hevði stóra bæðihøll. So vatn var
nógmikið av.
STEFANAS
Hús Stefanasar var millum eitt av teimum fyrstu í
Akaia, sum tók við evangeliinum um Jesus Kristus. - 37 –
Tað var altíð ein neyð í hjarta Paulusar eftir at brøður og
systrar hansara í Harranum skuldu liva Honum nær.
Vakið, standið fastir í trúnni, verið menn, verið sterkir.
Latið alt hjá tykkum verða gjørt í kærleika! Eg áminni
tykkum brøður-tit kenna tey hjá Stefanasi, at tey eru
frumgróður Akaia, og at tey hava givið seg sjálv hinum
heiløgu til tænastu—at eisini tit geva tykkum undir slík
og undir ein og hvønn, sum arbeiðir við og ger sær
ómak.
Neyvan hava tað verið pinkubørn, ið hava givið seg
hinum heiløgu til tænastu og sum fingu boð um, at
standa føst í trúnni og lata alt teirra verða gjørt í
kærleika.
.
Les: 1.Kor.16:13-16.
At barnadópurin er mannaboð og ikki stovnur
innsettur av Jesusi sjálvum, eru nógv dømi um.
Kirkjurnar, ið ganga inn fyri barnadópi, saman við tí
valdi, tær hava valt at sameina seg við, eru als ikki
nøgdar við plássið, Gud hevur givið hinum kristna
dópinum: ein vitnisburður um Son Hansara saman við
Heilaga Andans og Orðsins vitnisburði, men alla staðni
har barnadópurin hevur troka burtur hin ápostólska og
evangeliska dópin, ger hann støðugt krav um at verða
hin týdningarmesti og einasti rætti dópur.
Tey, ið kenna Lima-Tekstin hjá hinum økomeniska
felagsráðnum (kirkernes verdensråd, sum frammanfyri - 38 –
er nomið við), har royndir hava verið gjørdar at røkka
fram til eitt felags sjónarmið viðvíkjandi dópi,
breyðbróting (altargangi) og embæti, vita hvussu
trupult hetta arbeiði er. Eg vil ikki koma inn á hetta stóra
øki, sum fyllir fleiri bøkur, men bert viðmerkja, at
ongantíð kann ein slík roynd eydnast, tá ið ikki verður
bygt á orð Guds.
Tey ið hava møguleika at lesa “Lima-skjalið” og
svarið, sum varð givið av rættuliga nógvum kirkjum og
samkomum frá 1982, hjá Sameinda Økumeniska
Felagsskapinum Kirkernes Verdensråd, har nógvar
kirkjur eru limir m.a. danska fólkakirkjan,
baptistakirkjan, hvítusunnusamkoman o.a., kunnu gera
seg kunnan við hvussu ómøguligt tað er at skapa eina
sameinda kirkju, tá ið ikki verður bygt á Bíbliunnar
heilagu skriftir.
Í eini “Studierapport fra Det økomeniske
Fællesråds Dåbsgruppe”, sum kom út í 1977, sigur
Henning Talman m.a. í fororðinum: “Vi er overbeviste
om, at alle nutidige dåbsformer og –teologier bør
vurderes på grundlag af Ny Testamente. Det er ikke her
muligt at give en dyberegående redegørelse for
bibelsynet, men vi ønsker at påpege, dels det faktum, at
der efter vor mening ikke findes vidnesbyrd om
spædbørndåb i Ny Testamente.”
Í somu frágreiðing hevur Henning Talman sett upp
17 tesir, sum snúgva seg um dóp. Hesar tesir hava verið - 39 –
til umrøðu í tí felagskirkjuliga (økomeniska)
felagsráðnum, men ikki eydnaðist at koma fram til nakra
semju.
Sagt verður m.a. í hesum tesum, at ein leiðregla er
avgjørd neyðug fyri, at vit kunnu skilja dópin, og hon er,
at dópurin hevur sítt grundarlag í Nýggja Testamenti og
tí umrøðu, hon hevur um henda.
Hann sigur somuleiðis, at í Nýggja Testamenti er
dópurin ein hending, sum setur eitt avgerðandi mark í
lívinum hjá einum menniskja. Dópurin er ein fylgja av,
at menniskjað í trúgv hevur tikið ímóti evangeliinum
um Jesus Kristus.
Eisini verður spurningur settur í eini tesu, um
menniskju hava rætt til at verða doypt, um tey ikki í
persónligari trúgv hava tikið ímóti boðskapi
evangeliunnar um Jesus Kristus. Her verður svarað, at
ein tílíkur hugsunnarháttur er fullkomuliga ókendur í
Nýggja Testamenti, har trúgvin altíð er ein fortreyt fyri
at verða doyptur.
Ein onnur tesa heldur fast við, at samkomurnar í
teimum fyrstu øldunum í søgu kirkjunnar ikki hava
doypt pinkubørn.
Í fimtu tesu verður sagt, at tær kirkjur, sum doypa
pinkubørn, skylda bæði sær sjálvum og øðrum kirkjum,
at geva eina sakliga frágreiðing um, hví tær gera hetta,
og eiga at lýsa hetta út frá einum bíbliugudfrøðisligum,
dogmatiskum, søguligum ………sjónarmiði. - 40 –
Sætta tesan sigur, at kirkjur, sum hava
pinkubarnadóp eiga at gera dópin, sum er lýstur í
Nýggja Testamenti (dóp av trúgvandi) til ein veruligan
valmøguleika. Í hvussu er, eiga prestarnir at siga
foreldrunum, at tað er foreldranna egna avgerð, um tey
vilja lata pinkubarn teirra doypa ella bíða við hesum til
barn teirra sjálvt kann taka eina avgerð.
Onnur tesa sigur, at tað er ósambært við Evangeliið
at noyða foreldur til at lata pinkubørn teirra doypa.
Í níggjundu tesu stendur, at ein prestur eigur at hava
frælsi til, at nokta foreldrum at lata pinkubarn teirra
doypa, um hann í samvitsku síni metir, at treytirnar fyri
kristnari uppaling o.a. ikki fara at verða hildnar.
Hóast tað í dag eru mong ár síðan hesar tesur vórðu
settar fram til støðutakan hjá teimum ymisku kirkjunum,
hevur fólkakirkjan ikki flutt seg og heldur støðugt fast
við, at pinkubarnadópurin er bíbilskur. - 41 –
- PARTUR
BARNADÓPUR ER ÓBÍBILSKUR!
Paulus sigur m.a. í 1.Kor.7:12-14 soleiðis:
Hevur ein bróðir vantrúgvandi konu – og hon vil
búgva saman við honum – so skilji hann seg ikki frá
henni!
Og hevur ein kona ein vantrúgvandi mann – og
hann vil búgva saman við henni – so skilji hon seg ikki
frá manni sínum!
Tí hin vantrúgvandi maðurin er halgaður við
konuni, og hin vantrúgvandi konan er halgað við
- 42 –
manninum; annars vóru jú børn tykkara órein, men nú
eru tey heiløg.
Paulus kemur seinni til ta niðurstøðu, at hin
trúgvandi hjúnafelagin hevur møguleika at leiða hin
vantrúgvandi hjúnafelaga sín til Harran.
Hin trúgvandi hjúnarfelagin hevur eisini møguleika
at ala børn teirra upp í trúnni, so tey ikki víkja frá
Harranum, tá ið tey sjálvi eru før fyri at taka støðu.
Hesi orðini, at børnini eru heiløg vegna ein
trúgvandi pápa ella mammu, eru m.a. eitt beinleiðis
prógv um, at barnadópurin ikki var til á døgum
ápostlanna. Jesus hevur sum kunnugt sjálvur sagt, at
børnini hoyra ríki Guds til, og Hann nevnir ongantíð eitt
orð um, at hesi skuldu taka við trúgv og doypast. Við
øðrum orðum vil hetta siga, at so leingi børnini ikki vóru
komin til ábyrgdaraldur, kravdi Hann einki av teimum.
Um tveir lutir ella tveir persónar skulu sammetast
hvør við annan, so mugu báðir partar vera eins á einum
ella øðrum øki, annars er prógvið ógyldugt. Hin
vantrúgvandi maðurin ella hin vantrúgvandi konan í
hjúnarlagnum hava eitt til felags við børnini: at hvørki
barnið/børnini ella hin vantrúgvandi hjúnarfelagin
hoyra við til samkomu Guds ella eru komin til trúgv og
eru vorðin doypt.
Nógv av okkum kenna royndirnar, sum
fólkakirkjan og aðrar kirkjur gera, sum hava - 43 –
Strikumynd av áslettingardópi(barnadópi) (Mynd 2) - 44 –
áslettingardóp av pinkubørnum, fyri at fremja og
rættvísgera pinkubarnadópin: Tær samanbera
umskeringina av jødiskum dreingjabørnum við
barnadópin og siga, at hesin er komin ístaðin fyri
umskeringina. Um hetta hevði bíbilska grundgeving,
hevði tann skilvísa fylgjan verið: at øll børn av jødiskum
foreldrum sostatt hoyrdu til fólk Guds. Og okkum er
eisini kunnugt, at sambært nýggja sátttmálan verður
ein ikki eitt Guds barn við at verða av holdsligari ætt
av trúgvandi foreldrum, men bert við trúgv og at
verða føddur av nýggjum.
Teimum, ið trúgva á navn Hansara, gav Hann mátt
at verða børn Guds; tey eru fødd, ikki av blóði, heldur
ikki av holds vilja, heldur ikki av mans vilja, men av
Gudi. Tí lógin varð givin við Mósesi; náðin og
sannleikin eru komin við Jesusi Kristi. Jóhs.1:12.13.17.
Eftir vilja Sínum føddi Hann okkum við sannleiksorði,
so vit skuldu vera frumgróður skapning Hansara.
Ják.1:18.
Sostatt er tað hvørki í barnadópinum ella í
trúardópinum, vit verða endurfødd, men við
sannleiksorði Guds.
Samanbera vit umskering við pinkubarnadóp,
vísir hetta okkum, at kirkjan als ikki hevur skilt,
hvat samkoma Guds, hin nýggja testamentliga
samkoman, er. Sambært hin nýggja sáttmálan eru tað - 45 –
bert trúgvandi menniskju, sum hoyra við til samkomu
(kirkju) Guds.
Eg vil so fegin heita á øll, sum verja barnadópin,
serstakliga prestar, sum hava góðan førleika til at gera
hetta, og biðja teir um, at upplýsa øllum foreldrum, ið
ynskja, at fáa børn teirra doypt, hvat tey vísindaligu
úrslitini eru komin fram til viðvíkjandi barnadópinum:
at hesin hvørki er nevndur ella hevur verið
framdur(praktiseraður) í Nýggja Testamentligari tíð
ella á døgum ápostlanna og fleiri ættarlið fram.
Flestu søgufrøðingar og gudfrøðingar og teir, sum
eru málkønir í bíbilsku frummálunum, hebraiskum,
grikskum, sum vilja gera eitt ærligt granskingararbeiði
eru á einum máli um, at trúgvin er ein fortreyt fyri at
verða doyptur. Doypa vit nakran, sum ikki trýr, gera
vit trúarhugtakið til skammar.
Falslærarar sníktu so við og við læruna um barnadópin
inn í samkomuna/kirkjuna. Stillisliga slapp so
barnadópurin inn um kirkjugátt, fyrst í katólsku kirkjuni
og seinni eisini í tí luthersk evangelisku kirkjuni og í
øðrum við. Samanber t.d. konfirmatiónina frá 18. øld,
lógina um, at kvinnur kunnu gerast hirðar frá 20. øld,
giftarmálið av samkyntum í 21. øld o.s.fh..
Hóast eitt hvørt prógv og einhvør vitnisburður
vantar bæði frá, bíbliugranskarum, gudfrøðingum og
kirkjusøgugranskarum og, at teir ikki enn hava megna at
verja nakra vísindaliga tesu um, at barnadópurin hevur - 46 –
verið framdur (praktiseraður) í teimum fyrstu 6.
ættarliðunum eftir Kristi føðing, so hava tær katólsku og
luthersku kirkjurnar ættarlið eftir ættarlið hildið
fólkinum niðri í vankunnu, við at reka ein óerligan
kirkjupolitik og billað fólki inn, at bæði Jesus og
ápostlarnir doyptu smábørn.
Hetta er ósatt, tí Jesus legði bert hendurnar á tey
smáu børnini og signaði tey, og segði, at ríkið Guds
hoyrir slíkum til. (Markus 10:14) Tá var kristni dópurin
enn ikki innsettur av Jesusi.
Og hoyra pinkubørnini ríki Guds til, hví skulu vit
so doypa tey? Hevði Jesus havt hesa ætlan, hevði Hann
eisini givið ápostlum Sínum boð um hetta, men tað
gjørdi Hann als ikki.
Sostatt er barnadópurin ikki við í
endurloysingarætlan Guds. (frelsuni)
Ein av mínum góðu vinum, sum er barnadoyptur
og sostatt sambært læru fólkakirkjunnar eisini
endurføddur, kom til trúgv á Jesus Kristus, tá ið hann
varð vaksin, og sigur, at hann frá hesi løtu varð frelstur.
Samsvarar hetta við orð Guds? Ein kann ikki frelsast
tvær ferðir? Fyrst í barnadópinum og so seinni, tá ið ein
verður vaktur av orði Guds og tekur við trúnni á Jesus
sum sín Frelsara? Hetta ljóðar ógvuliga ólogiskt í oyrum
mínum.
Ein annar vinur mín segði við meg:”Gerhard, tú
veitst hvat kirkjufedrarnir hava sagt um barnadópin, so - 47 –
tú kanst ikki meina, at tú ætlar tær at lata teg
endurdoypa?” “Nei, svaraði eg, júst tí eg veit, bæði hvat
hin Heilaga Skriftin og kirkjufedrarnir siga, og hvat
aðrir frá fornøldini hava skrivað og sagt um dópin, má
eg verða boðum Guds lýðin og lata meg doypa við
einasta dópi bíblian talar um, lýdnisdópi teirra
trúgvandi. Av tí at barnadópurin ikki er nakar dópur og
eg als ikki eri aldur upp í tí kristnu trúnni, lat eg meg
doypa og ikki endurdoypa.”
Seinni í bókini havi eg sett mær fyri, í stuttum at
greiða frá hvat einstakir kaisarar, kirkjufedrar,
umsjónarmenn, sum tíðliga byrjaðu at kalla seg bispar,
kirkjusøguskrivarar og aðrir hava sagt og skriva um
dópin, so eingin skal ivast um, at tað eru falslærarar ið
hava uppfunnið barnadópin og mangt annað, sum verður
framt í fólkakirkjunum í Norðanlondum,
landskirkjunum í Týsklandi og tí rómversku kátólsku
kirkjuni o.ø.. - 48 –
Dópsbrunnur í Algeria (Norðafrika) í Tigzrit-Iomnium
Mynd 3 - 49 –
- PARTUR
HVØRJA KELDU BYGGJA VIT Á ?
Áðrenn vit fara í holt við at viðgera eitt so
týdningarmikið mál sum dópsspurningin, skulu vit
steðga á og hyggja eftir, hvat tað er fyri ein kelda, vit
byggja læruna um dópin á.
Ápostulin Paulus skrivar um hesa keldu, t.e. hina
Heilagu Skriftina, til sín unga vin og trúarfelaga
Timoteus soleiðis: Øll skriftin er innblást av Gudi og er
nyttulig til lærdóm, til sannføring, til rættleiðing, til
uppfostran í rættvísi, so gudsmenniskjað kann verða
fullkomið, ført fyri at gera alt gott verk. 2.Tim.3:16-17.
Orðið staðfestir sostatt, at Bíblian er av
guddómligum uppruna. Bíblian er ikki bert
menniskjunnar vitnisburður um Gud, sum tað mangan
verður tikið til í dag. Nei, Hon er av sonnum orð Guds
til okkum menniskju.
– 50
– 51
- 52 –
Ápostulin Pætur sigur í seinna brævi sínum soleiðis:
Tí aldri er nakað profetorð komið fram av vilja
menniskja; nei, drivnir av Heilaga Andanum talaðu
heilagu menn Guds. 2. Pæt.1:21.
Tað vil so við ø.o. siga, at Gud sjálvur er í orði Sínum
bæði, tá ið tað verður borið fram, og tá ið tað verður lisið
upp, og tá ið vit sjálvi av heilum hjarta leita í hesum.
Paulus tekur soleiðis til:
Orðið er tær nær, í munni tínum og hjarta tínum,
–tað er orðið um trúnna, tað, sum vit prædika.
Róm.10:8. Gud ger eisini í dag orðið livandi fyri
hvørjum einum, sum í trúgv roynir at lesa, skilja og lurta
eftir tí.
Tað er ógvuliga umráðandi og av stórum týdningi,
at Bíblian er vegleiðari okkara í øllum tí, sum hevur við
Samkomu Guds, bæði læru og lív, at gera.
Fyri øll trúgvandi er Bíblian ikki bert eitt savn av
eftirfarandi skjølum frá gomlum døgum, men hon er ein
opinbering av tí livandi Gudi, ein staðfesting av
guddómligum vilja og leiðslu og tessvegna ein
treytaleysur myndugleiki. Um Bíblian ikki megnar at
loysa dópsspurningin og geva okkum nøktandi svar, so
sýna allar royndir menniskjunar gjøgnum øldir, at tey
ikki megnaðu hetta, og so sær tað vónleyst og svart út
fyri okkum.
Myndin á Bls.51 er nr. 4 Dópsbrunnur íTiddis í Algeria - 53 –
Men tað, sum vit menniskju ikki megna, tað megnar
Gud við Sínum Heilaga Anda. Tað bæði hevur Hann víst
og ger tað framvegis har, sum menniskju boyggja seg
fyri Honum og í trúgv eru boðum Hansara lýðin.
Tá ið vit nú skulu í holt við at viðgera
dópsspurningin, er tað bøn og ynski mítt, at tú, sum lesur
hetta og kanska ynskir at verða sannførdur um tað, sum
Bíblian í veruleikanum lærir um dóp, mást biðja Harran
um Andans vegleiðing, eins og eg sjálvur gjørdi, tá ið eg
setti mær fyri at kanna spurningin út í æsir.
Jesus sjálvur hevði ávarðað lærusveinar Sínar og
sagt teimum, at ríki Hansara var ikki av hesum heimi.
Hann var komin inn í henda heim til tess, at Hann skuldi
vitna um sannleikan, og at hvør tann, sum er av
sannleikanum, hoyrir rødd Hansara.
Sostatt høvdu lærusveinar Jesusar longu frá fyrstu
tíð fingið at vita, at teir vóru borgarar í tveimum ríkjum.
Teir vóru borgarar í tí ríki, teir vórðu bornir inn í, men
somuleiðis vórðu teir við trúnni á Jesus Kristus, Frelsara
heimsins, eisini vorðnir borgarar í einum øðrum ríki, tað
er ríki Guds.
Av tí at hesi bæði ríki ikki hava nakað til felags, vil
hesin heimur altíð finnast at teimum, sum trúgva á
Harran og vilja fylgja honum eftir.
Í ríki Guds er Jesus kongur, men høvdingin í hesum
heimi, sum er Satan, hevur als einki vald á Honum. - 54 –
Í hesum heimi her á jørð, sum vit eru borin inn í,
hava børn Guds, tey sum trúgva á Jesus Kristus, ongan
verðandi stað. Tað veit Satan eisini, og ápostulin Pætur
sigur tí soleiðis í 1.Pæt.5:8:
Verið edrú, vakið! Mótstøðumaður tykkara, Djevulin,
gongur um sum ein brølandi leyva og leitar eftir,
hvørjum hann fær gloypt. Standið honum ímóti, føst í
trúnni!
Longu heilt tíðliga í søgu Samkomunar komu fram
falslærarar, sum vildu læra tey trúgvandi nakað heilt
annað enn tað, sum Ápostlarnir høvdu lært tey, tað sum
teir høvdu frá Jesusi sjálvum.
Paulus sigur um Galatar: Eg undrist á, at tit so skjótt
lata tykkum venda burtur frá Honum, ið kallaði tykkum
við náði Kristusar, til annað evangelium-sum tó einki
annað er; bert eru nakrir, sum villa tykkum og vilja
rangsnúgva evangelium Kristusar. Gal.1:6-7.
Seinni sigur Paulus við teir: Tit skilaleysu Galatar!
Hvør hevur gandað tykkum, tit, sum Jesus Kristus varð
málaður fyri eygum, sum krossfestur. Gal.3:1.
Paulus sigur við Timoteus, at tann tíð skal koma, tá
ið tey ikki vilja vita av hini heilnæmu læru, men eftir
sínum egnu lystum taka sær lærarar í hópatali, alt eftir
sum tað kitlar tey í oyruni; og tey skulu venda oyrunum
frá sannleikanum og venda sær til ævintýr. 2.Tim.4:3-4.
Og Paulus talar í Titusarbrævinum 1:14 móti at akta
eftir jødiskum ævintýrum, sum er tað sama sum - 55 –
forrnaldar gudafrásøgnum, og boð manna, sum venda
sær burtur frá sannleikanum.
Havandi hetta og mangt annað í huga, var tað ikki
so løgið, at longu áðrenn ár 250 e. Kr. gjørdist stór
ósemja um dópin í samkomunum, tí fólk uttanífrá komu
og lærdu nakað heilt annað enn Jesus og ápostlarnir
høvdu lært.
Avleiðingarnar av, at verða mannaboðum meira
lýðin enn boðum Guds, hava verið so stórar og
óhugnaligar og hava viðført so mangar sorgarleikir
gjøgnum tíðirnar, sum eg seinni skal greina frá.
Øll tey fyrstu gott 200 árini í tí kristnu samkomuni
ella kirkju Guds her á fold og søgu tess, varð eingin
annar dópur útintur enn dópur av trúgvandi
menniskjum, og tey, ið doypt vórðu vóru søkt heilt
niður í vatnið og undir, tá ið tey vórðu doypt í Faðirsins,
Sonarins og Heilaga Andans navni eftir at hava játtað
trúgv teirra á Harran Jesus Kristus sum frelsara.
Uppaftur onnur vórðu doypt í Jesu navni, men á sama
hátt sum nevnt.
Tá ið so ymsir falslærarar tóku seg upp og trokaðu
seg inn í samkomurnar og søgdu seg sjálvar at vera
lærarar sendir av Gudi, var lætt, at ósemjur stungu seg
upp.
Tað, sum serstakliga man hava verið ein meinbogi
fyri mong trúgvandi tá, hevur ivaleyst verið, tá ið menn
komu við læruni um, at pinkubørn skuldu doypast. - 56 –
Hetta var fullkomiliga ókent bæði fyri jødum og
kristnum. Høvdu ápostlarnir liva tá, høvdu teir ivaleyst
hildið hetta verið eitt ógvuliga løgið fyribrigdi. Sama
hava tey kristnu hugsa um tað mundið, tí hetta var so
óskiljandi langt úti, at doypa eitt pinkubarn, sum hvørki
kundi hugsa, tala ella taka støðu til nakað sum helst.
Men hvussu varð og ikki, so byrjaði dópur av
pinkubørnum spakuliga at vinna fram millum manna úti
í samfelagum, men sum longu nevnt, so hevði ríki Guds
og hesin heimur einki við hvønn annan at gera. Ríki
Guds var ikki av hesum heimi.
Men hetta gjørdist ein kærkomin gáva hjá
rómversku katólsku kirkjuni, sum um hetta mundið varð
við at leggja ein grundvøll til eina heimskirkju, sum vit
í einum øðrum parti skulu venda aftur til. Og heilt móti
vilja Jesusar megnaði henda rómverska katólska
kirkjan, at gera kirkjuna og heimin sáttan, men
Samkoma Guds helt áfram, hóast atsóknir bæði frá
kirkju og heiminum, at boða evangeliið, og fólk vendu
við og tóku ímóti Kristusi sum teirra Frelsara.
Tá ið so hesi menniskju vóru vorðin lærusveinar
Jesusar, lótu tey seg doypa í lýdni móti Harranum og
sum ein vitnisburð um, at tey nú byrjaðu at liva eitt nýtt
lív saman við Honum.
Við hesum dópi vórðu tey halgað at liva fyri
Harranum og løgdu alt frá sær, sum kundi minna um, at
liva sum børn heimsins gjørdu. - 57 –
- PARTUR
DÓPUR AV TRÚGVANDI OG
PINKUBARNADÓPUR
Samanumtikið so var dópur av pinkubørnum
fullkomiliga ókendur siður í søgu jødanna og í øll tey
gott fyrstu 200 árini av søgu kristindómsins, og stríðið
um hvat dópurin virkar ella nær ein eigur at verða
doyptur, annaðhvørt sum pinkubarn ella sum tilkomin
trúgvandi, er líka so gamalt.
Bæði hesi sjónarmið hava verið brúkt gjøgnum
øldir av høgt lærdum monnum við lærdar háskúlar í
mongum londum. Samkoma Guds átti eisini lærdar og
gudsóttandi menn, sum løgdu dent á tað, sum Nýggja
Testamenti lærir okkum.
Í heilt stuttum skal nevnast tað støði, ið bæði
pinkubarnadópur og trúardópur byggja á:
Tá steig Jesus fram, talaði til teirra og segði: “Mær
er givið alt vald í Himli og á jørð.
1)Farið tí út og gerið øll fólkasløg til lærisveinar:
2)doypið tey til navn Faðirsins, Sonarins og
Heilaga Andans,
- 58 –
3) lærið tey at halda alt, ið Eg havi boðið tykkum!
Matt.28:18-20
(leysliga uppsett av høvundanum)
Tá opinberaðist Hann fyri hinum ellivu sjálvum,
meðan teir sótu til borðs; og Hann hevði at teimum fyri
vantrúgv teirra og harða hjarta, at teir ikki høvdu trúð
teimum, sum høvdu sæð Hann risnan upp.
Og Hann segði við teir:”Farið út í allan heimin og
prædikið evangeliið fyri øllum skapninginum!
Tann, ið trýr og verður doyptur, skal verða frelstur;
men tann, ið ikki trýr, skal verða fordømdur.”
Markus 16:14-16. Vendið við, og ein og hvør tykkara lati seg doypa í
navni Jesu Krists! Ápostls.2:38
Ella vita tit ikki, at øll vit, sum doypt eru til
Kristus Jesus, eru doypt til deyða Hansara? Vit eru tá
grivin við Honum við dópinum til deyðan, fyri at, eins
og Kristus varð reistur upp frá hinum deyðu við Dýrd
Faðirsins, so skulu eisini vit liva nýtt lív. Róm.6:3-4.
Tí so elskaði Gud heimin, at Hann gav Son Sín, hin
einborna, fyri at hvør tann, ið trýr á Hann, skal ikki
fortapast, men hava ævigt lív.
Ikki sendi Gud Son Sín í heimin, fyri at Hann skal
døma heimin, men fyri at heimurin skal verða frelstur
við Honum. - 59 –
Tann, ið trýr á Hann, verður ikki dømdur; tann, ið
ikki trýr, er longu dømdur, tí hann hevur ikki trúð á navn
einborna Sonar Guds. Jóhs. 3:16-18.
Hetta var sostatt heilt stutt tað, sum Jesus hevði lært
teir lærusveinar, Hann hevði kosið sær, og sum eisini
Paulus í stuttum sigur um trúgv og dóp.
So løgið tað enn ljóðar, so eru tað bæði tey, sum
verja barnadópin og tey, sum halda fast við hin bíbilska
trúardópin, sum brúka nevndu skriftstøð sum støði fyri
teirra áskoðan. Báðir partar kunnu ikki hava rætt ella?
Omanfyri nevnda boðskap fóru ápostlarnir so
víðari við. Teir boðaðu eisini evangeliið aftur og aftur
fyri teimum kristnu samkomunum, sum komu fram í
dagsins ljós, alt eftir sum Heilagi Andin kallaði
menniskju til at taka við tí frelsu, sum Jesus Kristus
hevur vunnið okkum menniskju við offurdeyða Sínum á
Golgata og við uppreisn Síni páskamorgun og sum
sostatt gjørdust lærisveinar Hansara.
Vórðu pinkubørn yvirhøvur doypt? Um so hevði
verið, hevði hetta broytt allar siðvenjur jødanna.
Tessvegna tók tað falslærarum meira enn 200 ár, áðrenn
talað kann verða um, at pinkubarnadópurin so við og við
byrjaði at gera seg galdandi, sjálvt um tað um hetta
mundið als ikki kundi kallast barnadópur og enn minni
ein siðvenja. Sum longu nomið við, er einkið í Nýggja
- 60 –
Testamenti, sum bendir á, at nøkur spor eru at hóma, har
vit kundu sagt, at ápostlarnir hava fingið boð frá Jesusi
um hetta ella, at teir sjálvir hava framt nakran
pinkubarnadóp.
Hin ortodoksa kirkjan er eitt felagseyðkenni fyri
kristindómin eystanfyri. Hin ortodoksa, t.v.s. hin
rætttrúgvandi kirkjan metir seg sjálva at verða sett á
stovn av Jesusi Kristi og ápostlunum hvítusunnudag ár
33 e.Kr.
Jesus hevur ongantíð komið fram við nøkrum
hugsanum um, at hann vildi seta nakra kirkju á stovn
yvirhøvur. Hann sendi ápostlarnar út um allan heimin
fyri at prædika evangeliið um Hann, so menniskju
kundu gerast lærisveinar Hansara. Tá ið so menniskju so
við og við tóku ímóti frelsuni í Jesusi Kristusi, lótu tey
seg doypa og skilja út frá hesum heimi og livdu sum
børn Hansara.
Biskupparnir í ortodoku kirkjuni siga seg standa í
ápostólsku successiónini tvs. í raðfylgju, sum er óbrotin
og meta seg at vera vígdar til kall teirra, fyrst av Jesusi
sjálvum og síðani av biskuppunum, ið fylgdu eftir.
(hesum er einki bíbilskt grundarlag fyri)
Í árunum eftir Kristus, fóru ápostlarnir víða um, og
prædikaðu ta læru, teir høvdu fingið frá Jesusi og settu
á stovn eitt ótal av samkomum í mongum londum.
Seinni varð byrjað at byggja kirkjur sum umfataðu - 61 –
patriarkarnar í Alexandria, Antiokia, Jerusalem, Róm og
Konstantinopel.
Seinni vórðu kirkjur bygdar í Sinai, Ruslandi,
Grikkalandi, Serbiu, Bulgariu, Rumeniu og m.ø.
støðum.
Í ár 320 varð høvuðsstaðurin í Rómverska ríkinum
fluttur úr Róm til Konstantinopel av Konstantin kaisara.
Trúboðarar úr Konstantinopel fingu vent trælum og
øðrum fólkasløgum úr Eystureuropu við til
kristindómin. Og hesir fóru so í holt við at umseta
Bíbliur til ymisk staðarbundin mál.
Hin eysturlendski kristindómurin gjørdi seg leysan
av vesturkirkjuni ella móðurkirkjuni á kirkjufundinum
í Khalkedon ár 451 e. Kr.
Her skal ikki leggjast so stórur dentur á tær
ortodoksu kirkjurnar, bert at tær sum heild eru
tjóðskaparligar kirkjur. Í Danmark eru nakrar
migrantsamkomur við ortodoksari bakgrund. Elst er
Aleksander Nevskij Kirkja í Bredegade í
Keypmannahavn, sum varð bygd í árunum 1881-83 til
heiðurs fyri Dagmar prinsessu, sum seinni varð russisk
kaisarinna. Tað er eisini ein samkoma, ið hevur danskt
mál, sum kallast hin ortodoksa kirkja í Danmark
“Gudsmoders Beskyttelse”, sum hoyrir undir
vestureuropeiska embætið við høvuðssæti í París.
Annars er at siga um allar hesar ortodoksu kirkjur,
at tær byggja læru teirra á nógv annað tilfarð enn tað, - 62 –
sum stendur í Bíbliunni. Skuldi ein lýst allar tær stóru
kirkjurnar út í æsir, so varð hetta ikki ein bók um
ápostólska dópin og eitt innlit í søgu dópsins.
Tessvegna verði eg noyddur at lata nógv úti av
kirkjuligum tilfarið, sum kanska kundu lýst nakað av tí,
eg royni at leggja dent á, men á annan hátt vildi bókin
verði alt ov rúgvismikil.
Sum eg longu havi nevnt, so var ikki pláss fyri
samkomu Guds í øllum teimum mongu kirkjunum
orsaka av lærispurningum.
Samkoma Guds hevur líka frá døgum ápostlanna
mangan liva eitt forfjónað lív. Vegna teirra trúskap og
lýdni mótvegis Orði Guds, hevur hon livað heilt upp í
okkara dagar undir ymiskum nøvnum sum t.d.
anabaptistar og onnur nøvn, hon varð skýrd við av
mótstøðufólki og teimum viðurkendu kirkjunum. Hetta
verður greinað út í einum seinni parti. - 63 –
- PARTUR
TÍÐIN EFTIR ÁPOSTLARNAR Í STUTTUM
Jarðgrógvin í tí rómverska ríkinum var væl
fyrireikaður til ein nýggjum heimsátrúnað. Tertullian
sigur í sínum verndarriti frá 197 e. Kr., at alt var væl
skipað fyri og fyrireikað. Tað var ikki bert orsaka av
ferðandi ápostlum og evangelistum, men einhvør sannur
kristin vitnaði um trúnna í teirra nærumhvørvi. Tey
kristnu skammaðu seg ikki við evangeliið ella við trúgv
teirra. Tey talaðu bæði árla og síðla um tað, sum fylti
hjørtu teirra.
Fólk ferðaðist nógv um hetta mundið. Kristnir
keypmenn og handverkarar, hermenn og trælir, bóru
trúnna við sær allastaðni har, tey komu. Tey flestu innan
samkomu Guds vóru ógvuliga íðin av øllum alvi at vitna
um teirra Harra og Frelsara, ikki minst kvinnurnar.
NB!
Á næstu blaðsíðu:
Strikumynd 5: Trúardópur. Hin doypti verður søktur undir vatnið.
- 64 –
Krossurin skal siga okkum, at tann, sum doyptur verður, hevur sett sítt álit
á Jesus Kristus, hin krossfesta, sum lat lív Sítt fyri syndir alra manna.
Persónurin undir krossinum, sum liggur undir vatninum, skal siga okkum,
at hann verður grivin í dópinum til deyðan við Jesusi.
Á aðru síðu sæst aftur ein strikumynd 6: sum sigur okkum, at tann, sum
varð doyptur nú er komin upp úr vatninum.
Myndin skal vísa okkum, at hin doypti, sum áður doyði við Kristusi, nú er
upprisin saman við Honum til eitt nýtt lív.
– 65
– 66
- 67 –
Sum vit fara at koma nærri inn á seinni, varð tað
rómverska katólska kirkjan, sum innførdi
- 68 –
pinkubarnadópin við lóg saman við fúrstum og øðrum
leiðandi innan politiska kervið og heimssamfelagið.
Sjálvt um Jesus hevði sagt: “Mítt ríki er ikki av hesum
heimi!” so gingu kirkjan og heimurin kortini saman í
ráð.
Fyrst tá ið katólska kirkjan fór í hernað móti
teimum, sum ikki vildu lata børn teirra doypa, t.v.s. móti
Samkomu Guds, og tóku børnini frá foreldrunum og
doypti tey við valdi í kirkjunum, kom rættulig gongd á
barnadópin. Eg skal lýsa hesa herferð í einum øðrum
parti.
Luther sigur í einum riti frá 1519 soleiðis:
(Zeugnisse von hundert Theologen über die Taufe v./C.
A. Flügge, stück 54 Dr. Martin Luther): “Dópurin kann
ikki hjálpa nøkrum, heldur ikki skal nakar doypast, sum
ikki sjálvur trýr, og uttan at eiga eina persónliga trúgv
má einki menniskja lata seg doypa. Tá ið vit ikki eru før
fyri at prógva, at pinkubarnið sjálvt megnar at trúgva
og hevur eina persónliga trúgv, so eru míni heilhugaðu
ráð og falsleysa sannføring, at vit beinanvegin halda
uppat at doypa pinkubørn, og tess skjótari, tess betri og
ongantíð aftur doypa nakað pinkubarn”.
Langt upp í miðøldina varð áslettingardópur av
pinkubørnum bert nýttur í neyðstøðu s.t.d., tá ið eitt barn
var í deyðsvanda. Smábørnini vórðu annars doypt við at
fara undir kav. - 69 –
Thomas av Aquino sigur í 13.øld í “Summa Totius
Theologiæ” soleiðis: Við at lata (dópskandidatin) fara
undir kav, geva vit betur til kennar, hvat Kristus vil siga,
og av hesi orsøk er hesin dópsháttur meira vanligur, og
eiga vit sostatt at viðmæla henda.
Í eini prædiku frá 1519 sigur Martin Luther eisini
um dópin: Tað er meira hóskandi, soleiðis sum eg longu
havi sagt, at søkka hin doypta niður í vatnið heldur enn
at oysa nakrar dropar á høvur hins doypta.
“Baptisteriene”, sum gjøllari verður greitt frá í einum
øðrum parti, vísa okkum á, at við at fara niður í eina
dópsgrøv ella vatnbrunn ger dópin greiðari fyri okkum,
tá ið hugsað verður um dópin við atliti til Róm.6:3fh., at
ein verður (grivin við Kristusi) í dópinum og (rísur upp
saman við Honum). Henda undursama mynd verður við
áslettingardópinum forfjónað, sjálvt um fólkakirkjan
eisini nýtir somu orð úr Róm.6 um barnadópin, men
innihaldið er burtur.
Tað vísir seg, at Martin Luther seinni hálsaði um og
byrjaði at verja tann dóp, sum hann áður hevði sagt um,
at hann als ikki var nakar dópur sambært Skriftirnar.
Trúbótin og við henni Martin Luther hevði sett upp
tey “5 soli”, sum skuldu verða galdandi fyri trúbótina,
tey vóru á látíni:
1) Sola scriptura føroyskað Skriftin eina
2) Sola fide “ Trúgvin eina
3) Sola gratia “ Náðin eina - 70 –
4) Solus Christus “ Kristus eina
5) Soli Deo gloria “ Gud eina heiðurin.
1) Hin Heilaga Skriftin, Bíblian, var einasti
grundvøllur kirkjan átti at byggja á – hon var hægsti
myndugleiki í læru og trúarmálum.
2) Eina við trúgv verður eitt menniskja frelst og ikki
við nøkrum øðrum.
3) Alt er av náði, eisini frelsa menniskjunar.
4) Kristus var alt í øllum.
5) Gud eina eigur heiðurin fyri alt.
Tað varð ógvuliga tíðliga í trúbótini, at brot vórðu
gjørdar á hesar reglur. Skriftin m.a. gjørdist ikki einasti
rættisnórur ella vegleiðari í trúarmálum kirkjunnar,
hvørki í katólsku kirkjuni ella hjá trúbótarmonnunum
seinni, sum vit skulu hoyra nærri um.
Tá ið Samkoma Guds, t.e. allar tær kristnu samkomur
og húsbólkar o.s.fr. líka frá døgum ápostlanna og fram
til okkara tíð, ið hava hildið fast við dóp av trúgvandi
menniskjum, so hava tær gjørt hetta av kærleika til
sannleikan og í álvarsomum gudsóttað.
Virðingin fyri Samkomum Guds fer at fylgja navni
teirra so leingi, sum hesin heimur stendur. Eg veit
fullvæl, at ikki er nógv skrivað um hesar samkomur og
ógvuliga lítið í mun til tað, sum skrivað er um rómverskkatólsku kirkjuna, Luthersku kirkjunar og tær kirkjur,
sum meira og minni verða stýrdar av statinum. Martin - 71 –
Luther, ið byrjaði so væl og legði dent á, at alt skuldi
byggja á Orð Guds, Sola scriptura, megnaði kortini ikki
at standa móti politiska trýstinum. Hann gav eftir,
tessvegna hava vit pinkubarnadóp í fólkakirkjuni í
Føroyum og øðrum londum við, har kirkjan er stýrd av
stjórnini í landinum í stóran mun. - 72 –
- PARTUR
VERÐUR EIN ENDURFØDDUR Í
BARNADÓPINUM?
Í ritualbókini hjá Fólkakirkjuni stendur at lesa undir
“dópssakramentinum”: eftir at prestur hevur doypt
(orðið dópur merkir: at søkka heilt niður í vatnið, men í
kirkjuni verða tríggjar nevar av vatni slettir á høvur
barnsins) barnið, sigur hann: Hin alvaldi Gud, faðir
várs harra Jesu Krists, sum nú hevur endurføtt teg við
vatni og heilagum anda og hevur veitt tær fyrigeving
syndanna, hann styrki teg við náði síni til hitt æviga
lívið!
Greiðari kann hetta ikki sigast, at fólkakirkjan
roknar við, at pinkubørnini í áslettingardópinum verða
endurfødd ella frelst, hvat av orðinum vit enn nýta.
Tá ið eg fór í holt við at finna keldutilfar til hesa
bók, leitaði eg fyrst og fremst á teimum bókasøvnum,
sum knýtt vóru til lærdar háskúlar. Mær gjørdist greitt,
at eitt ótal av bókum eru skrivaðar um dóp á øllum
møguligum málum, so har skuldi verið nógv at vegleitt
seg eftir.
- 73 –
Tá ið eg hevði lisið einar 15 bøkur vísti tað seg, so
at siga, at allar hesar kundu verið skrivaðar av einum og
sama høvunda, tí ikki var stórur munur á innihaldinum.
Flestu mólu aftur og fram um barnadópin og flættaðu
eina mongd av skriftorðum inn í tekstirnar, sum als einki
samband høvdu við tað, sum skrivað varð um,
barnadópin.
Tað skal ein stálvilji til og eitt risastórt yvirskot av
kreftum, at manipulera við bíbilsku skriftunum á ein
slíkan hátt, at ein kann koma fram til úrslitið, at
pinkubarnadópur finnist í Nýggja Testamenti og hevur
verið útintur (praktiseraður) av ápostlunum.
Í áðurnevndu ritualbók lesur prestur áðrenn hann
doypur pinkubarnið kendu orð Jesusar úr Matt.28:18-20
og so úr Mk.10:13-15, har Jesus sigur um smábørnini:
Latið hini smáu børn koma til Mín, forðið teimum ikki!
Tí ríki Guds hoyrir slíkum til. Sanniliga, sigi Eg tykkum:
Tann, ið ikki tekur ímóti ríki Guds eins og lítið barn, skal
als ikki koma inn í tað. So tók Hann tey í favnin, legði
hendurnar á tey og signaði tey.
Tá ið prestur er liðugur at lesa hesi orð, sigur hann:
“So vilja vit tá hjálpa hesum barni at signing hansara
(t.e.dópin) við at doypa tað til navn faðirsins og
sonarins og heilaga andans”. - 74 –
Hetta minnir ikki sørt um eina sálarliga herferð, tí
sjálvandi skilja foreldrini hetta soleiðis: at tann
signingin børnini, sum komu til Jesus fingu, og sum
barn teirra nú fær, er júst hesin dópurin, ið frelsir.
Og tá ið Jesus ikki kann doyggja fleiri ferðir fyri
syndir okkara, so kann eitt barn, sum er doypt ikki
heldur frelsast fleiri ferðir, tá ið hetta longu er frelst í
barnadópinum. Sostatt er barninum ognað hina ævigu
frelsu, endurføðingina í dópinum, sum kortini ikki er
nakar dópur, tí hann vantar tey eyðkenni, sum hoyra tí
kristna dópinum til og sum bæði Jesus og ápostlarnir
hava greitt okkum frá, so eingin skal fara skeivur:
- trúgvin: Eitt pinkubarn kann ikki trúgva ella taka
støðu til at lata seg doypa. Ei heldur kann eitt
annað menniskja svara fyri ein. - vatnið (orðið baptisma, sum vit rætt umseta við
orðinum dóp, sum merkir at søkka niður, verða
grivin við Kristusi í dópinum.
Hirðmaðurin segði við Filip: “Hygg, her er vatn-
hvat forðar fyri, at eg verði doyptur?”
Filip svaraði:”Trýrt tú av øllum hjarta tínum, so
kann tað verða gjørt.” Áps.8:36-37.
- 75 –
Tað, ið eyðkendi tær bøkur, eg las um
endurføðingina í barnadópinum var, at eingin royndi at
geva eina frágreiðing um endurføðingina út frá teim
skriftorðum, ið víst var til. Annaðhvørt endurgóvu teir
skriftorðini ella bert bendu á hesi, og so á ein ella annan
løgnan hátt varð altíð víst til Martin Luther ella til
Confessio Augustana (CA), sum í høvuðsheitum gevur
eina frágreiðing um læru og høvuðsmál í trúbótini.
Tað letur til, at tá ið hin almenna kirkjan (við
hesum havi eg í huga Rómversku katólsku kirkjuna og
Luthersk evangelisku kirkjurnar og tær, sum meira ella
minni verða stýrdar av statinum m.a. fólkakirkjan o.a.)
hevur sagt nakað, so heldur almenningurin tað vera lóg,
sum byggir á Bíbliuna. Hava kirkjunar høgu harrar
sagt, at barnadópurin endurføðir, ja so er ikki meira at
siga um hesa søk, tað eiga øll at boyggja seg fyri og
hava eisini gjørt tað í øldir.
Eg vil loyva mær at siga, at góðtaka vit alt, sum
kemur frá teimum høgu harrunum, sum eru kirkjunar
pávar, biskuppar, dómpróstar, prestar o.s.fr., so eru vit
ógvuliga óluthersk, tí hann vildi bert gera sum Hin
Heilaga Skriftin segði: Sola scriptura, sjálvt um tað
tíverri ikki altíð eydnaðist honum so væl, sum vit hava
nomið við í einum øðrum parti. - 76 –
Eg vil royna so greitt sum gjørligt at taka fram tey
skriftorð, sum hin almenna kirkjan byggjur læruna um
endurføðing í barnadópinum á, og kanna um orð Guds
av sonnum sigur, at endurføðing er í barnadópinum. Í
øllum læruspurningum eigur Bíblian at vera hægsti
myndugleiki: latið okkum tessvegna fara í holt við at
kannað endurføðingina í barnadópinum.
Vit lesa í Ápostlasøguni 2:38: Vendið við, og ein og
hvør tykkara lati seg doypa í navni Jesu Krists til
fyrigeving syndanna! So skulu tit fáa gávu Heilaga
Andans.
Hesi orð verða vanliga tulkað á slíkan hátt: “Og sambært
Ápostlasøguni 2;38 gevur hann (barnadópurin)
fyrigeving syndanna og gávu Heilaga Andans.
Er slík tulking røtt?
Stendur veruliga í hesum ørindi, at dópurin gevur
Heilaga Andan og syndanna fyrigeving?
Eg vil vera ágangandi og siga, at soleiðis stendur ikki
skrivað!
Hetta er bert ein niðurstøða, sum ein ger av orðunum.
Men er hon nú heilt røtt?
Er tað gjørligt at koma til ta niðurstøðu, at dópurin veitir
fyrigeving syndanna, so hava vit somuleiðis rætt at siga,
at umvendingin gevur fyrigeving syndanna. Tí tað
stendur ikki bert, latið tykkum doypa til fyrigeving
syndanna, men eisini umvendið tykkum til fyrigeving
syndanna. - 77 –
Hví verða orðini “vendið við” ella “umvendið
tykkum” tikin burtur soleiðis, at tað bert er dópurin, sum
veitir syndanna fyrigeving?
Orsøkin er heilt greið. Ein tekur brot úr
kontekstinum t.e. samanhanginum, tá ber til at fáa alt
møguligt burturúr.
Eitt er heilt givið. Eingin av teimum kristnu í
samkomunum á døgum ápostlanna var í iva um, at
treytirnar fyri at verða doyptur var, at ein var
umvendur og sum tað stendur í Róm.10:9-11: og við
munninum hevði játta Jesus sum Harra og trúði í
hjartanum, at Gud hevði reist Hann upp frá hinum
deyðu, tí við hjartanum trýr ein – til rættvísi; og við
munninum játtar ein – til frelsu.
Dópurin varð bert framdur við atliti til nakað, sum
var hent frammanundan við teimum, ið doypast skuldu.
Í hesum føri: Tey høvdu hoyrt evangeliið boðað, tikið
við tí í trúgv og vóru umvend.
Í Matt.3:11 sigur Jóhannes doyparin: “Eg doypi
tykkum við vatni til umvending.” Hetta vil ikki siga, at
ein, sum verður doyptur við dópi Jóhannesar so verður
umvendur. Nei, dópurin kom sum ein avleiðing av
umvendingini. Tey, ið komu til Jóhannes at verða doypt
vildu hetta, tí tey vóru vorðin umvend. - 78 –
Orsaka av, at Jóhannes kravdi umvending av
teimum, sum komu og vildu lata seg doypa, er tað, at
hann vísti Fariseararnum og Saddukeararnum burtur, tá
ið teir komu út til hansara at verða doyptir og
segði:”Ormaavkom! Hvør lærdi tykkum at flýggja
undan vreiðini, ið kemur? Berið tí ávøkst, ið svarar til
umvending.”
Ikki fyrrenn Jóhannes kendi seg sannførdan um
ávøkstin hjá teimum umvendu og varð vissaður um, at
tey meintu hetta av álvara, doypti hann tey. Tað vil
v.ø.o. siga, hann doypti tey ikki til umvending og
fyrigeving syndanna, men tí tey høvdu vent um og
høvdu fingið syndir teirra fyrigivnar.
Εγω βαπτιζω υμας εν υδατι εις μετανοιαν. Orðarætt
týdd ljóða orðini soleiðis: Eg doypi tykkum við vatni til
umvending. Matt.3:11.
Orðið, sum her er týtt við “TIL” eitur á grikskum εις,
úttalast eis. Umframt at vera ein fyriseting(prepositión),
sum stýrir hvønnfalli (akkusativ) hevur orðið fleiri aðrar
týdningar, men vit skulu bert nema við tað, sum fyri
okkara støðu hevur týdning. Orðið kann merkja “við
ábending til” ella “við atliti til” Í omanfyri nevnda
setningi úr Matt.3:11 vísir dópurin aftur á umvending
teirra. - 79 –
Nógv onnur dømi kundu verið nýtt, men vit venda
nú aftur til Ápostlasøguna 2:38, har Pætur segði: Vendið
við, og ein og hvør tykkara lati seg doypa í navni Jesu
Krists (eis) til fyrigeving syndanna.
Tað vil v.ø.o. siga, at tey skuldu lata seg doypa í navni
Jesu Krists við atliti til, at tey longu vóru umvend og
høvdu fingið fyrigeving syndanna o.s.fr..
Alt annað vildi verið ørvitistala og óskiljandi fyri bæði
fólkið sum heild og somuleiðis fyri lærisveinunum. Teir
kendu raðfylgjuna: Prædika,
trúgv/umvending/fyrigeving syndanna, játtan og so
dópur. Hetta kendu jødarnir bæði frá “Proselyttum”
fólki, sum “konverteraðu” skiftu trúgv, her: gingu yvir
til jødadómin og vórðu doypt og so eisini frá dópi
Jóhannesar, har bert tey, sum umvend vórðu, fingu
atgongd til dópin.
Sambært Orð Guds er treytin fyri at verða doyptur, at
ein hevur vent við til Harran Jesus og við trúgv á Hann
hevur fingið fyrigeving syndanna.
Í næsta parti verður hildið fram við at svara
spurninginum: Um ein verður endurføddur í
barnadópinum. - 80 –
- PARTUR
DÓPUR PAULUSAR
Tá ið Ánanias hevði sagt Saul (seinni Paulus-Áps.13:9)
frá, at hann skuldi verða Gudi okkara eitt satt vitni fyri
øllum menniskjum, um tað, ið hann hevði hoyrt og sæð,
legði hann aftrat:”Og nú, hví drálar tú? Reis teg, lat teg
doypa, og fá syndir tínar avtváaðar, tá ið tú ákallar
navn hansara.!”Áps.22:16
Eg havi mangan hoyrt fólk nýta júst hesi orð fyri at
dópurin frelsir ella at ein verður endurføddur í dópinum.
Hesi fólk siga, at vatnið er eitt prógv fyri at syndirnar
verða avtváaðar. (í barnadópinum)
Latið okkum kanna hesi orð Ánaniasar til Saul og
fáa greiðu á, hvat veruliga stendur í Ápostlasøguni
22:16:
Fyrst vil eg svara spurninginum, ið Saul fekk: Og
nú hví drálar tú? Ein løgin spurningur. Saul hevði
upplivað hvussu Jesus á undurfullan hátt var komin inn
í lív hansara, og hann var vorðin sannførdur um, at
Kristus Jesus var Sonur Guds og hevði frelst hann, hví
drálaði hann so við at lata seg doypa?
- 81 –
Sum tann lærdi maður Saul var, so kendi hann tær
fylgjur, tað vildi fáa fyri hann, sum var jødi, um han lat
seg doypa. Tók hann hetta stóra stigið, brendi hann so at
siga allar brýr aftanfyri seg. Ikki bert tær brýr, sum
knýttu hann til familju hansara, men til alt fólk hansara
eftir holdinum.
Saul visti, at lat hann seg doypa, so doyði hann sum
gýðingur ella jødi. Hann mátti ígjøgnum alt tað, sum
einhvør trúgvandi má fara ígjøgnum, tá ið ein verður
doyptur.
Í dópinum brýtur hin trúgvandi við lívið í hesum
heimi og við eins egna nátúrliga lív.
Aftur til Ápostlasøguna 22:16, ið als einki talar um,
at Saul fekk syndir sínar avtváaðar í dópinum, men tað
var við at ákalla navn Harrans.
Hin kristni dópurin varð fyri Saul, sum hann er fyri
okkum, ið trúgva, ein almennur vitnisburður um, at ein
vrakar henda heim og gevur seg inn í Samkomu Guds,
har hini av heiminum vanvirdu Krists koma saman.
Jesus hevur eisini sagt: Tann, ið tekur ikki kross sín og
fylgir mær eftir, er Mær ikki verdur. Matt.10:38
Tað er ilt at skilja, at lærdir gudfrøðingar fáa seg at
siga og enn verri at læra, at tað er í dópinum ein fær
fyrigeving syndanna. Við at ákalla navn Harrans fekk
Saulus fyrigeving syndanna. Seinni fekk hann navnið
Paulus. - 82 –
Tað var kanska nóg so skjótt, eg fór frá Ápostlasøguni
2;38 har mangan verður sligið fast, at ein fær Heilaga
Andan í dópinum.
Einhvør, sum er vanur at granska skriftirnar, bæði tær
bíbilsku og somuleiðis eisini aðrar søguligar skriftir frá
fornøldini veit, at kronologi (tíðarraðfylgja) ikki var
teirra sterka síða ella, at teir løgdu ikki so stóran dent á
tíðarraðfesting og raðfylgju.
Tað stendur, at tann, sum letur seg doypa skal fáa
gávu Heilaga Andans. Nær tað skal verða stendur als
einki um.
Í Ápostlasøguni 8;14-17 vísir okkum greitt at gáva
Heilaga Andans ikki á nakran hátt er knýtt at dópinum.
Tá ið ápostlarnir í Jerúsalem fingu at hoyra, at Samaria
hevði tikið við orði Guds, sendu teir Pætur og Jóhannes
til teirra. Tá ið teir komu hagar, bóðu teir fyri teimum,
at tey skuldu fáa Heilaga Andan. Tí Hann var ikki enn
fallin á nakað av teimum; tey vóru bert doypt til navn
Harrans Jesusar. Teir løgdu tá hendurnar á tey, og tey
fingu Heilagan Andan.
Her stendur heilt greitt, at tey trúgvandi í Samariu ikki
fingu Heilaga Andan í dópinum, men seinni.
Um so er, at læran, at okkum verður givin gáva
Heilaga Andans í dópinum, er røtt, hví fingu so tey í
Samaria ikki Heilaga Andan, tá ið tey vórðu doypt?
Er tað Gud, sum hevur broytt seg og fingið aðra áskoðan
ella er tað dópurin, sum hevur broytt seg? - 83 –
Kann tað veruliga vera satt, at Gud letur dópin virka so
ymiskt til ymiskar tíðir?
Um so er, hvar hava vit so veg frelsunar og skipan tess?
Hvussu kann dárin so sleppa undan at fara av leið?
Hvat um tað nú eru tú og eg, sum hava skift áskoðan?
So stendur ikki so væl til, tí Orð Guds ger krav á, at vit
halda okkum til tað!
Lat okkum eisini hoyra hvat skrivað stendur í
Ápostlasøguni 10:44-48: Meðan Pætur enn talaði hesi
orð fall Heilagi Andin á øll, ið orðið hoyrdu. Allir hinir
umskornu trúgvandi, sum við Pæturi vóru komnir, vórðu
ógvuliga bilsnir, at gáva Heilaga Andans var úthelt yvir
heidningarnar við; tí teir hoyrdu tey tala í tungum og
stórliga prísa Gudi. Tá tók Pætur til orða og segði:
“Kann nakar sýta hesum vatnið, at tey skulu ikki verða
doypt – tey, sum tó hava fingið Heilaga Andan líka væl
sum vit!” Og hann beyð, at tey skuldu verða doypt í
navni Jesu Krists. Tey bóðu hann tá steðga har nakrar
dagar.
Lesa vit tað, sum frammanundan stendur saman við
omanfyri nevndu orðum, gerst tað okkum greitt, at
Kornelius saman við húsfólki sínum fekk Heilaga
Andan áðrenn, tey vórðu doypt. - 84 –
Í Ápostlasøguni 19:1-6 hoyra vit somuleiðis um
nakrar lærusveinar úr Efesus, sum Paulus hittir eftir at
vera komin til býin. Hann spurdi teir, um teir høvdu
fingið Heilaga Andan, tá ið teir komu til trúgv. Svarið,
ið teir góvu Paulusi var, at teir ikki so mikið sum høvdu
hoyrt, at nakað var, sum kallaðist Heilagi Andin.
Paulus tekur teir so til avhoyringar og fær at vita frá
teimum, at teir vóru doyptir við dópi Jóhannesar.
Paulus greiðir teimum so frá, at dópur Jóhannesar var
ein umvendingardópur, og at Jóhannes hevði peikað
fólki á Hann, sum eftir hann kom, og at tey skuldu
trúgva á Hann. Og at Hesin, ið tey skuldu trúgva á var
Jesus Kristus, sum hevði givið lív sítt fyri syndir
menniskjunar.
Tá ið teir hoyrdu hetta, lótu teir seg doypa til navn
Harrans Jesusar. Og tá ið Paulus legði hendurnar á teir,
kom Heilagi Andin yvir teir.
Í frammanfyri nevndu dømum gerst tað
fullkomuliga greitt, at Heilagi Andin ikki er knýttur til
tað, sum fer fram í dópinum. Sostatt er læran um, at ein
verður endurføddur í dópinum við vatni og Heilagum
Anda, og at veitt verður einum fyrigeving syndanna,
ikki sambært orð Guds.
Úr einum morgunlestri í Kringvarp Føroya hin 6.
oktober 2011, sum Hanus á Gørðum, prestur, hevur
skrivað, og sum Hákun Dam las upp, vóru nøkur av
orðunum hesi: - 85 –
Í dópinum verða vit Guds børn. Har verður eisini
krossins merki rist yvir andlit og bróst okkara til ein
vitnisburð um, at vit skulu tilhoyra hinum krossfesta og
upprisna frelsara, Jesusi Kristi. Tað menniskja, ið livir
í hesi dópsnáði er í fylginum hjá tí góða hirðanum.”
Úr einum øðrum morgunlestri í Kringvarp Føroya
hin 10.mai 2016, sum Símun Persson Jacobsen
sóknarprestur hevur skrivað og las upp, tók hann orðini
úr Róm.8:38-39 sum tekst. Har stendur: Tí eg eri vísur
í, at hvørki deyði ella lív, hvørki einglar ella harradømi,
hvørki tað, sum nú er, ella tað, sum koma skal, ella
maktir, hvørki hitt høga, hitt djúpa ella nakað annað, ið
skapt er, skal fáa skilt okkum frá kærleika Guds í Kristi
Jesusi, Harra okkara.
Símun kom inn á kærleika Guds, sum er so stórur, at
Hann við Jesusi hevur goldið alla syndaskuld okkara. So
nevnir Símun stutt eftir, at inn í hetta enorma
náðiríkidømi Guds eru flest allir føroyingar doyptir til.
Hetta er 100% rætta læra fólkakirkjunar, sum
Bæði Hanus og Símun hava nevnt, men er hetta nú
eisini læra Bíbliunnar?
Flestu fólkakirkjufólk eru nøgd við læru kirkjunnar og
hava kanska ikki tørv á at granska, um hon er røtt ella
ei. Eisini hava fólkakirkjufólk eitt ómetaliga stórt álit á
prestum teirra; tað teir siga, er sum amen í kirkjuni, ið
tikið verður til. - 86 –
Um so bæði prestar og biskuppar kirkjunnar siga, at
barnadópurin er sambært Bíbliunna, og at endurføðing
t.e. hin æviga frelsan og fyrigeving syndanna somuleiðis
verður givin hvørjum einstakum pinkubarni, ið doypt
verður, so er hetta kortini ikki satt. Hvar í Bíbliunni
kunnu teir nevna fyri tær, at pinkubørn vórðu doypt?
Nei, barnadópur við ásletting er mannaverk úr enda í
annan! Jesus doypti als ikki smábørnini, men Hann
legði hendurnar á tey og signaði tey. Tí er tað skeivt, at
prestur lesur júst hesi orðini úr Markus evangelium upp
frammanundan dópinum og sigur: So vilja vit tá hjálpa
hesum barni at signing Hansara við at doypa
tað……………
So smábørnini, ið doypt verða, fáa hvørki ein dóp ella
fyrigeving fyri syndir teirra o.s.fr.. Í mesta lagi kann
barnadópurin metast við eina signing, sum barnið fær og
als einki annað. Um so er, varð ikki neyðugt við hasum
dropunum av vatni, teir gera hvørki til ella frá. Og
ritualið hevur als einki við Bíbliunna og dópin at gera.
Tíverri eru flest allir føroyingar doyptir(Símun)
sum pinkubørn, og vórðu gjørdir til Guds børn (Hanus).
Men hetta er ein óbíbilskur sannleiki. Eingin kann verða
eitt Guds barn uttan við trúnni á Jesus Kristus. - 87 –
Høvdu lærusveinar Jesusar nýtt barnadóp,
høvdu vit avgjørt verið kunnað um hetta gjøgnum
orðið. Tann Gud, sum gjøgnum allar tíðir hevur verið so
vandin um, at fólk Hansara helt lógir og boðorð Hansara
út í æsir, skuldi Hann, við endan á hesum parti av
frelsisætlan síni við Syni Sínum Jesusi Kristi, verði
minni vandin um, hvat fólk hansara kennir av orði
Guds?
Nei, tað gjørdist Honum enn týdningarmiklari, at kunna
teir so nógv, sum gjørligt. Eitt gott prógv um hetta er
Jóhs. Evang. Kap.17: bøn Jesusar fyri Sínum. Lesið hesa
hjartanemandi bøn Jesusar!
Og so hevur Hann sent okkum Heilaga Andan til
vegleiðingar, og ikki nógmikið við tí, eisini gongur
Hann í forbøn fyri okkum og kemur okkum til hjálpar,
tá ið vit ikki sjálvi vita, hvat vit skulu biðja um. Hetta er
ikki bert ein undurfullur og stórur Gud, sum hevur
umsorgan fyri Sínum, men ein kærleiki, sum gongur út
um øll mørk menniskjunnar.
Jesus Kristus er hin sami í gjár og í dag og í allar ævir.
Hebr. 13:8.
Gud loyvir ikki, at nakað menniskja broytir hinar
Heilagu Skriftirnar. - 88 –
Pætur sigur í seinna brævi sínum kap.1:20-21: Fyrst og
fremst mugu tit vita tað, at einki profetorð í skriftini er
givið til egna týðing. Tí aldri er nakað profetorð komið
fram av vilja menniskja; nei, drivnir av Heilaga
Andanum talaðu heilagir menn Guds.
Best prógvaðu handrit frá fornøldini eru handrit
Bíbliunar, sum finnast í hópatali. Tann, ið lært hevur
frummál Bíbliunar veit hvussu væl hesi handrit eru
umfarin. Onnur handrit frá somu tíð eru ikki so væl
prógvað.
Kirkjuliga Heimamissiónin, sum eg áður havi
nomið við, og ið er ein partur av fólkakirkjuni, heldur
eisini fast við, at pinkubørnini verða endurfødd í
dópinum. Men tað vísir seg mangan, at hesi somu
missiónsfólk halda ella siga eitt, tá ið tey eru í kirkjuni
og nakað annað, tá ið tey eru í missiónshúsunum. Har
hoyrir ein ógvuliga ofta hesi, sum jú somuleiðis eru
kirkjufólk, vitna um, at tey komu til trúgv á Harran Jesus
eftir, at Harrin við Sínum Heilaga Anda hevði kallað á
tey, ofta í longri tíð, men so góvu tey seg yvir til Hansara
og vórðu frelst.
Eg trúgvi fult og fast, at hesi menniskju, brøður og
systrar okkara í Harranum, ið vitna um frelsuna, eisini
eru frelst, men tað er nakað, ið ikki samljóðar, tí hesi
somu siga og halda, at tey eisini vórðu endurfødd í
dópinum, sjálvt um tey einki minnist til, at tey eru doypt. - 89 –
Ein kann ikki verða frelstur tvær ferðir ella fleiri ferðir,
tí tað finnist bert ein frelsa, og tað er við trúnni á
fullgjørda verk Kristusar á Golgata krossi og á uppreisn
Hansara páskamorgun. Eg trúgvi, at mong av systrum
og brøðrum okkara í Heimamissiónini ikki altíð hava tað
so gott, tá ið tey hugsa veruliga um dópin. Tað er bøn
mín til Guds, at henda bók má verða mongum gudsbarni
til signingar, so tey, við at lesa hana gjølla, koma til
sama úrslit sum eg sjálvur: lesið seinasta part í hesi bók!
Eg komi seinni, í einum øðrum parti, at geva eina
nágreinliga frágreiðing um dópin, men eg vil bert heilt
stutt viðmerkja her, at orðið, sum vit umseta við dóp,
eitur á upprunamáli, grikskum, βαπτιζω úttalast
baptitso og merkir, at ein ferð niður í vatnið og heilt
undir e.v.ø.o. verður søktur niður í vatnið.
Hetta dópssjónarmið ápostlanna og Bíbliunnar er
heilt annað sjónarmið enn tað, sum hin almenna kirkjan
eftir boðum manna innførdi við lóg fleiri hundrað ár eftir
deyða ápostlanna, pinkubarnadópin, har oyst verða
tríggir nevar av vatni yvir høvur barnsins.
Omanfyri nevnda skal als ikki skiljast sum nøkur
herferð móti barnadópinum, men bert sum ein áminning
um, ikki at lata seg tøla til at trúgva, at vit verða frelst í
barnadópinum, og at um vit bert liva í hesi “dópsnáði”,
hvat so hetta orð enn merkir, hoyra vit Hinum krossfesta
og upprisna Frelsara til um allar ævir. Í Bíbliunni er ein
slík dópsáskoðan, ið veitir æviga frelsu, ikki at finna! - 90 –
Mynd 7 Dópsgrøv í Qumran í Ísrael - 91 –
- PARTUR
DÓPURIN EIN SÁTTMÁLI EINAR GÓÐAR
SAMVITSKU VIÐ GUD
- 92 –
Í hesi bók koma vit at møta somu skriftorðum aftur
og aftur, tí fyri at prógva eina ávísa dópsáskoðan og
greina hana út í æsir og við sjálvum orðinum prógva, at
hon hevur heimild á orðsins grund, verður neyðugt aftur
og aftur at benda á skriftorð, sum frammanundan hava
verið nýtt. Fyri at gera lesnaðin lættari at lesa, skrivi eg
næstan altíð skriftorðini fult út eftir bíbliutýðing Victor
Danielsens. Annars kemur fyri, at skriftorð, ið eg havi
funnið rættast at umseta úr sjálvum frummálum
Bíbliunnar, verða nýtt, tá ið eg havi mett, at ein slík
umseting ger tað, sum eg vil bera fram greiðari enn tær
týðingarnar, sum eru til taks.
Ella vit tit ikki, at øll vit, sum doypt eru til Kristus
Jesus, eru doypt til deyða Hansara? Róm.6:3
Grivin við Honum í dópinum, sum tit eisini eru
uppreist í saman við Honum, við trúnni á kraft Guds,
sum reisti Hann upp frá hinum deyðu. Kol.2:12
Hesi bæði skriftorð verða eisini nýtt av teimum, sum
verja barnadópin og endurføðingina í honum.
Í báðum nevndu skriftorðum stendur, at vit í
dópinum eru sameind við Kristusi í deyða Hansara.
Henda sameingin, sum fer fram í barnadópinum smbrt.
læru fólkakirkjunnar, verður framvegis lýst sum ein
sameining við deyða Kristi ávísandi til Kol.2:12. Vit eru
grivin við Honum í (barnadópinum), ávísandi til
Róm.6:3 ff. - 93 –
Flestu av teimum bókum um dópin, sum sjálvandi
eru skrivaðar av fólki, sum verja dópssjónarmið
fólkakirkjunnar, nevna omanfyri nevndu skriftorð. Ein
sigur soleiðis: Hesi støð siga okkum sostatt, at tá okkara
gamla menniskja varð krossfest og vígt til deyðan, so er
tað grundað á hina loyndarfullu (mystiske) sameining
við Kristus og deyða Hansara, sum barnadópurin setur
okkum inn í.
Eisini geva fleiri høvundar til kennar, at hitt nýggja
menniskja verður til í barnadópinum á ein slíkan hátt, at
tað kann verða ført fyri at liva í einum nýggjum levnaði.
Hetta við tí nýggja menniskjanum, sum verður reist upp
frá hinum deyðu við dýrd Faðirsins, úr vatninum,
(trimum nevum av vatni), er so aftur ein onnur
málbering fyri endurføðing.
Soleiðis verða omanfyri nevndu tvey skriftorð
tulkað av teimum, sum vilja hava, at slíkt ferð fram í
pinkubarnadópinum. Gevið gætur, tí tað er lætt at
villeiðast av tulkingum, men eg fari at biðja tykkum um,
at samanbera hesi bæði skriftorð, Róm.6:3fh. og Kol.
2:12fh., við tær tulkingar, ið eg fari at nevna. - 94 –
Eg vil leggja aftrat, at flest allar bøkur, sum hava til
endamál at verja barnadópin og endurføðingina í
honum, nýta slíkar tulkingar, ið eru sera fløkjasligar og
snildisliga samansettar. Tað er torført at tulka
bíbliutekstin til nakað, sum ein sjálvur heldur er rætt, tá
ið tað ikki stendur í tekstinum. Sum oftast nýta tey somu
skriftorð, sum Bíblian nýtir um dóp av trúgvandi
menniskjum, og so royna tey at fáa eina læru um
barnadóp út av hesum. (Barnadóp nevnir Bíblian av
góðum orsøkum ikki).Vónandi er tað vorðið greitt, at
um ein ikki er sterkur í Skriftini, kann ein lættliga verða
tikin av fótum.
Eg havi í samband við hesa bók lisið eina mongd av
slíkum bókum, sum verja endurføðingina í
barnadópinum og gera tað út frá bíbliunnar egnu orðum.
Sí yvirlit yvir bókmentir av hesum slag aftast í bókini
undir kelduávísingum.
So fara vit aftur til tey bæði bíbliuorðini, sum eru
nevnd á blaðsíðuni frammanfyri. Samanbera vit nú
tulkingina, sum nevnd er viðv. Róm.6:3fh. og
Kol.2:12fh., so síggja vit hvussu leysliga fram er farið,
og at tulkingin ikki er annað en ein vánalig umskriving
av tekstinum. - 95 –
Paulus sigur í Rómbrævinum, at vit eru “doypt til
deyða Hansara” “Tí eru vit samanvaksin (συμφυτος
úttalast: sýmfytos og merkir ikki bert líkleiki, men at
verða sameindur, eins og maður og kona verða eitt, tá ið
tey ganga saman í hjúnarlag). Jákup Dahl sigur soleiðis
í umseting hansara: samgrógvin – við Hann við líkum
deyða, skulu vit eisini verða tað við líkari uppreisn.”
Legg tær væl í geyma, at Paulus als ikki nevnir við
einum orði, tað sum omanfyri nevnda tulking tosaði um,
at vit í dópinum eru sameind við Kristus í eini
“mystiskari” sameining, men at vit eru samanvaksin við
Hann í líkum deyða, skulu vit eisini verða tað við líkari
uppreisn.
Ei heldur nevnir Paulus við einum einasta orði, at
krossfestingin av gamla menniskja okkara byggir á eina
sameining við Kristus, sum dópurin setur okkum í.
Heldur ikki ber Paulus upp á mál, at hitt nýggja
menniskja verður til í dópinum.
Nei, blóð Jesusar, Sonar Hansara, reinsar okkum frá
allari synd. 1.Jóhs.1:7. Um tí ein er í Kristusi, er hann
ein nýggjur skapningur; hitt gamla er farið — tað er
vorðið nýtt. 2.Kor.5:17.
Eg fari at biðja tykkum um at geva hesum orðum
væl gætur:
Paulus sigur, at krossfestingin av tí gamla
menniskjanum fór fram — ikki í dópinum, men í
krossfesting Krists. - 96 –
Av tí, at Kristus sambrt. Róm.5:12-19 (lesið hetta) var
hin annar Ádam, t.e. ein persónur, sum í sjálvum sær
umboðaði eina slekt, sá Gud í Honum ikki bert ein
persón, ið hekk á krossinum, men alla ta slekt, sum hann
umboðaði og í hvørs stað, Hann doyði. Krossfestingin
av tí gamla menniskjanum byggir ikki á eina mystiska
sameining við Kristus, sum dópurin setur okkum inn í,
soleiðis sum fyrrnevndu tulkingar av hesum vildu vera
við, men á Kristi krossfesting í okkara stað.
Nakað annað, sum eg eisini fegin vil leggja dent á
er, at tað, ið Paulus hevur uppi til viðgerð í Róm.6, als
ikki er ein spurningur um dópin og hvat hann fremur, ei
heldur ein spurningur um, nær ein syndari verður
endurføddur ella frelstur. Vit kunnu ikki í hesum
skriftorðum finna nakað prógv fyri, at dópurin
endurføðir.
Einasti spurningur, ið er uppi at venda er lív teirra
trúgvandi eftir, at ein er vorðin doyptur. Hann sigur, at
so skulu eisini vit liva nýtt lív.
Her snýr tað seg um, hvussu ein frelstur syndari
skal liva eftir umvending sína, men tá ið sagt verður, at
so skulu eisini vit liva nýtt lív, vit, ið doypt eru. Tá
hugsar Paulus um halgan teirra trúgvandi. - 97 –
Fyri at undirstrika tað høpisleysa í, at eitt trúgvandi
menniskja kundi halda fast við syndina, vísir Paulus á
dóp teirra trúgvandi. Hann (dópurin) er hin almenni og
avgerandi lýdnis og trúarvitnisburðurin um, at nú er hitt
gamla lívið í syndini farið, og eitt nýtt lív (tíðarskeið)
er byrjað í samfelag við Kristus.
Tá ið ein í dópinum verður søktur niður í vatnið í
dópsgrøvini ella á sjónum, hvar tað enn var, við
orðunum: “Eg doypi teg til navn Faðirsins, Sonarins og
Heilaga Andans” gevur ein somuleiðis til kennar, so
mong okkara, sum doypt eru til Kristus Jesus, at vit eru
doypt til deyða Hansara? Vit eru tá grivin við Honum
við dópinum til deyðan, fyri at, eins og Kristus varð
reistur upp frá hinum deyðu við dýrd Faðirsins, so skulu
eisini vit rísa upp fyri at liva nýtt lív. Tí eru vit
samanvaksin við Hann við líkum deyða, skulu vit eisini
verða tað við líkari uppreisn. Tí tann, ið deyður er, er
rættvísgjørdur frá syndini.
Dópurin er sostatt hitt avgerandi og endaliga
brotið við syndina fyri eitt trúgvandi menniskja, tí
verður sagt í Róm.6:12
Latið tí ikki syndina ráða í deyðiliga likami tykkara!
Vit vilja nú venda aftur til Kol.2, sum vit hava verið
inni á í samband við Róm.6.3ff., men eg vil biðja
tykkum um at lesa Kol.2:8fh.. - 98 –
Í Kolossebrævinum er Paulus als ikki úti eftir at siga
frá hvussu syndarar, pinkubørn ella vaksin, verða frelst,
men vil gera teimum trúgvandi greitt hvussu stórt frælsi
tey eiga, sum eru loyst frá jødadóminum við tess boðum
og fyriskipanum. Paulus vil fegin koma við eini
ávarðing til Kolosensararnar um at halda seg til Kristus
og ikki lata seg villeiða av teimum (ortodoksu)
rætttrúgvandi jødunum. Paulus sigur við tey í Kol.2: 20:
Eru tit við Kristusi deyð frá barnalærdómi heimsins, hví
lata tit tá, sum tit høvdu liva í heiminum enn, slík boð
leggja á tykkum:(lesið sjálv fylgjandi ørindi!) Alt slíkt
er boð og lærdómar manna. (ø.22)
Paulus roynir at fáa kolosensararnar til at ásanna og
viðurkenna, at teir í dópinum bæði eru deyðir og risnir
upp og hava lut í Himmalsferð Jesusar, so teir eina ferð
med alla eru leysir av løgmáli Sinai.
Tá ið kolosensararnir vórðu doyptir til navn
Kristusar, so var hetta ein vitnisburður og innsiglið
um deyða teirra í Kristusi.Teir vóru sostatt nýggir
skapningar í Kristusi, sum hvørki kundu ella máttu
leggja seg inn undir lógir og forskriftir jødanna.
Orðalagið úr Kol.2:12 “Sum tit eisini eru uppreistir
í saman við Honum, við trúnni” leggja tey, sum siga at
barnadópurin frelsir ella endurføðir, ógvuliga stóran
dent á. Tí í eini slíkari umseting kann ein lættliga skilja
tað soleiðis, at tað er í dópinum uppreisnin ferð fram. - 99 –
Bæði í (kontekstinum) samanhanginum og í Nýggja
Testamenti annars síggja vit, at tað als ikki er í
dópinum hin trúgvandi er risin upp, men í Jesusi
Kristi.
Men Gud, sum ríkur er í miskunn, hevur, fyri mikla
kærleika Síns skuld, sum Hann elskaði okkum við, eisini
tá ið vit vóru deyð í misbrotum okkara, gjørt okkum
livandi við Kristusi– av náði eru tit frelst!—og reist
okkum upp við Honum og sett okkum við Honum í hin
himmalska heimin, í Kristi Jesusi. Ef. 2:4-6.
At omanfyri nevndu orð úr Kol.2:12 ikki kunnu
góðtakast sum ein læra um, hvat dópurin virkar skuldi
veri heilt greitt. Um hetta verður gjørt, og tað verður nýtt
sum prógv um, at dópurin er eitt endurføðandi
sakramenti t.e. halgigerð, slítir ein orðið úr tess
konteksti og leggur nakað subjektivt inn í tað (nakað frá
einum sjálvum) nakað Paulus avgjørt ikki hevur havt
ætlan um.
Í Honum eru tit eisini umskorin við umskering, ið
ikki er gjørd við hondum, við at verða latin úr
holdslikaminum, við umskering Kristusar—Kol.2:11
Tá ið nú dópur (ø.12) og umskering (ø.11) verða
umrødd í báðum hesum ørindum, finna nú fólk, sum
verja pinkubarnadópin, enn eitt prógv um, at í hesum –
barnadópinum- verður barnið endurføtt.
Tey siga, at barnadópurin er hin nýggja umskeringin í tí
nýggja sáttmálanum. - 100 –
Tey siga eisini, at tá ið børnini og teir heidnu
proselyttarnir (trúarskiftingarnir) vórðu limaðir inn í
sáttmálafólkið og upptikin í samkomu ísraelsmanna við
umskering, so er tað teimum greitt, at á sama hátt skulu
børnini og onnur helst doypast áttunda dagin og sostatt
gerast limir í tí kristnu kirkjuni og hervið ognast øll tey
rættindi, sum frelsuni hoyra til.
Eg komi aftur til umskering, ið ikki er gjørd við
hondum………í næsta parti.
Í Ápostlasøguni 8:26-38 um hirðmannin úr Etiopia
lesa vit, at hann var á veg heimaftur eftir at hava verið í
Jerúsalem og tilbiðið. Hann sat í vagni sínum og las
Esaias profet. Tá segði Andin við Filip, at hann skuldi
halda seg nær vagni hansara. Filip so gjørdi, og hann
hoyrdi at hirðmaðurin las brot úr Esaias profeti. Filip
spurdi hann, um hann skilti tað, ið hann las. Tá svaraði
hirðmaðurin: “Hvussu skal eg kunna tað, uttan onkur
vegleiðir meg!‟ Og hann bað Filip koma upp og seta seg
hjá sær.
Tað stykkið úr skriftini, sum hann las var úr Esaias 53:7-
- Hirðmaðurin vildi vita, hvønn profeturin segði hesi
orðini um. Tá læt Filip upp munnin; hann gekk út frá
Esaiasi, sum teir høvdu lisið, og so kunngjørdi hann
honum evangeliið um Jesus, og Filip kom til trúgv.
- 101 –
Mynd 8 Bað í rómverskum privathúsum (Kaiseraugust, Schweiz)
Sum teir nú ferðaðust fram eftir vegnum, komu teir
til vatn. Tá spurdi Hirðmaðurin og segði: “Hygg, her er
vatn, hvat forðar fyri, at eg verði doyptur? Filip
svaraði:”Trýrt tú av øllum hjarta tínum, so kann tað
verða gjørt”. Hann svaraði:”Eg trúgvi, at Jesus Kristus
er Sonur Guds!” Tá beyð hann, at vagnurin skuldi
steðga, og teir fóru báðir niður í vatnið, Filip og
Hirðmaðurin. Og hann doypti hann. - 102 –
Kristus doyði jú eisini eina ferð fyri syndir,
rættvísur fyri órættvís, fyri at Hann kundi leiða okkum
til Gud. Hann leið deyðan í holdinum, men varð gjørdur
livandi í andanum; í honum fór Hann eisini og
prædikaði fyri andunum, sum vóru í varðhaldi, teimum,
sum í forðum vóru ólýðin, tá ið langmóð Guds bíðaði á
døgum Nóa, meðan ørkin varð smíðað. Í henni vórðu
nakrar fáar — átta—sálir frelstar við vatni – sum nú
eisini frelsir tykkum í avmynd síni, dópinum, sum ikki er,
at óreinska holdsins verður tikin burt, men er sáttmáli
einar góðar samvitsku við Gud, við uppreisn Jesu
Krists, sum farin er upp til Himmals og er við høgru
hond Guds. Honum eru einglar, vøld og kreftir
undirløgd. 1. Pæt. 3:18-22.
Tað er við sorg í mínum hjarta, at eg má viðganga,
at av øllum skriftorðum í Bíbliuni, eru kanska eingi so
nógv misbrúkt sum júst omanfyri nevndu úr fyrra
Pætursbrævi, bæði av mær sjálvum og gudfrøðingum og
prestum í fólkakirkjuni sum heild.
Eg vóni, lesararnir umbera meg, at eg kanska júst
her fari nóg so nógv út í æsir, men eg haldi hetta vera
neyðugt.
Eg byrji fyrst við orðunum í ø.21 sum nú eisini
frelsir tykkum í avmynd (J. Dahl sigur: mótbílæti) síni,
dópinum, sum ikki er, at óreinska holdsins verður tikin
burt, men er sáttmáli einar góðar samvitsku við Gud, við
uppreisn Jesu Krists……… - 103 –
Orðið avmynd ella mótbílæti er týðing av grikska
orðinum αντιτυπος – úttalast antitýpos.
Lesa vit Hebr.9:24, so skilja vit kanska betri hvat
orðið avmynd ella mótbílæti merkir í veruleikanum: Tí
Kristus fór ikki inn í halgidóm, sum gjørdur var við
hondum og bert var (αντιτυπος) mynd (J.
Dahl:avmynd)av hinum sanna; nei, Hann fór inn í
sjálvan Himmalin fyri nú at stíga fram fyri ásjón Guds…
Ápostulin Pætur tosar í veruleikanum bæði um eina
fyrimynd og eina, sum vit kunnu kalla “antimynd”
avmynd, mótbílæti.
Hvat frelsti Nóa og hansara familju? Tað stendur í
1.Pæt.3:20 átta sálir vórðu frelstar við vatni——
Vórðu Nóa og familja hansara frelst við vatni? Nei, ikki
mundi tað vera. Einki vatn var inni í ørkini.
Orðið við ella sum J.Dahl sigur: gjøgnum, sum er eitt
betri orð fyri grikska fyrisetingarorðið δια – úttalast dia.
Við vatni vórðu tey ikki frelst, kanska gjøgnum vatnið
við ørkini.
Nóa og øll hansara vórðu frelst frá vatninum, frá at
drukna, og tað var ørkin, sum bjargaði teimum. Hetta er
ikki bert nakað, sum eg sigi, men hoyr orð Guds frá
Hebr. 11:7 Við trúgv var tað, Nóa, ávaraður av Gudi um
tað, sum ikki sást enn, í heiløgum ótta smíðaði ørk, húsi
sínum til frelsu………. - 104 –
Meðan ørkin varð smíðað. Í henni vóru nakrar fáar
—átta-sálir frelstar gjøgnum vatnið.
Her eiga vit at geva ans og rætta ta skeivu umsetingina,
so fáa vit eisini eina rætta heildarmynd.
Hin frelsandi ørkin, ið bjargaði Nóa og øllum hansara
hevur sum avmynd, mótbílæti ella αντιτυπος sjálvan
Kristus, sum nú frelsir okkum, sum á Hann trúgva.
Hvat skulu vit nú gera við orðini: dópinum, sum ikki
er, at óreinska holdsins verður tikin burt, men er
sáttmáli einar góðar samvitsku við Gud, við uppreisn
Jesu Krists.
Eg havi mangan hoyrt prestar siga í kirkjuni við
jarðarferðir: ”Nú vilja vit reisa okkum upp og játta
kristnu trúgv og “dópspakt” okkara….” Hví prestar nýta
trúarjáttaninna í samband við jarðarferðir, hevur altíð
undrað meg og hvat sjálvt endamálið við tí er. Sjálvur
havi eg ongantíð nýtt henda framgangshátt í samband
við jarðarferðir: “Vit vilja reisast og játta trúgv og
dópspakt okkara! Vit avnokta Djevulin og allar
gerningar hans og allan atburð hans og vit trúgva á Gud
faðir o.s.fr.. Kann ein prestur rokna við, at ein, sum er
doyptur við trúgvandis dópi og luttekur í jarðarferðini,
kann reisa seg og játta “barnadópssáttmála” saman við
hinum? - 105 –
Tað er úr ø.21 at orðið “dópspakt” (dópssáttmáli) er
smíðað. Orð sum t.d.: dópspakt, dópsnáði, falla úr
dópsnáðini og mangar slíkar máliskur, sum nýttar verða
finnast als ikki í Bíbliunni. Ein sangur í
Heimamissiónssangbókini nr.392 sigur í ø.5: Kom og
ogna tær lívið frá Jesusi nú, sum í dópinum givið tær
er………………………
Tá ið ein er vorðin endurføddur í dópinum, hvussu
kann ein tá biðja um at fáa hitt æviga lívi einaferð aftrat?
Mær tykir hetta vera so skilaleyst og fløkt. Tað, ið skuldi
verið eitt svar á ein spurning endar við at verða fleiri
spurningar, sum eingin er førur at greiða.
Vit venda nú aftur til ø.21 har orðið sáttmáli
stendur. Orðið sáttmáli eitur á grikskum διαθηκη
úttalast dia-tee-ke, merkir sáttmáli, men tað er als ikki
hetta orð, sum er nýtt sum grundarlag fyri umsetingini,
og sostatt verður hon skeiv.
Í grikska Nýggja Testamentinum í sama ø. stendur:
επερωτημα, ið úttalast eperoo-teema. Hetta orðið merkir
ikki sáttmáli, soleiðis sum Victor Danielsen hevur týtt
tað til. J. Dahl umsetir orðið við bøn og hevur so eina
viðmerking, har hann eisini nýtir sáttmáli. Hevði hann
bert hildið seg til orðið BØN, hevði skil verið á.
Hetta er einasta stað í grikska Nýggja Testamentinum,
at hetta orðið verður brúkt, og eisini hevur týdningurin
verið nógv kjakaður. Í forngrikskum máli hevur orðið
ofta løgfrøðiligan týdning s.t.d. sáttmáli. - 106 –
1:Orðið kann merkja ein áheitan ella ein bøn til
Guds av eini góðari samvitsku.
2:Umvending og trúgv á hin krossfesta og upprisna
Harra og Frelsara Jesus Kristus, sum var ein treyt
fyri at verða doyptur, gevur eisini eina góða
samvitsku.
3:Hin góða samvitskan heitir sostatt á Gud um at
verða doyptur.
Hirðmaðurin bað um at verða doyptur, og hann doypti
hann.
Hygg, her er vatn, hvat forðar fyri, at eg verði
doyptur? Hetta var ivaleyst hirðmannsins góða
samvitska, sum fekk hann at koma fram við hesi áheitan
ella bøn.
Vit hoyrdu, at hirðmaðurin hevði játtað Jesus
Kristus, at Hann var Sonur Guds, tí bað hann um at
verða doyptur.
Nýggja Testamenti er fult av prógvum um, at ikki eitt
einasta menniskja varð doypt, uttan fyrst at verða
umvent og játta sína trúgv á Jesus Kristus. - 107 –
Sjálvur Pætur ápostul, sum vit nú hava dvølt við
eina góða løtu, ber fram henda undurfulla lovsong úr
1.Pæt.1:3: Lovaður veri Gud og Faðir Harra okkara
Jesu Krists, sum eftir stóru miskunn Síni hevur
endurføtt okkum til livandi vón við uppreisn Jesu
Krists frá hinum deyðu.
Uppreisn Kristusar er grundvøllurin fyri frelsu
okkara! Sostatt kann fólkakirkjan o.a.kirkjur gloyma alt
um, at barnadópurin er grundvøllurin fyri frelsu okkara. - 108 –
- PARTUR
UMSKERING KRISTUSAR HEVUR EINKI
VIÐ BARNADÓP AT GERA!
Eg havi sett mær fyri nágreiniliga at afturvísa eini slíkari
tulking, sum Kolossebrævið 2:11-12 hevur leitt mangar
kirkjur út í og eisini føroysku fólkakirkjuna, har tær vilja
vera við, at barnadópurin er komin í staðin fyri
umskeringina í Gamla Testamenti. Tí havi eg valt at
viðgera hetta í einum parti fyri seg sjálvan.
Tað er ein lítarleys misskiljing, tá ið sagt verður, at
tað var umskeringin, sum var atgongumerki fyri børnini,
so tey kundu gerast limir í samkomu ísraelsmanna,
soleiðis sum eg áður havi nomið við.
Bíblia okkara sigur heilt greitt, at Ísrael gjørdist fólk
Guds við, at Harrin kjósaði sær hetta av náði í
Ábrahami. Sum kunnugt var Ábraham kosin og
rættvísgjørdur langt áðrenn hann varð umskorin.
Ein ísraelsmaður (hebreari) var ein, sum hoyrdi til
tað gamla sáttmálafólkið og fekk sostatt lut í øllum
teimum rættindum hesum hoyrdi til.
- 109 –
Ein, ið var borin heidningur, ikki ein ísraelsmaður,
varð avskorin frá borgaraskapi ísraelsmanna. Vit vilja
nú lesa henda undurfulla tekstin í Efesus 2:10-22:
Tí vit eru smíð Hansara, skapt í Kristi Jesusi til góð
verk, sum Gud frammanundan hevur lagt til reiðar, at
vit skuldu liva í teimum.
Minnist tí, at tit áður – tit, sum vóru heidningar í
holdinum og vórðu kallaðir óumskornir av hini
sokallaðu umskering, sum verður gjørd í holdinum við
hondini
-minnist, at tit ta tíðina stóðu uttan fyri Kristus,
útistongd frá borgararætti Ísraels og lyftissáttmálanum
fremmand, uttan vón og uttan Gud í heiminum!
Men nú eru í Kristi Jesusi tit, sum áður vóru langt
burtur, komin nær við blóði Kristusar.
Tí Hann er friður okkara, Hann, sum gjørdi eitt av
báðum og breyt niður millumgarðin, ið skilti sundur,
fíggindskapin,
tá ið Hann í holdi Sínum tók burtur boðlógina og
fyriskipanir hennara, fyri at Hann í Sær kundi skapa av
báðum eitt nýtt menniskja og soleiðis gera frið,
og fyri at Hann við krossinum kundi í einum likami
fáa báðar partar sáttar við Gud, við tað at Hann við
honum drap fíggindskapin.
Hann kom og kunngjørdi tykkum frið, sum langt
burtur vóru, og teimum frið, sum nær vóru. - 110 –
Tí við Honum hava vit – báðir partar – í einum
Anda atgongd til Faðirin.
Tit eru ikki longur fremmand og útlendingar; nei,
tit eru samborgarar hinna heilagra og húsfólk Guds,
Tit, sum uppbygd eru á grundvølli ápostlanna og
profetanna – og hornsteinurin er Kristus Jesus sjálvur.
Vóru spurningar um synd Ísraels og um synd í
persónligu viðurskifti teirra við Gud, varð hetta avgreitt
við syndaoffurtænastuni og trúgv hin einstaka, og ikki
við umskeringini.
Sáttmálatekini í sáttmálanum millum Gud
Harran og Ábraham og alt avkom hansara var
umskeringin, sum vit lesa um í 1. Mós.17, men hetta
hevur einki at gera við tann lyfti-sáttmála, sum Gud
gjørdi við Ábraham í 1. Mós.15, har hann varð
rættvísgjørdur, men við lógarsáttmálanum, sum seinni
varð settur í verk við Sinai, ið skrivað stendur í 2.
Mós.19.1.fh. Tessvegna er tað, at viðmerkt verður í 1.
Mós.17: at hetta snúði seg um tann sáttmálan, ið Gud
vildi gera við Ábraham og ætt hansara – t.v.s. ikki
sáttmálan, sum Hann longu hevði gjørt við hann.
Hann (Gud Harrin) hevur kunngjørt Jákupi orð
Sítt, Ísrael boð Síni og lógir Sínar;
Tað hevur Hann ikki gjørt við nakra aðra tjóð; lógir
Hansara kenna tær ikki. Sálmur 147:19-20. - 111 –
Lógin á Sinai varð kallað sáttmáli, tí hon varð sett í
verk av samráðingum. Gud setti treytir, um Ísrael skuldi
verða fólk Hansara og Hann Gud teirra. Og treytirnar
vóru: “Akta tit nú rødd Mína, og halda tit sáttmála mín,
so skulu tit fram um øll fólk vera ogn Mín — tí øll jørðin
er Mín – og tit skulu vera Mær kongaríki av prestum og
heilagt fólk.”
Tá ið so Móses kom aftur, kallaði hann hinar elstu í
fólkinum saman og bar fram fyri teir øll hesi orð, ið
Harrin hevði álagt honum.
Og alt fólkið svaraði, øll sum eitt: Alt tað, ið Harrin
hevur sagt, skulu vit gera!” 2.Mós.19:4-8
Svar Ísraelsmanna bar Mósesi Gudi, og so vórðu tey
tíggju boðini givin. Og frá hesum degi høvdu allir jødar
skyldu at halda lógina. Gjørdu teir tað ikki, komu teir
undir bann lógarinnar.
Umskeringin førdi ikki við sær, at øll livdu í
samfelag við Gud, men hon áminti tey um, at tey sjálvi
áttu at gera nakað fyri at liva í samfelag við Gud.
Sáttmálatekini á holdi teirra minti tey støðugt á, at tey
máttu halda sáttmálan. Gjørdu tey ikki tað, gagnaði
umskeringin ikki. - 112 –
Í áðurnevnda Kol.2:11 sigur Paulus, at
kolosensararnir vóru umskornir við umskering Krists. Í
fleiri kirkjum, m.a. í bæði donsku og føroysku
fólkakirkjuni tulka tey hesa umskering við barnadóp.
Tað er ilt at siga, hvussu ein kann tulka umskering Krists
við dóp. Vit vita jú, at Jesus varð umskorin áttanda
dagin, og tessvegna er tað eisini nakað, ið eitur
umskering Krists. Eg dugi als ikki at skilja hvussu ein
kann halda, at Paulus hevur havt dóp í huga, tá ið hann
nevnir umskering.
Umskering Krists var eisini í okkara stað ella fyri
okkum og somuleiðis tað, at Hann helt lógina út í æsir,
eisini tað var fyri okkum. Tí er umskering Krists eisini
umskering Samkomunar andaliga at skilja, tá ið
Samkoman er brúður Krists, og har eru bæði kyn
íroknað.
Og tá Kristus er høvur Samkomunar, og Hann
hevur hildið alla lógina, so hava vit sum Samkoma
Hansara eisini hildið lógina.
Paulus heldur áfram í ø.11 at siga um
umskeringina, at hon er ikki gjørd við hondum. Og
nú gerst tað enn truplari at skilja um so er, at Paulus kann
samanbera hesa umskering við barnadóp. Sum vit øll
vita, so verður einhvør dópur, barnadópur eins og
vaksnamannadópur, framdur við hondum. - 113 –
Paulus sigur um umskering í Galatiabrævinum 5:3
: Aftur vitni eg fyri hvørjum manni, ið letur seg umskera,
at hann er bundin at halda alla lógina.
Hví ávarðar Paulus tey trúgvandi um ikki at lata seg
umskera? Er tað tí, at Galatar vóru doyptir og sostatt
umskornir? Nei, í samband við umskeringina nevnir
Galatiabrævið ikki eitt orð um dópin.
Hevði nú dópurin verið komin í staðin fyri
umskeringina, so hevði uttan iva dópurin verið
nevndur sum orsøk fyri ikki at lata seg umskera, men
einasta orsøk er, at lata teir seg umskera, verða teir
noyddir at halda alla lógina. Og so hevði náðin í Jesusi
Kristi als einki gagnað teimum.
Nei, sum nýggir skapningar í Kristusi vóru galatar
ikki bornir undir lóg Sinai. Sum rættvísgjørdir av trúgv,
skuldu teir liva av trúgv. Tí vildi Paulus seta alt inn fyri
at bjarga teimum undan at verða villeiddir av
rætttrúgvandi jødum, so teir kundu vera verðandi í
Kristusi.
Nógv teirra, sum halda fast við barnadópin, hava í
Gal.3:27, har tað stendur: Tí tit, so mong sum doypt eru
til Kristus, hava latið tykkum í Kristus, funnið eitt prógv
um, at í barnadópinum hava tey fingið lut í Frelsaranum
sjálvum og sostatt í frelsuni og øllum, ið henni hoyrir til.
Hvussu kann ein fáa eina slíka tulking út av hesum? - 114 –
Fyrst vil eg nevna, at Ápostlarnir als ikki doyptu
nakað menniskja, sum ikki var komið til trúgv á Harran
Jesus Kristus, og sum við munni teirra ikki kundu játta
hetta, og hvørs lív ikki samsvaraði við trúnna.
Hvussu vóru so galatar vorðnir Guds børn? Paulus
svarar í ø.26: Tit eru jú øll børn Guds við trúnni á Jesus
Kristus.
Tað var als ikki soleiðis, at nøkur vórðu frelst við trúnni
á Jesus Kristus, og nøkur vórðu frelst, tá ið tey vórðu
doypt.
Nei, hitt treytaleysa kravið fyri at verða doyptur var og
er, at ein hevur latið seg í Kristus, t.v.s. er vorðin eitt
barn Guds við trúnni á Jesus Kristus. Gal.3:27
Hjá profetinum Esaias 61:10 stendur skrivað: Eg gleðist
stórliga í Harranum, sál mín skal fegnast í Gudi mínum;
tí Hann hevur latið meg í búna frelsunnar; í kappa
rættvísinnar hevur Hann sveipað meg.
Tað er óskiljandi, at intellektuel menniskju kunnu
halda fast við, at eitt pinkubarn verður frelst í dópinum,
tá ið bæði Jesus sjálvur, ápostlarnir og Skriftin annars
siga okkum, at tað bert er við trúnni á Jesus, vit kunnu
verða frelst.
Og í Ápostlasøguni 4:11-12 stendur, at Jesus Kristus er
vorðin hornsteinur. Og frelsa er ikki í nøkrum øðrum;
heldur ikki er nakað annað navn undir himli, givið
millum menniskju, sum vit skulu verða frelst við! - 115 –
Greiðari kann tað ikki sigast: frelsan er ikki at finna í
hvørki barnadópinum ella í trúardópinum, men eina við
trúnni á Jesus Kristus!
- PARTUR
BAÐ ENDURFØÐINGAR
Frelsti Hann okkum, ikki fyri rættvísisverk, ið vit høvdu
gjørt, men eftir miskunn Síni, við baði endurføðingar og
endurnýggjanar í Heilaga Andanum. Tit.3:5
- 116 –
Eftir at hava lisið áður umrøddu bøkur um
barnadópin og endurføðingina í hesum sama, sær tað út
fyri mær, at flestu av hesum prestum og gudfrøðingum,
ið hava skrivað hesar bøkur, næstan stara seg blindar
eftir at finna orð sum “bað” í Bíbliuni, og líknandi
skriftorð, so teir á ein ella annan hátt kunnu prógva, at
barnadópurin er at finna í Bíbliuni, og at í hesum verða
pinkubørnini frelst ella endurfødd.
Omanfyri nevndu orð úr Titusarbrævinum verða
mangan tulkað soleiðis av teimum, ið verja
pinkubarnadópin:
“Her verður talað um endurføðing, sum fer fram við
Heilaga Andanum í barnadópinum. Jesus segði eisini
við Nikodemus: Verður ein ikki føddur av vatni og
Anda, kann hann ikki koma inn í ríki Guds. Jóhs.3:5.
Sostatt fáa pinkubørnini eisini Andan í barnadópinum.”
At orðini “bað endurføðingar” ikki kann tulkast á
annan hátt enn, at sipað verður til barnadópin, er
óskilvíst og stuttskygt, tykist mær. Í Bíbliunni stendur
als einki um, at bað merkir dópur. Oftast hevur orðið
vatn als einki við vanligt vatn at gera. - 117 –
Um vit hava fótatváttin úr Jóhs. Evang. 13:1-11 í
huga, so minnast vit, at Jesus segði við Pætur:”Vaski Eg
tær ikki, hevur tú ikki lut saman við Mær.” Tá segði
Símun Pætur við Hann:”Harri, ikki bert um føturnar,
men um hendurnar og høvdið við!” Jesus svaraði
honum:”Tann, ið baðaður er, honum nýtist bert at vaska
sær um føturnar; tí hann er reinur, allur sum hann er.
Og tit eru reinir…………..
Her kann ein ikki tulka skeivt, tí Jesus sigur bart út,
at tað var “baðið”, tað, at Hann hevði vaskað føtur teirra,
ið gjørdi teir reinar.
Og vit vita enn meira. Hin kristni dópurin var ikki
enn settur á stovn, so orðið “BAД hevur als einki við
dóp at gera í hesum samanhanginum.
Annars sigur Jesus nakað seinni í Jóhs.15:3:”Tit eru
longu reinir — við orðinum, ið Eg havi talað til
tykkara.”
Tað, ið hevði gjørt lærusveinarnar reinar var
sostatt orð Guds. Bæði orðini “Bað” og “Vatn” hava
ofta týdningin “orð Guds” í Nýggja Testamenti.
Gud, sum kennir hjørtuni, gav teimum vitnisburð, tá
ið Hann gav teimum líka so væl sum okkum Heilaga
Andan.
Hann gjørdi ongan mun á okkum og teimum, tá ið Hann
við trúnni reinsaði hjørtu teirra. Ápostlasøgan 15:7-8. - 118 –
Og fyri at vissa okkum um, at hetta hendi ikki við
ella í dópinum, so kunnu vit hyggja eftir, hvat Lukas
sigur í Ápostlasøguni 10:45-48: Allir hinir umskornu
trúgvandi, sum við Pæturi vóru komnir, vórðu ógvuliga
bilsnir, at gáva Heilaga Andans var úthelt yvir
heidningarnar við; tí teir hoyrdu tey tala í tungum og
stórliga prísa Gudi. Tá tók Pætur til orða og
segði:”Kann nakar sýta hesum vatnið, at tey skulu ikki
verða doypt — tey, sum tó hava fingið Heilaga Andan
líka væl sum vit!”
Og hann beyð, at tey skuldu verða doypt í navni Jesu
Krists. Tey bóðu hann tá steðga har nakrar dagar.
Her hava vit tað heilt greitt, at Kornelius og húski
hansara høvdu fingið hjørtu teirra reinsað við trúnni á
tann Jesus Krist, sum Pætur hevði boðað teimum,
áðrenn tey vórðu doypt.
Paulus talar eisini um, at Kristus elskar Samkomuna
og gav Seg sjálvan fyri hana, at Hann vildi halga og
reinsa hana við vatnbaðnum í orðinum, so Hann sjálvur
kundi leiða Samkomuna fram fyri seg í
dýrd…….Ef.5:25-27. - 119 –
Her sum so mangan verður vatnbaðið miskilt av
teimum, ið verja barnadópin, tí ein hugsar um dóp, og tá
ið ikki vanliga orðið á grikskum λογος (logos) verður
brúkt fyri seinasta orðið í ø.26 “orðinum”, men eitt
annað grikst orð ρεμα (rema), halda tey, at tað ikki snýr
seg um orð Guds, men um nakað annað. Kortini kann eg
leggja aftrat, at júst hetta orðið verður nýtt um orð Guds
bæði í Jóhs. 3:34; 8:47; Róm.10:8; Hebr. 6:5; 1.Pæt.1:25
og í nógvum øðrum føri.
Skuldi hetta ikki verið haldgott prógv, so latið
okkum lesa 1. Pæt.1:23, ið átti at verið hin berandi
niðurstøðan, út frá orði Guds um, hvussu ein verður
endurføddur:
Tit, sum endurfødd eru, ikki av forgeingiligum
sáði, men óforgeingiligum, við orði Guds, sum livir og
varir! (F og K skrivtin og U er mín )
Vit kunnu sostatt endurtaka, at orðið “bað” , hvar
tað enn stendur í Bíbliuni, ongantíð sipar til dóp, men til
orðsins reinsandi mátt.
Jesus sigur við Nikodemus: Verður ein ikki føddur av
vatni og Anda, kann hann ikki koma inn í ríki Guds.
Jóhs.3,5
Flestu bíbliugranskarar eru samdir um, at Jesus her sipar
til dóp, men teir eru ósamdir um Hann sipar til dóp
Jóhannesar ella hin kristna dópin. - 120 –
Hevur Jesus havt dóp í huganum, so hevur tað verið dóp
Jóhannesar, tí hin kristni dópurin varð sjálvandi, sum
áður nomið við, ikki settur á stovn fyrrenn eftir deyða
og uppreisn Jesusar.
Annaðhvørt Nikodemus varð doyptur við dópi
Jóhannesar ella bíðaði við at doypa seg til eftir
hvítusunnu er ikki av so stórum týdningi, men eg ivist
ikki eina løtu um, at ta náttina varð Nikodemus
endurføddur við trúnni á Jesus.
So hava vit eisini hesi torføru orðini av munni
Jesusar: Verður ein ikki føddur av vatni og Anda, kann
hann ikki koma inn í ríki Guds. Jóhs.3,5
Hevur Jesus við hesum orðum sipað til dópin, so
mugu øll, bæði Nicodemus, ránsmaðurin á krossinum
og annars øll, sum ætla sær inn í ríki Guds, doypast. Tað
stendur fast. Hjá Jesusi finnist einki undantak. Eg veit
sjálvandi, at Gud er almáttugur, og at Hann kann frelsa
hvønn, Hann vil.
Vatn verður ofta samanborið við ella ímyndar
Heilaga Andan, tí ber til at umseta: føddur av vatni
(orðinum) og av Heilagum Anda . Sum vit longu hava
nomið við, kann vatn eisini umsetast við orð Guds.
Soleiðis verður ein føddur av nýggjum við orði Guds og
Heilagum Anda. Hetta samsvarar eisini við tað, sum
longu er nevnt frammanundan: Tit, sum endurfødd eru,
ikki av forgeingiligum sáði, men óforgeingiligum, við
orði Guds, sum livir og varir! - 121 –
Tí við einum Anda vórðu vit jú øll doypt at vera eitt
likam! 1. Kor.12:13
Hetta hevur einki við vatndópin at gera, men snýr
seg um tað lyftið, sum gekk út á Hvítusunnu. Endamálið
við dópi Andans var at gera øll trúgvandi (ikki allan
heimin) til eitt likam. Eftir Hvítusunnudag eru vit
trúgvandi ikki longur einstaklingar, men limir á eini
livandi organismu. Men nú eru tit likam Kristusar og
limir hvør fyri seg 1.Kor.12:27.
Eftir uppreisn Jesu, vísti Hann seg fyri teimum
ivandi lærusveinunum, og Hann lat upp vit teirra, so teir
skiltu skriftirnar, og Hann segði við teir: So er skrivað,
at Kristus skuldi líða og triðja dagin rísa upp frá hinum
deyðu, og at í navni Hansara umvending og
syndafyrigeving skal verða prædikað fyri øllum
fólkasløgum, og byrjast skal í Jerúsalem. Tit eru vitni
um hetta. ( Luk.24:45-48)
Bæði Jesus sjálvur, sum omanfyri nevnt, og eisini
Paulus løgdu stóran dent á, at tað, ið umráddi var, at
evangeliið um Kristus skuldi verða boðað, og at í
Hansara navni skuldi prædikast umvending og
fyrigeving syndanna.
So kemur tá trúgvin av tí, sum prædikað verður,
og tað, sum prædikað verður, kemur við orði
Kristusar. Róm.10:17
Hvussu so við pinkubørnunum? Tey kunnu hvørki
hoyra ella taka ímóti! - 122 –
Hvussu ber tað til, at so nógvar kirkjur eru komnar
so langt burtur frá tí kristindómi, sum ápostlarnir
prædikaðu, við at siga, at endurføðing er í
barnadópinum?
- PARTUR
BOÐ JESUSAR TIL LÆRISVEINARNAR
Men hinir ellivu lærisveinarnir fóru til Galilea, til
fjallið, har Jesus hevði sett teimum stevnu. Tá ið teir sóu
Hann, tilbóðu teir Hann; men summir ivaðust. Tá steig
Jesus fram, talaði til teirra og segði:
Mær er givið alt vald í Himli og á jørð. Farið tí út
og gerið øll fólkasløg til lærisveinar. Doypið teir til
navn Faðirsins, Sonarins og Heilaga Andans, og lærið
teir at halda alt, ið Eg havi boðið tykkum! Og Eg eri við
tykkum allar dagar, líka til enda tíðarinnar. Matt.28:16-
20.
- 123 –
Hesi boð Jesusar til lærusveinarnar síggja út til at
verða ein sera greið uppgáva. Hóast hetta, so hava júst
hesi boð elvt til óbøtandi skaða fyri Samkomu Guds.
Men bæði Jesus og ápostlarnir hava ávarða tær
fyrstu samkomurnar og fyrireikað tær um, at upp skuldu
stíga falslærarar, sum heldur vildu læra tað, ið kitlaði í
oyrum manna enn at vera Gudi og boðum Hansara
lýdnir. Hvat hetta hevur ført til av sorgarleikum upp í
gjøgnum tíðirnar, kundu skrivast nógvar bøkur um. Tó
eitt er givið: Gud hevur til allar tíðir átt menniskju, sum
valdu, at halda fast við læru ápostlanna og alt tað, ið
Jesus hevði lært teir, og sum Hann bað teir fara út um
allan heimin við, so menniskju kundu gerast lærisveinar
Hansara.
Jesus hevur deilt boð síni upp í tríggjar partar sambært
evangeliið eftir Matteus.
GERIÐ ØLL FÓLK TIL LÆRISVEINAR
Evangeliið er ætlað øllum fólkasløgum. Í Markus
evangelium 16:15 stendur:”Farið út í allan heimin og
prædikið evangeliið fyri øllum skapninginum! Hetta er
ikki heilt út av lagið, tí skrivað stendur: Vit vita jú, at
allur skapningurin tilsamans suffar eftir at verða loystur
úr trældómi forgeingiligleikans til dýrdarfrælsi Guds
barna. Róm.8:20-22. - 124 –
Hvat snúgva so hesi boð Jesusar seg um?
Eg vil fyrst leggja dent á, at hetta eru ikki eini boð
um at kristna allan heimin! Hevði tað verið soleiðis, so
hevði Jesus ikki sagt: Farið inn um hitt tronga portrið!
Tí portrið er vítt, og vegurin er breiður, sum førir til
undirgang, og tey eru mong, sum fara inn um tað; og
portrið er trongt, og vegurin er smalur, sum førir til
lívið, og tey eru fá, sum finna hann. Matt.7:13-14.
Nei, Jesus hevði ávarða lærisveinarnar og
ápostlarnar, at tað ikki var nøkur løtt uppgáva. Tað
hevur heldur ongantíð verið Jesusi í huga, at Evangeliið
skuldi breiðast út um allan heimin við svørð í hendi. Ei
heldur hevur tað verið ætlan Jesusar, at øll smábørn
skuldu doypast.
Í fyrstani t.e. frá uml. ár 240 e.Kr. gekk tað
spakuliga framá við barnadópinum, og tað eydnaðist
falslærarum at villeiða mong trúgvandi menniskju við
hesum nýggja boðskapi. Og so við og við gjørdist hetta
ein siður eftir fleiri hundrað árum, har børnini fingu
navn samstundis, tey vórðu doypt, soleiðis sum vit
kenna tað frá fólkakirkjuni, hóast navnalóggávan er
broytt, og tey flestu í dag hava navnið klárt, tá ið barnið
verður borið í heim. Kortini var dópshátturin tann, at
børnini vórðu søkt í vatnið og ikki við ásletting sum í
dag. Hetta helt sær heilt upp til 16-17. øld.
Frá hesum hava vit eisini fingið siðin at doypa skip
í staðin fyri at navngeva tey. Ein óvani, sum ikki eigur - 125 –
at verða framdur av trúgvandi fólki. At doypa eitt skip
ella ein bát, hvar hoyrir tað heima? Ikki millum børn
Guds. At navngeva og at doypa eru tvey ymisk hugtøk.
Eingin spyr longur, hvussu barnadópurin byrjaði.
Fólk hava í øldir fingið hetta inn so at siga við
móðurmjólkini. Og prestarnir siga ongantíð sannleikan,
at tað gingu mong, mong ár, har tað aldri var komið
nøkrum í huga, at børn skuldu doypast, tí Bíblian kennir
einki til barnadóp, men bert til dóp av trúgvandi.
Men so komu hesir áður umrøddu falslærarar, og
tað gjørdist lættari hjá fólki bert at fylgja við
streyminum enn, at spyrja hvat Gud vil.
Jesus hevði heldur ikki givið lærisveinum sínum
lyfti um, at allar ættir jarðarinnar skuldu venda við til
Kristus, og at tey sostatt vildu lata seg doypa?
Samkoma Krists hevur frá fyrstani av verið lítil. Eg
trúgvi heldur ikki, at Gud hevur ætlað, at vit skuldu hava
kirkjur, sum fevndu um alt fólkið í samfelagnum, har
trúgvandi og vantrúgvandi kundu húsast undir sama
taki. Tvørtur ímóti segði Jesus, at Mítt ríki er ikki av
hesum heimi. Úrslitið av hesum statskirkjum og
fólkastýrdu kirkjum er, at alt verður vavt saman. Tað er
einki mark millum trúgvandi og vantrúgvandi í eini
fólkakirkju ella statskirkju. Øll verða doypt, øll taka lut
í breyðbrótingini, øll eru endurfødd í
pinkubarnadópinum. Einki av øllum hesum samsvarar
við orð Guds - 126 –
Í okkara fólkaræði verður ikki spurt eftir hvør tað
er, sum kemur at umsita kirkjurnar, hóast Bíblian hevur
eina heilt greiða støðu til hvussu eitt “kirkjuráð” (í
bíbliunni kallað “elstaráð”) skal skipast og av hvørjum
o.s.fr.. Hóast so er, verða kirkjuráðini í fólkakirkjuni
fólkavald og ofta meira og minni politiskt litað. Eingin
trygd er fyri, at hesi sokallaðu kirkjuráð verða sett við
fólki, ið eru persónligt trúgvandi, soleiðis, sum Bíblian
krevur.
Og so eru tað kirkjulógirnar, sum verða smíðjaðar
av tí sekulariseraða fólkastýrinum, og á tann hátt ber til,
at fáa lærumál inn í kirkjurnar, sum als einki hava við
kristnu læruna og enn minni við kristnu siðalæruna at
gera. Soleiðis hevur tað verið, sum nomið við í einum
øðrum parti, og soleiðis heldur tað áfram at verða.
Vit kunnu stutt aftur nevna nýggjasta dømi, tað, ið
tosað verður nógv um í dag. Bíbliunnar læra um
hjúnarbandið, sum er millum ein mann og eina kvinnu,
skal víðkast til eisini at fevna um tvey av sama kyni, ið
skulu fáa loyvi at giftast, eisini í fólkakirkjuni. Hetta er
hent í Danmark og baptistakirkjan í Danmark hevur
eisini givið grønt ljós hesum viðvíkjandi. Føroysku
prestarnir fylgja væl við og summir tala fyri hesum
alment. Hvat borgarligir myndugleikar avgera er eitt,
men ein kristin kirkja eigur ikki at geva pláss fyri slíkari
gudleysari lóg. - 127 –
Í Kristeligt Dagblad hin 25. mai 2016 kan ein lesa
um hin kenda og trúfasta formannin fyri Baptistunum í
Danmark, Bent Hylleberg, sum júst er vorðin 70 ár. Han
verður róstur til skýggja av blaðnum, tí tað nú er vorðið
vanligt at barnadoypt menniskju kunnu verða limir í
kirkju teirra uttan at lata seg doypa av nýggjum. Eisini
kunnu baptistasamkomur nú sjálvar avgera, um tær vilja
hjúnarvíga samkynt. Har ein skriðan er lopin, er onnur
vantandi, men legg merki til, at Baptistakirkjan ella
samkoman í Danmark als einki hevur við Brøðurnar í
Føroyum at gera, hóast teir ofta verða skýrdir fyri at vera
baptistar.
Tað sær út til, at stutt er ímillum, at lógin um
samkynt er góðtikin á tingi í teimum ymisku londunum
til hon eisini verður galdandi í fólkakirkjuni og í meira
ella minni statsstýrdum kirkjum, sum vit hava nógv
dømi um. Og nú eisini í fríkirkjum. Í gomlum døgum
varð eitt prestastarv kallað fyri eitt prestakall. T.v.s., at
ein varð kallaður at verða prestur fyri eina sókn ella
prestakall.
Í dag spyr neyvan nakar biskuppur um ein kennir
seg kallaðan til at verða prest? Eg havi í hvussu er ikki
upplivað at verðið spurdur um, eg var kallaður, ei heldur
um eg var ein trúgvandi persónur. Slíkt átti at veri ein
sjálvfylgja, tí orð Guds setur stór krøv til teir, ið skulu
verða “presbyteros”, grikska orðið fyri “elsta”, ein ið
skal vera við í elstaráðnum í kirkju og samkomum og - 128 –
sostatt skal vera við at gera menniskju til lærisveinar
Jesusar. Orðið prestur er komið frá hesum orði.
Vit venda so aftur til, hvat tað vil siga, at gera øll
fólkasløg til lærusveinar.
Tað er at boða evangeliið, gleðiboðskapin fyri
øllum tjóðum, t.e. heidningum, øllum teimum, sum ikki
vóru av ætt Ísraels.
Tá ið Jesus hevði kallað hinar tólv lærisveinarnar til
Sín, sendi Hann teir út og beyð teimum:” Takið ikki
leiðina út til heidningarnar, og farið ikki inn í nakran bý
Samverja! “Nei, farið heldur til hinar burturmistu
seyðir av húsi Ísraels!” Matt.10:5ff.
Nú eftir deyða og uppreisn Sína tekur Jesus og
strikar hesi boð og gevur eini heilt nýggj boð, tá ið Hann
biður Ápostlarnar fara út um allan heimin og gera øll
fólkasløg til lærisveinar Hansara.
Nú gongur tað út, ið sagt er í prologini
(innganginum) til Evangeliið eftir Jóhannes:
Hann(Jesus) kom til Sítt egna, men Hansara egnu tóku
ikki ímóti Honum. Men so mongum, sum tóku ímóti
Honum, gav Hann mátt at verða børn Guds — teimum,
ið trúgva á navn Hansara. Jóhs.1:11-12.
Lærusveinur, grikskt μαθητης úttalast matetes- er
eitt navnaorð í kallkyn (s.m.).
Matt.28:19 Gerið til lærisveinar – á grikskum
μαθητεθσατε! - 129 –
Jákup Dahl sigur í síni týðing av Matt.28:19: Farið tí og
gerið øll fólkasløgini til lærisveinar mínar, við tað at tit
doypa tey……..so er henda umsetingin ein beinleiðis
tulking fyri at verja barnadópin. Orðið “matheteuein”
(lærusv.) treytar, at evangeliið er boðað, og kann tí
dópurin ikki hava verið framdur áðrenn. Tað vil við ø.o.
siga, at ein kann ikki gera fólk (ei heldur pinkubørn) til
lærisveinar við at doypa tey.
Áhugaði kunnu sláa upp í Blass/Debrunner/Rehkopf
Grammatik des Neutestamentlichen Griechisch §148
stk.5. Í Áps.14:21 stendur: Teir kunngjørdu nú
evangeliið har í býnum og vunnu nógvar lærisveinar
o.s.fr. Her stendur ikki, at teir doyptu fólk og gjørdu tey
síðan til lærisveinar, nei, teir boðaðu evangeliið og
síðani doyptu teir tey, sum komu til trúgv á Jesus
Kristus. Hetta er grundarlagið fyri ella treytin fyri at
gerast lærisveinur, at ein fyrst hevur tikið við
evangeliinum í trúgv og hevur vent við til Harran Jesus.
Tað er eingin ivi um, at sambært reglugerð
viðvíkjandi tí griksku mállæruni, so skal boðanin av
evangeliinum ganga frammanundan dópinum, og sostatt
hevur barnadópurin als onga heimild í tí kristnu læruni,
eins og hann heldur ikki verður nevndur í bíbliunni. - 130 –
FARA PINKUBØRN FORTAPT, SUM IKKI ERU
DOYPT ?
Paulus sigur soleiðis: Men Gud vísir kærleika Sín til
okkara við, at Kristus doyði fyri okkum, meðan vit enn
vóru syndarar.
Øll menniskju, eisini pinkubørn, eru borin í heim við
arvasyndini, men kærleiki Guds er so stórur og
máttmikil, at Hann ikki ferð at krevja nakað av
nøkrum menniskja fyrrenn tey eru komin til tann
aldur, har tey sjálvi kunnu taka ábyrgd. Gud er ikki
órættvísur. Eitt pinkubarn, sum doyr, vil Gud aldri
krevja at standa til svars fyri synd, ið tey eru borin við
og ikki sjálvi hava gjørt.
Eg eri 100 % vissur um, at um so hevði verið, at
pinkubørn, sum ikki vóru doypt, fóru fortapt, so hevði
Jesus havt givið okkum boð um, hvussu vit kundu
tryggja smábørnini, áðrenn tey vóru komin upp í
ábyrgdaraldur, men tað hevur Hann ikki gjørt.
Tessvegna eiga vit ikki at gera nakað, sum Jesus ikki
hevur givið okkum boð um, sum t.d. at doypa
pinkubørnini.
Tað er heilt greitt, og kann ikki mótprógvast, at
barnadópurin varð innsettur av falslærarum, ið gingu so
høgt upp í læruna um arvasyndina, at teir ikki sóu aðra
gongda leið enn, at innseta barnadópin ístaðin fyri at líta
á, at blóð Kristusar, og eina tað, kann tryggja einum - 131 –
pinkubarnið frelsuna, áðrenn tað er komið upp í
ábyrgdaraldur.
Í 5. Mós. Í 1. Kapitul lesa vit um, at Gud revsar
fólkið, sum í sjálvsáliti vildi fara inn í landið, Gud hevði
lovað teimum. Heldur ikki Móses skuldi sleppa inn í
landið, men bert fáa loyvi at síggja inn í tað. Í ø.38-39
stendur, at Josva, sonur Nun, hann, ið gongur tær til
handa, skal koma inn hagar; set mót í hann, tí hann skal
skifta tað í arv millum Ísrael!
Og nú kemur nakað áhugavert her í ø.39: Smábørn
tykkara, sum tit søgdu, fóru at falla í fíggindahond –
børn tykkara, sum í dag ikki duga at gera mun á góðum
og illum, tey skulu koma inn hagar, teimum skal eg geva
tað, tey skulu taka tað í ogn.
Eg ivist als ikki um, at Gud eisini vil siga um
pinkubørnini, sum doyggja áðrenn tey eru komin upp í
ein aldur, har tey ikki duga at gera mun á góðum og
illum, at tey skulu koma inn í ríki Guds.
Jesus segði um smábørnini, at ríki Guds hoyrir
slíkum til. Tey vóru ikki før fyri at velja, ei heldur at
gera mun á góðum og illum, tí vóru tey hansara líka til
tann dag, tey sjálvi kundu velja, hvørjum tey vildu tæna.
Og nú sigur Harrin sjálvur, sum vit hava hoyrt, at børn,
sum ikki duga á at skyna millum gott og ilt hoyra
Honum til, men tað kemur ein ábyrgdardagur, har tey
mugu velja. Og velja tey tá at fylgja Jesusi eftir, er
stundin komin til at tey skulu lata seg doypa. Hví gera - 132 –
nakað, sum Harrin ikki hevur boðið okkum at gera,
doypa smábørnini áðrenn tey eru før fyri at skilja millum
gott og ilt og eru komin upp til ábyrgdaraldur?
Smábørnini, pinkubørnini skulu vit sjálvandi bera
fram fyri Harran í bøn og Hansara signing vil fylgja
teimum. Vit skulu ala tey upp í gudsótta og áminning
Harrans. So skjótt, sum tey duga at skilja millum ilt og
gott, eiga vit at tosa við tey um hetta og saman biðja við
teimum, so tey kunnu fáa fatan av, at tey eisini eiga ein
faðir á Himli, sum elskar tey. Gud skal, um vit eru trúgv,
vissuliga hjálpa hesum børnum til trúgv á Hann, so tey
ein dag sjálvi vilja taka stigið fult út og geva seg til
Hansara og lata seg doypa fyri at liva nýtt lív saman við
Honum, annaðhvørt vit uppliva tað ella ikki, tí Hann
ynskir ikki, at nakar skal fara fortapt.
Sjálvt um hin stóri og heimskendi gudfrøðingurin Karl
Barth, sum nógvir gudfrøðingar bæði í Føroyum og
Danmark, hava havt sum fyrimynd, endaði so at siga
virksemi sítt við at skriva eina umfatandi kirkjuliga
Dogmatik (lærubók) í mongum bindum, har hann í tí
seinasta sigur, at barnadópurin er óbíbilskur, so eru
tað ikki nakar av okkara prestum, sum torir at taka orð
hansara fyri fult, sjálvt um teir vita, at hann hevur rætt.
Mangir prestar bæði í Týsklandi og Danmark, sum eg
kenni, og eisini úti í heimi, hava tikið við læru hansara
og góðtikið, at teir fóru skeivir, tá ið teir doyptu
pinkubørn, og fleiri teirra hava latið seg doypa við - 133 –
trúardópi á bíbilskan hátt. Eg eri takksamur, at kunna
teljast millum teirra.
Karl Barth, sum helt ein fyrilestur á lærda háskúlanum í
Bonn í 1947, segði nakað, sum eisini varð endurgivið í
“Die christiliche Lehre nach dem Heidelberger
Katechismus”sum eg eigi, og eisini í “Heidelberg
Catechism for today” bls. 104: (Eg havi valt at tikið
umseting úr Leirkerinum árg. 2012 nr.3-4 bls.36) har
hann tekur soleiðis til orða um barnadópin:
“Veruliga orsøkin til, at tvíhildið verður um
barnadópin, er sera einfalt tann, at uttan
barnadópin hevði kirkjan brádliga verið í eini
ógvuliga pínuligari støðu. Hvør einstakur noyddist
tá at gjørt av, um hann vildi vera trúgvandi (kristin)
ella ikki. Men hvussu mong trúgvandi høvdu verið í
slíkum føri?
Alt hugskotið viðvíkjandi eini tjóðskaparligari
kirkju (ella tjóðskaparligum átrúna) hevði
skramblað saman.
Slíkt má ikki henda, og tí verða uppskot eftir
uppskot sett fram við grundgevingum fyri
barnadópi, sum kortini ikki kunnu tala sannførandi,
tí grundleggjandi hava hesi ringa samvitsku.
At skipa fyri bert vaksnamannadópi hevði sjálvandi
ikki í sjálvum sær umbroytt kirkjuna, sum tørvar
umbroyting og ábót. - 134 –
Trúskapurin mótvegis barnadópinum er bert eitt- og
eitt sera týdningarmikið – sjúkraeyðkenni millum so
mong, at kirkjan ikki er livandi og djørv og torir ikki
at ganga á vatninum eins og Pætur til tess at møta
Harranum og tískil ikki leitar sær tryggan
grundvøll, men bert svíkjandi skrástívarar.”
Hví hava vit so lætt við at taka barnadópin framum
dóp av trúgvandi?
Fyri tað fyrsta, so hvílir eitt slag av romantikki, ið
hugtekur kenslur og hugflogið yvir barnadópinum í eini
kirkju, og um hesin varð tikin burtur eins og
hjúnarvígslan, hvat var so eftir av kirkjuni?
Fyri tað næsta, har dópur av trúgvandi menniskjum
ferð fram við at fara heilt undir kav, verður drigið eitt
mark ímillum henda heim og samkomuna (kirkjuna) so
sjónligt, at øll vita, at tann, ið lat seg doypa, er ein
kristin, sum hoyrdi samkomu Guds til, og øll hini
uttanfyri, ið ikki lata seg doypa, hoyra heiminum til.
Í fólkakirkjuni er einki mark millum trúgvandi og
tey, sum ikki eru trúgvandi. Soleiðis var samkoma Guds
ikki upprunaliga, men barnadópurin hevur oyðilagt
hetta. Fyrrnevndi Karl Barth helt seg ikki aftur við at
siga, at fólkakirkjan gjørdi seg fullkomiliga láturliga
við barnadópinum, og onnur vilja vera við, at hon
villeiðir fólkið, endar Barth við at siga. - 135 –
Eftir at hava kannað alt viðvíkjandi barnadópinum,
kann eg heldur ikki koma til nakra aðra niðurstøðu enn,
at vit føroyingar eins og onnur fólk eru vorðin villeidd
av fólkakirkjuni barnadópinum viðvíkjandi.
DOYPIÐ TEIR
Doypið teir til navn Faðirsins, Sonarins og Heilaga
Andans!
Lærusveinar Jesusar, ápostlarnir, prædikaðu um
tann kærleika Gud hevði til mannaheimin, at Hann sendi
Son Sín hin einborna her til jarðar at ganga krossins
tunga veg fyri okkum, og at Hann reis Kristus upp á
triðja degi, og at Kristus nú er farin heim til Faðir Sín at
tilbúgva øllum, ið á Hann trúgva ein ævigan bústað. So
mong, ið tóku í trúgv við hesum boðskapi gjørdust
lærisveinar Harrans.
Gud legði so við og við nøkur aftrat, sum vildu
gerast lærisveinar Jesusar. Hetta var fyrsti parturin av tí
stóru uppgávu Jesus hevði litið ápostlunum til.
Annar partur var so, at øll tey, ið høvdu vent við og
í trúgv á Harran høvdu fingið teirra syndir fyrigivnar, - 136 –
lótu seg so doypa í navni Faðirsins, Sonarins og Heilaga
Andans.
Á okkara leiðum hevur tað gjøgnum tíðirnar ikki
verið serligur kunnleiki um hin bíbilska dópin. Flestu
fólk á okkara leiðum hava verið nøgd við tann dóp, sum
fólkakirkjan lærir: Har børnini verða doypt og
navngivin samstundist (hóast navngevingin nú er broytt
smbrt. lóg) í kirkjuni. Vanligt hevur verið at doypa
børnini skjótast gjørligt, oftast átta dagar gomul, hóast
eisini hetta er við at broytast.
Bøn mín til Gud er, at tú, sum lesur hesa bók, ið er
vorðin til gjøgnum bøn og bíbliugranskan, má fáa eygu
tíni upplatin fyri tí ríkidømi og signing, sum liggur í at
vera Harranum lýðin og tora at taka trúarstigið at lata
seg doypa.
Hvør einasti fólkakirkjuprestur, um teir eru sannir
móti orði Guds, veit, at eingin kann doypast uttan fyrst
at hava verið gjørdur til lærisvein, sum omanfyri er
nevnt.
Tá ið so hetta kortini verður gjørt í øvugtari
raðfylgju, so er tað tí, at teir eru mannaboðum meira
lýdnir enn boðum Guds. Eg verði noyddur at taka hetta
upp í saman ferð eftir ferð, so tað kann ganga upp fyri
fólki, at barnadópurin als ikki var til og var fullkomiliga
ókendur í jødadóminum og á døgum Jesusar og
ápostlanna. - 137 –
Hetta átti at fingið okkum til at hugsa og spurt, nær
vit so fingu barnadópin? Enn einaferð: Barnadópurin
varð innsettur í katólsku kirkjuna umleið 270 e.Kr. av
falslærarum; áðrenn hesa tíð vórðu bert trúgvandi
menniskju doypt.
Barnadópurin er sostatt mannaboð úr enda í annan.
Hvørki Jesus ella ápostlarnir hava á nøkrum sinni so
mikið sum hugsa um barnadóp og enn minni sett
barnadópin ístaðin fyri umskeringina, sum nógv
fólkakirkjufólk trúgva.
Tá ið “Gamli Sloan” kom til Føroya, at boða
Evangeliið í 1865, kallaðu fólk hann og tey, sum komu
saman við honum fyri falslærarar, tí teir doyptu bert tey
menniskju, sum angraðu teirra syndir og vendu við til
Harran Jesus. Hesi fyrstu fólkini, ið vórðu doypt,
annaðhvørt á Havnarvág ella á onkrum vatni, tí eingin
salur var bygdur enn, vórðu øll doypt á bíbilskan hátt
við at verða søkt niður í vatnið í Faðirsins, Sonarins og
Heilaga Andans navni, fyri so at standa upp úr vatninum
saman við Kristusi til nýtt lív.
Hetta kundi ikki annað enn skapa øsing millum
manna, tí hesin nýggi dópsháttur var av sonnum ein
vitnisburður um, at hesi, ið vóru komin til trúgv á Harran
Jesus Kristus, høvdu brotið við heimin og vígt lív teirra
til Harran.
Jesus sigur um hesi: Eg havi givið teimum orð Títt,
og heimurin hevur hatað tey, tí tey eru ikki av heiminum. - 138 –
Tey eru ikki av heiminum, eins og Eg ikki eri av
heiminum. Eg biði ikki bert fyri hesum, men eisini fyri
teimum, sum við orðum teirra koma til trúgv á Meg.
Jóhs.17:14.16.20.
Hóast føroyska fólkið hevur verið kunnað um
bíbilska dópin nú í mong ár, og tað má sigast, at
rættuliga mong fólk í Føroyum, sum eru komin til trúgv
á Jesus Kristus, eru vorðin doypt, eftir at tey eru komin
til umvendingar, soleiðis sum Bíblian lærir.
Ein lítil viðmerking til, at sagt hevur verið í mong
ár, at 85% av øllum føroyingum hoyra við til
fólkakirkjuna, men hetta er neyvan so. Eg veit, at
rættuliga mong, sum eru komin til trúgv á Harran og
hava latið seg doypt og koma í aðrar samkomur, og sum
sostatt ikki hoyra til fólkakirkjuna, men støðugt eru
limir í henni, av tí, at hesi omanfyri nevndu hava
ongantíð hugsað um, at tey eiga at lata seg strika úr
fólkakirkjuni og sostatt ikki longur gjalda kirkjuskatt
har. Eg mistaki meg ikki, tá ið eg sigi, at høvdu øll tey,
sum eru doypt við dópi teirra trúgvandi strika seg úr
fólkakirkjuni, so hevði fólkakirkjan neyvan talt meira
enn umleið 70 % av fólkinum. Rætt eigur at verða rætt,
hví skulu brøður, hvítusunnuvinir og onnur trúgvandi
standa skrásett í fólkakirkjuni og gjalda kirkjuskatt har?
Vit eiga at gera tað einasta rætta, at strika okkum út úr
fólkakirkjuni, annars gera vit okkum sjálvum eina
bjarnartænastu. Er tað ikki nógmikið, at hvør einasti - 139 –
skattaborgari verður noyddur at gjalda ein stóran part
av løn prestanna yvir tann vanliga lønarskattin? Hetta er
órættur fyri tey, ið standa uttanfyri, tá ið vit ikki gera
brúk av kirkjuni.
Rættuliga nógvir føroyingar góðtaka barnadópin,
har prestur slettur tríggjar nevar av vatni á høvur
barnsins. Sjálvt um bæði prestar og kanska fólkið lutvíst
eru vælvitandi um, at slíkur dópur als ikki er dópur, men
ein gomul siðvenja, sum einki hevur við orð Guds at
gera, so verður kortini hildið fast við hesa siðvenju øld
eftir øld.
Siðvenjan í fólkakirkjuni sigur m.a. soleiðis í
dópsbønini:
“Vit takka tær himmalski faðir, at tú hevur latið
okkum koma at hinum náðifulla dópi, hvar í tú veitir
okkum fyrigeving syndanna og hitt æviga lívið fyri sonar
tíns Jesu Krists skuld.”
Hetta er ikki ein evangelisk boðan. Hetta eru heldur ikki
innsetannarorð Harrans. Nei, hesi orð eru skrivað av
biskuppum og embætisfólkið kirkjunnar. Innihaldið í
hesum er ikki álítandi, og er hetta, at niðurskrivað virðið
av ápostólsku boðani og sjálvum dópinum.
Orðini geva til kennar,at dópurin gevur okkum barnakor
hjá Gudi, men hetta er skeivt. Sambært Skriftini er tað
trúgvin á Kristus, sum gevur barnakor hjá Gudi og ikki
eitt sakramenti. - 140 –
Hann kom til Sítt egna, men Hansara egnu tóku ikki
ímóti Honum. Men so mongum, sum tóku ímóti Honum,
gav Hann mátt at verða børn Guds-teimum ,ið trúgva á
navn Hansara;
tey eru fødd, ikki av blóði, heldur ikki av holds vilja,
heldur ikki av mans vilja, men av Gudi.
Orðið varð hold og tók bústað millum okkara, fullur av
náði og sannleika, og vit sóu dýrd Hansara, dýrd sum
hana, ið einborin Sonur hevur frá Faðir Sínum. Jóhs.
1:11-14.
Tað er mær ógvuliga umráðandi at leggja dent á, at
eg, ið eri vígdur prestur í fólkakirkjuni, eri ikki meira
prestur enn eitthvørt trúgvandi menniskja. Øll vit, sum
trúgva eru sett fram sum ein prestalig ætt. Tað, ið skilir
kristindómin og jødadómin er opinberingin av tí
skrædnaða forhanginum. Alt húsfólk Guds hevur nú
atgongd inn í hin sanna halgidómin.
Sannir tilbiðjarar tilbiðja í anda og sannleika.
Gud býr ikki í húsum bygd við hondum manna,
Okkum nýtast ikki stórslignar kirkjur, sum eru bygdar
fyri pening, sum er komin frá teimum veikastu í
samfelagnum við at selja avlátsbrøv við fyrigeving
syndanna og sum mangan eru fíggjaðar av monnum,
sum ikki vóru trúgvandi.
Ein av teimum frekastu sølumonnunum í miðøldini
gekk úti á gøtunum í Róm og rópti: “Når pengene i
kisten klinger, snart sjælen ud af skærsilden springen”. - 141 –
Nei, Samkomu Guds tørvar bert eitt stað, har hon
kann koma saman um læru ápostlanna, samfelagið,
breyðbrótingina heilt uttanfyri “templið” og atskilt frá
hesum. Hesi eru bert savnað um læru ápostlanna.
Hetta sær kanska ikki út av nógvum, men ljómin av dýrd
Guds er ikki vikin frá samkomu Guds, hvar hon enn er.
Gud býr ikki í húsum bygd av mannahondum, men
í húsi, sum er bygt av livandi steinum, sum eru øll tey
kring allan heimin, sum hava sett álit teirra á Harran.
Hetta er samkoma Guds.
Okkum tørvar støðugt at vera kvirr í nærveru
Harrans, so vit kunnu skilja millum formar og lív,
millum læru og siðvenju.
Tessvegna er tað, vit skulu verða boðum Jesuar
lýðin: Fara út við evangeliinum, prædika hetta í anda og
sannleika, so menniskju koma til trúgv og gerast
lærisveinar Jesu. Og tá er ongin orsøk at dvølja við at
lata seg doypa, har nógmikið av vatni er, í Faðirsins,
Sonarins og Heilaga Andans.
Lata vit ósannar lærusetningar koma inn og káma
evangeliunnar greiða boðskap og læru, vil úrslitið verða,
annaðhvørt tað snýr seg um kirkjur ella aðrar
samkomur, at dýrd Harrans víkur úr húsi Hansara. - 142 –
LÆRIÐ TEIR
Og lærið teir at halda alt, ið Eg havi boðið tykkum!
Tey, ið høvdu tikið við boðskapinum um Jesus
Kristus og vóru vorðin lærusveinar Hansara, høvdu tørv
á at verða uppald í tí, sum Harrin Jesus hevði givið
ápostlunum at geva víðari.
Vit lesa eisini um, at eftir tað fyrstu stóru
hvítusunnuvekingina, hildu tey nýfrelstu trúliga fast við
læru ápostlanna og við samfelagið, við breyðbrótingina
og við bønirnar. Áp.2:42.
Tað stendur framvegis at, “Tey komu hvønn dag
áhaldandi í templið av einum hjarta og brutu breyðið
heima við hús og fingu soleiðis føði sína við gleði og í
einfaldi hjartans.”Áp.2:46
Sum áður er nomið við, er Bíblian hægsti
myndugleiki hjá einum kristnum menniskja.
Brøðrasamkoman ella Brøðurnir í Føroyum hava
ikki havt nakra fasta samansetta trúarjáttan so sum t.d.
Fólkakirkjan. Flestu okkara kundu ivaleyst tikið undir
við ápostólsku trúarjáttanini.
Orsøkin til, at ikki so er, er ivaleyst tann, at
Ápostólska trúarjáttanin verður brúkt í samband við
dóp, t.e. pinkubarnadóp og við jarðarferðir í Føroyum,
har mangan fólk frá Brøðrunum luttaka, og presturin
biður samkomuna um at reisa seg upp og játta kristnu
trúgv og dópspakt teirra. Tá eru oftast fleiri, ið ikki - 143 –
reisa seg upp, men verða sitandi, tí tey ikki kunnu játta
ein dópssáttmála, sum einki hevur, hvørki við bíbliunna
og tey at gera. Hetta havi eg nomið við áður.
Tá ið eg var prestur, nýtti eg ongantíð
trúarjáttanina til jarðarferðir; tað er als ikki neyðugt, tá
ið ein veit, at mong frá øðrum samkomum luttaka. Og
trúarjáttanin hevur als einki við nakran dópssáttmála at
gera.
Hjá fólkakirkjuni er dópurin vorðin
frelsugrundarlagið, men Orð Guds sigur:
Lovaður veri Gud og Faðir Harra okkara Jesus
Kristus, sum eftir stóru miskunn Síni hevur endurføtt
okkum til livandi vón við uppreisn Jesu Krists frá hinum
deyðu—-til ein óforgeingiligan, ódálkaðan og
ófølnandi arv, sum tykkum er goymdur í Himlinum,
tykkum, sum við kraft Guds eru varðveitt við trúgv til
frelsu, sum er til reiðar at verða opinberað á síðstu tíð!
1.Pæt.1:3-5.
Í Danmark býr ein fjøld av føroyskum brøðrum,
sum m.a. koma saman til gudstænastur og fundir í KF
t.e. Kristen Fællesskab, og júst henda rørsla, sum annars
er Brøðrunum lík í næstan øllum, nýtir ta Ápostolsku
Trúrajáttaninna (Symbolum Apostolicum) sum
fólkakirkjan: Vit trúgva á Gud Faðir, hin alvalda
skapara himins og jarðar …….o.s.fr.
Vanligt hevur als ikki verið í Føroyum, at
brøðrasamkomur hava nýtt nakra trúarlæru ella - 144 –
trúargrundarlag uttan sjálva Bíbliunna. Hvør einstøk
samkoma er óheft og fræls.
Samkoman í Betesda í Klaksvík hevur nú sum hin
fyrsta brøðrasamkoma í Føroyum soljóðandi
trúargrundarlag á heimasíðu teirra: www.betesda.fo
Vit ynskja at øll tænasta við tilknýti til Betesda
byggir á hesar meginreglur:
GUD
Gud er ein. Hann er uttan byrjan og enda. Alt er skapt
av Honum, og Hann heldur øllum uppi. Gud er 3.
persónar: Faðirin, Sonurin og Heilagi Andin. Teir eru
ein eind, tríggir í einum og ein í trimum.
GUD FAÐIRIN
Gud Faðirin er andi, ævigur, óbroytandi, allastaðir í
senn, alvitandi og almáttugur.
Gud Sonurin, Jesus Kristus
Jesus Kristus er einborni og ævigi Sonur Guds, gitin av
Heilaga Andanum og føddur til jarðar sum menniskja
av eini moyggj. Hann er einasta menniskja, sum hevur
livað á hesi fold uttan synd. - 145 –
GUD HEILAGI ANDIN
Tænasta heilaga Andans er at sannføra heimin um synd,
rættvísi og dóm; at endurføða tann, sum trýr. (sí brotið
“Frelsan”).
Hann tekur bústað í og innsiglar tey, sum frelst verða.
Heilagi Andin gevur hinum frelsta kraft at liva í vilja
Guds og letur upp sannleikar Bíbliunnar fyri hinum
trúgvandi.
Bíblian
Bíblian er skrivaða Orð Guds. Bíblian er innblást av
Gudi og er tí sonn, øll sum hon er. Bíblian er fullkomni
vegvísarin og rættisnórurin í øllum lívsins viðurskiftum.
Menniskjan og synd
Menniskjan er skapt í mynd Guds og er dýrabarasti
skapningur Hansara. Men øll hava syndað og eru tí
atskild frá Gudi. Menniskjan kann ikki bøta um sína
støðu við góðum verkum, halgisiðum, ritialum ella á
nakran annan hátt. Hon hevur einkið annað uppiborið
enn at verða kastað í æviga eldsjógvan.
FRELSAN
Á Golgata krossi hevur Kristus fullkomiliga og æviga
goldið skuldina fyri synd. Tann, sum trýr og setir sítt álit
á Kristus og fullgjørda verk Hansara, verður føddur av - 146 –
nýggjum í somu stund og fær arvalut saman við Honum,
nú og í allar ævir. Tann, sum ikki trýr, er longu dømdur.
Ævigt lív
Tann, sum er føddur av nýggjur, kan ikki doyggja aftur,
men hann hevur ævigt lív. Frelsan er av náði Guds og
ikki av verkum hins trúgvandi. Hesin veruleiki eigur á
ongan hátt at geva mótstøðumanninum høvi at spotta,
men heldur at gera, at hin trúgvandi stevnir eftir einum
lívi í heilagari atferð og gudsótta.
Afturkoma Harrans
Jesus Kristus kemur aftur eftir samkomu Síni. Eingin
kennir dagin ella tíman. Afturkoma Harrans kann tí
verða hvørja løtu.
Ævinleikin
Menniskjan er skapt at liva í allar ævir. Menniskjan,
sum tekur ímóti Kristusi, fær fyrigeving syndanna til
frelsu og livir í ævigum samfelagi við Gud. Menniskjan,
sum vrakar Kristus, livir æviga atskild frá Gudi.
Himmalin og Helviti eru verulig støð.
(Trúargrundarlag fyri Betesda í Klaksvík) - 147 –
NIÐURSTØÐA
Fyrst vil eg fegin endurtaka tey trý stigini í
teimum boðum, sum Jesus gav lærisveinum
Sínum á fjallinum í Galileu, har Hann hevði sett
teimum stevnu:
1.Gerið øll fólk til lærusveinar við at boða
evangeliið.
2.Doypið teir! Hvør er tað, sum skal doypast? Tað
eru tey, sum tikið hava við evangeliinum og eru vorðin
lærusveinar Jesu.
3.Lærið teir! Hvør er tað, sum skal lærast? Tað eru
tey, sum tikið hava við trúgv og eru vorðin doypt.
Hetta er longu sagt nakað um í hvørjum stigi sær, so tað
skal ikki verða endurtikið.
Sjálvt um ein stórur partur at øllum trúgvandi
kristnum kring heimin í dag eru verða doypt við
trúardópi og við at verða søkt undir kav, so kenna flestu
fólk á okkara leiðum eina mest til dóp av pinkubørnum
við ásletting.
Men tað sær út til, at fleiri og fleiri foreldur í
Norðanlondum, lata vera við at doypa pinkubørn teirra,
tí tey eru av teirri áskoðan, at rættast er at bíða við
dópinum, til børnini sjálvi kunna taka eina avgerð. - 148 –
Í t.d. Svøríki eru tað nú bert 47% av øllum
pinkubørnum, ið verða doypt, veit Kristeligt Dagblad at
siga frá fyri hálvum ári síðani.
Sama dagblað sigur eisini, at í Danmark er talið á
teimum pinkubørnum, sum verða doypt undir 60 %, og
at tað gongur støðugt niður á bakka. Hetta hevur fingið
onkrar starvsmenn fólkakirkjunnar, biskuppar o.a.
umsjónarmenn at leggja fram uppskot um, hvat gerast
kann í hesi kreppustøðu. Í onkrum av hesum mongu
uppskotum, helt onkur fyri, at prestar áttu at vitja
foreldur, sum átt høvdu og minna tey á skyldu teirra,
bæði við at lata barnið navngevast innan 6 mánaðar og
so sjálvandi eisini at lata barn teirra doypa.
Slíkt uppskot varð ikki av nøkrum. Fyri tað fyrsta,
legði tað eina alt ov stóra arbeiðsbyrðu á prestarnar og
fyri tað næsta, var hetta at grípa inn í frælsi hins
einstaka, og hevði ivaleyst gjørt fólkakirkjuna til láturs,
tí hvør hevur skyldu at lata barn sítt doypa?
Føroyar fylgja spakuliga við. Tí fyri ikki so langari
tíð stóð at lesa stór grein av Føroya biskupi:
EIN SAKRAMENTAL VEKING——-
DYGDARMENNING AV FÓLKAKIRKJUNI!
Eg meti nú ikki, at rættuliga nógv av kirkjufólkinum
innast inni gera sær far um, hvat ein sakramental veking
er fyri nakað og kanska enn minni, hvat skal til fyri at
dygdarmenna Fólkakirkjuna og við hvørjum amboðum? - 149 –
Bæði Svenska kirkjan, danska kirkjan og ikki minst
Landeskirche í Týsklandi eru so illa fyri, júst av teirri
orsøk, at limirnar fækka í øllum kirkjum og við
minkandi limatali, koma kirkjurnar í fíggjarligar
kreppur.
Hesar kirkjur eiga ikki hin andaliga styrkin, sum
skal til, um teimum skal lív verða lagað.
Har Samkoma Guds her á fold verður leidd av Anda
Guds, er ikki neyðugt við kirkjuskatti, og har ferð eingin
innsavnan av gávum fram til hvørki bygningar, rakstur
ella annað uttanfyri samkomuna. Hetta ferð fram á tann
hátt, at Harrin leggur monnum og kvinnum á hjarta hvat
gevast skal til Samkomuna og arbeiði Guds annars bæði
heima á klettunum og úti í heimi.
Um allar kirkjur vórðu leysar av statinum/landinum
og øðrum skipanum, sum føra við sær, at gjaldast skulu
høgar embætislønir til prestar, biskuppar o.o.,og lótu seg
stýra av Anda Guds, so var eingin sakramental veking
neyðug ella dygdarmenning av kirkjuni. So hevði Harrin
sjálvur við Sínum Heilaga Anda gjørt tað so, at hvønn
dag løgdust sálir aftrat hinum frelsta skaranum. Og
lovsongurin hevði ljóða bæði her á jørð og á Himli, fyri
alt tað stóra, sum Harrin sjálvur ger.
Í einum øðrum parti verður nærri greitt frá hvussu
tey trúgvandi máttu berjast fyri at verja teirra bíbilska
rætt til at verða doypt á ta heilagu trúgv, sum einaferð
med alla var givin teimum frelstu við at lata seg doypa - 150 –
(søkka undir vatn) í navni Faðirsins, Sonarins og
Heilaga Andans. Gud havi lov, so eiga vit í dag frælsi til
hetta enn, men hvussu leingi?
Tá ið nú hin danska fólkakirkjan og eisini hin
føroyska fólkakirkjan verða stýrdar av statinum,
landinum, eru ikki so heilt fáar lógarbroytingar farnar
fram viðvíkjandi læruspurningum o.ø., sum áttu at fari
fram í sjálvari kirkjuni/samkomuni og ikki av
tilvildarligum politikarum, ið kanska einki hava við
kristindóm at gera. Hetta skal bert í heilt stuttum nemast
við.
Í tí rómversku katólsku kirkjuni og somuleiðis í
teimum luthersku evangelisku kirkjunum o.ø. virkar
dópurin sum eitt ritual t.e. halgisiður. Í tí frælsu
encyklopædiini Wikipedia frá 22. oktober í 2015 eru
ikki færri enn tríggjar A4 síðir skrivaðar um dóp, sum
má sigast at vera ein hurluvasi uttan líka og tann, ið
skrivað hevur, vantar tørvandi kunnleika í tí gudfrøði,
sum hin kristna læran byggir á. So leitar ein eftir
upplýsingum um kristnan dóp har, er ikki nógv at koma
eftir.
Eftir trúbótina vórðu fleiri samtyktir settar í verk,
serstakliga viðvíkjandi barnadópinum í donsku
fólkakirkjuni. Í 1539 varð viðtikið, at dópurin skuldi
fara fram fyrsta ella næsta sunnudag eftir at konan hevði
átt. - 151 –
Longu í 1643 gjørdi Christian kongur hin fjórði av,
at dópurin skuldi fara fram seinast átta dagar eftir at
barnið varð borið í heim.
Gott hundrað ár seinni, í 1771, varð vikið frá
kravinum, at børnini skuldu doypast skjótast gjørligt
orsaka av, at tað mangan stóð um lív vegna heilsubrek
í teimum stóru og óupphitaðu kirkjunum.
Aftur í 1828 varð tað viðtikið, at eitt barn skuldi
doypast í seinasta lagi átta vikur eftir at barnið varð
borið í heim, men so skuldi barnið eisini doypast í
kirkjuni og ikki heimadoypast.
Líka til Grundlógin varð sett í verk ár 1849
høvdu øll skyldu at lata børn teirra doypa (jødar
kortini ikki).
Ì kristindóminum=hini almennu katólsku kirkjuni,
seinni eisini í hini luthersku evangelisku kirkjuni o.ø.
virkaði dópurin sum tann siðvenja við hvørjum ein
persónur varð innlimaður í tað kristnu kirkjuna. Í
dópinum verða syndir hins einstaka vaskaðar burtur og
hann ella hon verða endurfødd til hitt æviga lívið.
Presturin er tann, sum útinnir dópin og hevur fulltrú
at fremja henda. Í serstøkum føri t.d., at eitt barn er í
deyðavanda, sum ritualið sigur, kann einhvør kristin, ið
er barnadoyptur, í skundi doypa barnið, um prestur ikki
kann vera hjástaddur ella stundir ikki eru til, at senda
boð eftir presti. - 152 –
Ógvuliga umráðandi er, at prestur spyr um barnið
er heimadoypt? Verður svarað “Ja” verður eingin dópur,
tí fólkakirkjan endurdoypur ikki nakran. Tað er í
kirkjunnar eygum eitt stórt brotsverk andaliga, at ein
verður doyptur tveir ferðir.
Pinkubarnadópur við ásletting av trimum nevum
av vatni yvir høvur barnsins, er als ikki nakar dópur
sambært bíbliuna, men mannaverk og følsk læra, sum
varð innførd av falslærararum fleiri ættarlið seinni, eftir
at dópur av trúgvandi menniskjum hevði verið framdur
frá døgum ápostlanna og fleiri ættarlið fram.
Í hesum føri kunnu vit gott skoyta upp í, nær
konfirmatiónin varð innførd. Orðið “KONFORMATIO”
merkir at játta, tað vil so við øðrum orðum siga, at ein
konfirmantur játtar sín dóp, sum ein einki minnist til,
men sum ein gumma ella gubbi ella annað av
foreldrinum svaraði fyri. Í dag siga flestu prestar, at tað
er Gud, sum játtar, at Hann vil hava við tey at gera og at
tey eru Hansara børn. Gud játtar als ikki nakað sum
helst, men Hann gevur lyftið um, at hvør, sum á Hann
trýr skal verða frelstur.
Eg havi ikki møtt nógvum konfirmantum, sum siga,
at teir vilja konfirmerast fyri at játta teirra kristnu trúgv.
Teir allar flestu hava svarað, at teir vildu konfirmerast,
tí tað er ein siðvenja í familjuni, aðrir uppaftur svaraðu,
at teir lótu seg konfirmera fyri allar gávurnar, sum teir
vistu, teir vildu fáa og so fyri festina. - 153 –
Mynd 9 Útgrevstur í Hemmaberg í Eysturríkiá undanfarnu bls.
KONFIRMATIÓNIN INNFØRD VIÐ LÓG
1736 OG KATEKESE STOVNURIN Í
BÍBLIUNNI. - 154 –
Konfirmatiónin varð innførd av Chr. Sætta kongi í
Danmark í ár 1736. Konfirmatiónin er heldur ikki
nevnd í Bíbliunni líka so lítið sum pinkubarnadópurin
og er sostatt eisini mannaverk, sum eingin heimild er
fyri í Bíbliunni.
Tey flestu munnu hava hoyrt, at trúbótarfaðirin M.
Luther skrivaði bæði eina sokallaða lítla katekismus og
eina stóra katekismus. Á okkara máli hava vit vanliga
kalla tær lærubøkur. Serstakliga hin lítla lærubókin er
kend, tí hon varð brúkt til undirvísing av konfirmantum.
KATEKESE
Í gomlum døgum, t.v.s. aftur til fornøldina var ein
sokallað “Katekese!” nýtt, tó henda ikki var í bókligum
líki, sum á okkara døgum.
Orðið katekese kemur úr grikskum κατηχεχεω ella
Κατηχεω (útt. Katekjeoo) og merkir at geva frálæru, at
ein boðar ein boðskap, í hesum sambandi hevur tað bert
týdningin at undirvísa í kristnari læru, tvs. út frá
Bíbliunni.
Fyri at tú kanst sanna, hvussu álítandi tað er, sum tú
hevur hoyrt (Κατηχεω – katekeo) frásagt. Luk.1:4
Tá ið vit í Ápostlasøguni hoyra um øll tey
trýtúsund, sum komu til trúgv og lótu seg doypa, so
mugu vit bert ásanna, at fyri Gudi er einki ógjørligt. Um
vit í dag høvdu fingið so stóra vakning í Samkomuni, - 155 –
høvdu vit neyvan doypt øll trýtúsund eftir einum degi?
Men í Jerúsalem um tað mundið var nógmikið av vatni,
og vit hava prógv frá missiónssøguni um stórar
vakningar, sum hava verið, har fleiri túsund komu til
trúgv og lótu seg doypa. Fyri Gudi er einki ógjørligt.
Men eitt vita vit, at tey kristnu høvdu eisini
katekese, undirvísing í tí læruni, sum varð ápostlunum
givin av Jesusi, og sum teir so góvu víðari til teir
lærisveinar, sum komu til trúgv á Harran Jesus. Vit lesa
fleiri ferðir, at nøkur fá ella ein einstakur kom til trúgv,
og dópurin tá fór fram beinanvegin.
Vit lesa eisini, at Harrin legði fleiri og fleiri aftrat,
sum lótu seg frelsa. Munnu hesi ikki hava fingið eina
ávísa undirvísingartíð í læru ápostlanna, so tey ikki
stóðu á berum botni, tá ið tey skuldu lata seg doypa.
Í Markus 16:16 sigur Jesus, at tann, ið trýr og verður
doyptur, skal verða frelstur; men tann, ið ikki trýr, skal
verða fordømdur. Jesus sigur einki um, hvussu long tíð
skal ganga frá ein er vorðin frelstur, og til, at ein skal
lata seg doypa?
Kann tað ikki hugsast, at tey, sum vóru komin til trúgv,
fyrst skuldu kunnast um “vegin”, sum frelsan eisini varð
kallað, og tá ið teimum ikki longur tørvaðu mjólk, men
fasta føði, vórðu tey búgvin at lata seg doypa? Her hugsi
eg serstakliga um heidningar, sum komu til trúgv, og
sum als ongar fortreytir høvdu innan ein átrúnað, sum
bert trúði á ein Gud. Heidningarnir vóru vanir við - 156 –
nógvar gudar. Bæði grikkar og rómverjar høvdu eitt ótal
av gudum.
Orðið lærusveinur, ( Μαθητης ) sum vit hava
nomið við , er oftast ein, sum lærir, ella sum hevur lært
ella kanska sitið við føtur Gamaliels, sum var ein av
tátíðar stórstu lærarum í Skriftunum, og sum hevði verið
Rabbi, meistari hjá Paulusi.
Γαμαλιηλ úttalast á føroyskum Gamaliel og merkir:
Gud er Hann, ið lønar mær! Hann var ein víðagitin
jødiskur lóglærari, abbasonur hin mæta Hillel, lærari og
verji hjá Saul (seinni Paulus).
Tað at gerast ein lærisveinur, var meira enn bert at
fáa ta frálæru, sum Meistari hansari gav. Tað var eisini
at taka ímóti allari læru Skriftin hevði at geva.
Opinberingssannleikar Guds, hoyra eisini
lærisveininum til, og hann (lærisv.) er viðhaldsfólk
Meistarans, og ger somuleiðis alla undirvísing og dømi
Hansara til grundarlag fyri egnu trúgv síni og fyrimynd
fyri tí lívsleið, hann vildi ganga saman við Frelsaranum
alt lívið.
Framum fleiri aðrar týdningarmiklar uppgávur, sum
lærisveinar rabbinaranna høvdu, var eisini at siga frá
teimum heilagu skriftunum av manna munni og so
teimum munnligu, gomlu viðtøkunum, sum vóru fleiri
hundrað boð og forskriftir, sum vóru vorðnar til sum ein
uppfylling av boðunum í Móselógini. - 157 –
“Hví bróta lærisveinar Tínir viðtøku hinna gomlu?
Teir vaska sær jú ikki um hendurnar, tá ið teir fara at
eta,”
Hann svaraði teimum:”Hví bróta tit sjálvir boð Guds
við viðtøkum tykkara?”
Gud gav jú hetta boð: “Ær faðir tín og móður tína!” og:
“Tann, ið bannar faðir og móður, skal vissuliga
doyggja.”
Men tit siga:”Tann, ið sigur við faðir ella móður:”Tað,
sum tú skuldi fingið frá mær til hjálpar, lati eg sum
tempulgávu!” er ikki bundin at æra faðir sín ella móður
sína.”
Soleiðis hava tit gjørt lóg Guds til einkis við viðtøkum
tykkara. Matt.15:1-6.
Paulus sigur eisini í Galatiabrævinum, at
evangeliið, sum hann hevur prædikað, er ikki
menniskjaverk, eg havi jú heldur ikki fingið tað ella lært
tað av nøkrum menniskja, men við opinbering Jesu
Krists.
So kemur Paulus inn á, hvussu hann áður hevði
livað sum jødi, hvussu hann harðliga søkti at Samkomu
Guds og royndi at oyða hana. Hann sigur, at hann fór
longur í jødadóminum enn mangir javnaldrar í fólki
hansara; eg var enn ídnari fyri lærdómum fedra mína,
men so kom vend í, tá ið Harrin sjálvur kallaði hann.
Fyri at geva okkum eina hylling á, hvussu ágrýtnir
lærisveinarnir hjá hesum ymisku meistararnum vóru, vil - 158 –
eg geva ein stutta frágreiðing um hvussu gjølla varð
farið um, tá ið hvørt einstakt bræv o.l. skuldu avritast.
Henda sokallaða “traditión” (frásøga av manna munni)
varð kallað “memorering”, sum merkir at læra uttanat,
leggja sær í minnið, festa í minnið.
Tað vórðu ómetaliga stór krøv, sum settust til hesar
lærisveinar, sum skuldu memorera eftir hesi traditión.
Teir máttu duga at “resitera”, endurtaka uttan at eitt
einasta orð, prikkur, tekn ella annað varð gloymt, so ikki
heildarmyndin varð broytt.
Tað varð sagt um ein rabbinara-lærisvein, at hann
átti at kunna siga: Eg havi ikki talað eitt einasta orð, sum
eg havi ikki hoyrt av munni lærara míns!
Í tí gamla rómverska ríkinum høvdu rómverjar bygt
risastórar cisternir langt undir jørðini, so alt regnvatnið
kundi savnast har og einki fór sostatt fyri skeytir. Ein
rabbinara-lærisveinur var ein slík cisterna, har ikki ein
einasti dropi fór fyri skeytir.
Teir gomlu rabbinararnir mettu hesar gomlu
forskriftir fyri at vera heiløg orð, ja, næstan at sammeta
við tær Heilagu Skriftirnir. “Memoreringin” var í
hvussu er eitt vælment arbeiðslag.
Tað er nógv, sum gevur eina ábending um, at eisini
Jesus sjálvur sum Rabbi hevur nýtt hetta arbeiðslag fyri
at læra lærisveinar Sínar aðalinnihaldið í læru Hansara
og í tí boðskapi, sum teir skuldu fara og kunnað allan
skapningin um. - 159 –
Tá ið vit hugsa um øll tey mongu, málisku orðafelli,
ymisk og tó so meinlík í teirra bygnað. Í teimum trimum
fyrstu evangeliinum, tey, ið vit kalla tey synoptisku,
vegna teirra samstøðuuppsetan, samprentað í trimum
teigum, so tey eru løtt at samanbera ørindi fyri ørindi.
Sum Harrans kosnu lærisveinar, eru teir ikki bert
kallaðir at boða Gleðiboðskapin til øll fólkasløg fyri at
gera tey til lærisveinar Harrans, men somuleiðis við til
at verða berarar av eini heilagari siðvenju, sum Harrin
sjálvur hevði lært teir og somuleiðis givið teimum og
øllum hinum, ið saman við megi Heilaga Andans, hava
givið okkum hitt livandi Orðið á skriftmáli, so tað kann
verða Samkomu Guds til signingar á ferð hennara til
Himmalska heimstað okkara, har vit skulu verða Honum
hjá í allar ævir og skoða tað, sum einki eyga hevur sæð,
og einki oyra hoyrt, og sum ikki er komið upp í hjarta
nakars menniskja – tað, sum Gud hevur gjørt teimum til
reiðar, sum elska Hann. 1.Kor. 2:9.
Vit kunnu eisini lesa um í fornøldini hvussu
heimsspekingar og lærarar savnaðu profetar og leiðandi
menn í Ísrael saman til ein lærisveinaflokk kring seg,
fyri at læra hesa “memorerings” “tøknifrøði”
viðvíkjandi guddómssannleikunum. Hesir vórðu so
kosin amboð, ið gjørdist millumgongumenn fólksins.
Vit kunnu lesa í 1.Sám.19:18-24, at Sámuel hevði
ein skúla av lærisveinum í Rama, ið fingu “memorerað” - 160 –
Guds Heilagu Lógir og lærdu at geva hetta frá sær til
fólkið.
Eisini høvdu teir báðir profetarnir Elias og Elisa sett á
stovn skúlar í sama anda sum Sámuel, har
profetalærisveinar fingu teirra útbúgving. Les m.a.
2.Kong.2:3,5,7,15; 4:38; 6:1.
Eisini hin stóri profeturin Esaias hevði lærisveinaskúla
hvørs loysanarorð var: Bind saman vitnisburðin,
innsigla orðið í lærisveinum Mínum! Es.8:16
Vit kundu nevnt fleiri slík dømi um lærisveinaskúlar,
bæði Hillel og ikki at gloyma Gamaliel við hvørs føtur
Saulus frá Tarsus hevði sitið og tikið ímóti lærdómi
meistarans sum longu nevnt – Áps.22:3. Eisini Jóhannes
doyparin hevði lærisveinar: Matt.14:12; Mrk.2:18; Jóhs.
1:35; 3:25.
Men serstakliga er lærisveinanavnið knýtt til Jesus
Kristus og læru Hansara. Sum ein ávøkstur av hesum
øktist flokkurin, sum helt seg til Jesus. Mong av hesum
komu til trúgv á Hann og tóku ímóti boðskapi Hansara.
Hesir fingu navnið lærisveinar: Luk.6:17; Jóhs. 4:1
Við Jesusi Kristi fær lærisveinastøðan ein nógv
djúpari týdning og meiri víðfevnandi avleiðingar enn
hjá øðrum rabbinarum, tí Jesus Kristus er ævigi Sonur
Guds, Ísraels Messias og heimsins Frelsari.
Eg veit, at tað er djarvt, og kann aldri gerast til
fulnar, at lýsa munin millum tað at vera ein rabbinaralærisveinur og so tað at vera ein Jesu-lærisveinur. - 161 –
Í einum rabbinara-lærisveinaskúla vuksu lærisveinarnir
upp til at verða javnlíkir teirra meistara og gjørdist sum
fráleið leysir av teimum, tí teir ikki høvdu meira at læra
teir.
Lærisveinar Jesu harafturímóti gerast meira og
meira knýttir til sjálvan persónin, hin stóra Meistaran,
Jesus Kristus. Og sum tíðin gongur, gerst hetta tilknýti
sterkari og djúpari, tess longri lærisveinurin er í fylgi
Meistarans. Jesu lærisveinafelagsskapurin leiðir ikki
bert til, at lærisveinurin verður knýttur at læru
Meistarans, men fyrst og fremst til persónin Jesus
Kristus. Tey verða Honum meiri og meiri lík, tess longri
tey liva í samfelag við Hann og í Samkomu Hansara,
sum eru vinir Guds og trúarsystkin teirra her á fold, og
tey stevna øll fram móti sama máli, teimum ævigu
bústøðum heima hjá Honum.
Í stóru bøn Jesusar frammanundan Getsemane
stríðnum, takkar Jesus Faðirinum fyri allar teir
lærisveinar Hann hevur givið Honum: Tí orðini, ið Tú
gavst mær, havi Eg givið teimum, og tey hava tikið við
teimum og kent av sonnum, at Eg eri gingin út frá Tær;
tey hava trúð, at Tú hevur sent Meg. Eg biði ikki bert
fyri hesum, men eisini fyri teimum, sum við orðum teirra
koma til trúgv á Meg.- Jóhs.17:8,20.
Lesa vit allan 17. Kapitul hjá Jóhannesi gongur tað
upp fyri okkum, at lærisveinafelagsskapurin leiðir eisini
til eitt lívs-og lagnufelagsskap við okkara Harra og - 162 –
Frelsara Jesus Kristus. Paulus sigur í Gal.2:20 : Eg eri
krossfestur við Kristusi, og nú er tað ikki longur eg, sum
livi; nei, Kristus livir í mær, og lívið, sum eg nú livi í
holdinum, livi eg í trúnni á Son Guds, sum elskaði meg
og gav Seg sjálvan fyri meg.
Jesus sigur sjálvur, hvat tað vil siga, at fylgja
Honum eftir: Verða tit í orðum Mínum, eru tit av
sonnum lærisveinar Mínir;
Og tit skulu skilja sannleikan, og sannleikin skal gera
tykkum fríar. Jóhs.8:31-32.
Eingin hevur størri kærleika enn, at hann gevur lív sítt
fyri vinir sínar.
Gera tit tað, sum Eg gevi tykkum boð um, eru tit vinir
Mínir.
Eg kalli tykkum ikki longur tænarar; tí tænarin veit ikki,
hvat harri hansara ger; nej, tykkum havi Eg kallað
vinir; tí alt tað, sum Eg havi hoyrt av Faðir Mínum, havi
Eg kunngjørt tykkum.
Hetta er boð Mítt, at tit skulu elska hvør annan.
Jóhs. 15:13-15 og 17.
Tann, ið tekur ikki kross sín og fylgir Mær eftir, er Meg
ikki verdur. Matt.10:38
Tað gekk ikki long tíð, so vórðu øll tey, sum hoyrdu til
Samkomu Guds kallað lærisveinar. Sí Áps.6.1 f.;
9:1.10.26.38; 11:26.29; 13:52; 16:1; 20:1 o.s.f. - 163 –
At verða menniskjafiskimenn og vinna sálir fyri Harran
er tað sama sum, at gera menniskju til lærisveinar:
Matt.28:19 og 27:57.
Eisini kvinnur fingu, sum nakað serstakt fyri tíðina tá,
loyvi til at gerast lærisveinar Jesus. Áps.9:36, tí Gud ger
ikki mannamun.
At gerast ein lærisveinur Harrans førdi við sær, at
hesi menniskju gjørdust nýggir skapningar, og Heilagi
Andin tók bústað í hjørtum teirra. Hereftir vórðu tey
doypt til deyða Jesus Kristusar, tey vórðu grivin við
Honum í dópinum til deyðan, fyri at, eins og Kristus
varð reistur upp frá hinum deyðu við dýrd Faðirsins, so
skuldu tey nú eisini rísa upp til at liva nýtt lív. Tí eru vit
samanvaksin við Hann við líkum deyða, skulu vit eisini
verða tað við líkari uppreisn.
Um Messias, fyrimyndin hjá øllum sonnum
lærisveinum, hevur profeturin Esajas sagt fleiri hundrað
ár frammanundan komu Hansara:
Hvønn morgun vekur Hann oyra Mítt. Hann vekur
tað, so Eg skal hoyra, sum lærisveinar hoyra.
Es.50:4b.
Undurfult at fáa loyvi til at vera ein lærisveinur
Jesusar við øllum teimum rættindum og treytum, sum
harvið fylgja og verða við at mynda Samkomu Guds her
á fold, sum kemur saman um orðið, læruna,
breyðbrótingina, bønirnar o.s.fr.. Í hesi Samkomu Guds
hevur hesin heimur als einki pláss, men øll tey mongu, - 164 –
sum taka ímóti Jesusi og frelsisverki Hansara í trúgv,
hava atgongd til hesa somu náði.
- PARTUR
LÆRISVEINAR – ÁPOSTLAR
Sum nevnt, øktist skarin av teimum, sum tóku avgerð
um at fylgja Jesusi eftir, stórliga. Sjálvt um eg als ikki
meti, at Jesus hevur havt nakra ætlan um at samskipa
kristindómin í risakirkjur, sum tað hendi, tá ið
rómversk-katólska kirkjan varð sett á stovn við øllum tí
veraldarliga veldi, ið hon fekk, so skuldi jú Evangeliið
boðast øllum fólkasløgum. At hetta í sjálvum sær,
tørvaði eina vissa samskipan, mundi Jesus sjálvur duga
at síggja, og tók Hann tessvegna stig til tað, ið kravdist,
men uttan at hesin heimur skuldi hava nakað við henda
bygnað at gera.
Eyðkenni lærisveinanna vóru fjølmong. Hann
skuldi fylgja Meistara sínum í øllum og verða trúfastur
mótvegis orði Hansara. Hann skuldi vitna um
- 165 –
Meistarans orð og gerningar. Trúfastur skuldi hann
endurgeva orð Hansara. Lærisveinurin var ikki yvir
sínum Meistara, men skuldi ganga ørindi hansara.
Vann Jesus nógvar lærisveinar, meðan Hann gekk
her á fold, so vann Hann ikki færri eftir, at Hann var
farin heim til Himmals.
Jesus setti stór krøv til lærisveinarnar, men gav
teimum samstundist lut í øllum teimum mongu lyftum,
sum fylgdu við kallinum um, at gerast lærisveinar. Og
kortini sviku Jesus lærisveinar ofta Meistara teirra. Men
bert ein teirra fór fortapt, Judas Iskariot, hann, ið sveik
Jesus, sum profeterað var um.
JESUS SETIR KRØV TIL EIN LÆRISVEIN:
Um onkur kemur til Mín og hatar ikki faðir sín og
móður sína, konu, børn, brøður og systrar, ja, sítt egna
lív við — hann kann ikki vera lærisveinur Mín. Luk.
14:26
Hann má hata sítt egna lív!
Tann, ið ikki ber kross sín og fylgir Mær eftir, kann ikki
vera lærisveinur Mín. Luk.14:27
Soleiðis kann eingin av tykkum, sum ikki sigur frá sær
alt, ið hann eigur, vera lærisveinur Mín. Luk.14:33.
Jesus segði…..: “Verða tit í orðum Mínum, eru tit av
sonnum lærisveinar Mínir”. Jóhs. 8:31
- 166 –
Jesus sigur: “Nýtt boð gevi Eg tykkum: At tit skulu elska
hvør annan; sum Eg havi elskað tykkum, skulu eisini tit
elska hvør annan.
Av tí skulu øll sanna, at tit eru lærisveinar Mínir — at
tit hava kærleika hvør til annan.” Jóhs. 14:34-35.
Hetta eru boð Mítt, at tit skulu elska hvør annan. Tá ið
heimurin hatar tykkum, skulu tit vita, at hann hevur
hatað Meg, áðrenn hann hataði tykkum.
Vóru tit av heiminum, hevði heimurin elskað sítt egnað;
men við tað at tit eru ikki av heiminum –nei, Eg havi
útvalt tykkum úr heiminum—tí hatar heimurin tykkum.
Jóhs.15:17-19.
Verða tit í Mær, og verða orð Míni í tykkum,tá biðið um,
hvat tit so vilja, og tit skulu fáa tað!
Í tí verður Faðir Mín dýrmætur, at tit bera nógvan
ávøkst og verða lærisveinar Mínir. Jóhs. 15:7-8.
EIN SANNUR LÆRISVEINUR
Vil onkur koma aftan á Mær, má hann avnokta seg
sjálvan og dagliga taka upp kross sín og fylgja Mær.
Luk. 9:23
Tað var júst hetta kall, sum fiskimenninir úr Galileu
fingu, og sum teir treytaleyst fylgdu.
Tá ið Harrin kallar okkum, mugu vit fylgja kallinum
treytaleyst?
Um ikki, kann Hann ikki brúka okkum! - 167 –
ÁPOSTLARNIR
Ikki færri enn áttati ferðir er orðið ápostul brúkt í NT. Á
grikskum eitur orðið Αποστολος – úttalast apostolos.
Αποστολος svarar til hebraiska orðið שלח – ið úttalast
sjav-lakk, merkir at verða sendur út.
Tað verður ógjørligt í hesi bók nágreinliga at greiða
frá hvat liggur í hugtakinum sjálvum, men vit vita, at í
Nýggja Testamenti verður orðið ápostul brúkt um Jesus
sjálvan. (Hebr.3:1) Móses var Gudi trúgvur, kortini var
ápostulin og høvuðspresturin Jesus Kristus hildin so
mikið meiri dýrd verdur enn Móses, sum tann, ið húsið
gjørdi, hevur meiri æru, enn húsið sjálvt.
Jesus Kristus hevði fingið fulltrú bæði at siga og
gera Guds vegna. Tí Hann, sum Gud hevur sent, talar
orð Guds. Jóhs. 3:34.
Men Eg havi tann vitnisburð, sum er størri enn
tann, ið Jóhannes bar; tí verkini, ið Faðirin hevur givið
Mær at fullføra-júst hesi verk, ið Eg geri-vitna um Meg,
at Faðirin hevur sent Meg.
Faðirin, sum sendi Meg, hevur vitnað um
Meg………Jóhs. 5:36f.
Og hetta er hitt æviga lív, at tey kenna Teg, hin einasta
sanna Gud, og tann, ið Tú sendi; Jesus Kristus. Sum Tú
hevur sent Meg í heimin, havi eisini Eg sent tey í heimin.
Jóhs. 17:3.18. - 168 –
Jesus Kristus, ið sjálvur varð kallaður ápostul og
Rabbi, var so nær knýttur at sínum himmalska Faðiri, at
Hann einki tók sær fyri uttan fyrst at hava verið í bøn og
samráðst við Sín Faðir, hvat Hann átti at gera. Í Luk.
6:12f. stendur m.a., at Hann fór niðan á fjallið í bøn; tað
gjørdi Jesus altíð, áðrenn støða skuldi takast til okkurt
týdningarmikið. Hann varð har alla náttina í bøn.
Eg má mangan skamma meg, tá ið eg hoyri um
hvussu nógv Jesus bað, og hvussu lítið eg biði
samanborið við Hann. Gud hjálp mær, at verða meiri
knýttur at Tær!
Tað, ið Jesus m.a. ivaleyst hevur talað við Sín Faðir
um hesar longu bønarnætir, var hvussu tað økta
evangeliska virksemi skuldi samskipast í framtíðini. Tí
tá ið dagurin kom, kallaði Hann til Sín lærisveinar Sínar
og útvaldi tólv av teimum, sum Hann eisini kallaði
ápostlar.
Nøvnini á teimum tólv ápostlunum kunnu vit lesa
um í Matt. 10:2 f.; Markus 3:16 f.; Luk.6:14 f. og
Áps.1:13; Pætur verður nevndur fyrst og Judas Iskariot
seinast í teimum trimum fyrstu støðunum. Í Áps. 1:13
verður Judas Iskariot als ikki nevndur, tí hann var longu
deyður tá. Eftir at Judas Iskariot hevði svikið sín Harra
og Frelsara varð Mattias valdur til nýggjan ápostul í
hansara stað. (Áps.1:21)
Teir tólv, ið kosnir vórðu vóru allir ólærdir menn,
men tey árini, teir vóru saman við Jesusi, hinum stóra - 169 –
lærumeistara, fingið teir eina útbúgving, sum eingin
stovnur í hesum heimi hevði kunna givið teimum.
Somuleiðis fingu teir vald frá Jesusi at prædika og
siga:”Ríki Himmiríkis er komið nær”. Grøðið sjúk,
vekið upp deyð, reinsið spitølsk, rekið út illar andar! Tit
hava fingið tað fyri einki, og tit skulu lata tað fyri einki.
Matt.10:7-8.
Hetta var fyrsta kallið, at fara út til hinar burturmistu
seyðir av húsi Ísraels.
Men av tí, at jødarnir, Hansara egna fólk ikki tók ímóti
Honum, fingu ápostlarnir tessvegna boð einaferð aftrat,
at fara út og gera øll fólkasløg til lærusveinar.
Matt.28:19-20.
Og Hann segði við teir (ápostlarnar):”Farið út í allan
heimin og prædikið evangeliið fyri øllum skapninginum!
Tann, ið trýr og verður doyptur, skal verða frelstur; men
tann, ið ikki trýr, skal verða fordømdur.” Markus 16:16-
17.
(Kefas) Κηφας, ið er arameiskt, talumál Jesusar og
ápostlanna, sum á grikskum eitur Πετρος =Peter og
merkir “steinur” ella “klettur” hevði sagt um Jesus, at
hesin var Kristus tvs. Messias, Sonur hins livandi
Guds.Tá ið Pætur hevði sagt hetta, svaraði Jesus
honum:”Sælur ert tú, Símun, sonur Jónas! Tí hold og
blóð hava ikki opinberað tær hetta, men Faðir Mín, sum
er í Himli. So sigi Eg eisini tær: Tú ert Pætur; og á - 170 –
hesum kletti skal Eg byggja samkomu Mína, og portur
deyðaríkisins skulu ikki fáa vald á henni.
Og Eg skal geva tær lyklar Himmiríkis ríkis; tað, sum tú
bindur á jørðini, skal vera bundið í Himli, og tað, sum
tú loysir á jørðini, skal verða loyst í Himli.” Matt.16:16-
19.
Orðið samkoma eitur á grikskum εκκληςια úttalast
ekklésía, og verður so at siga bert nýtt í kristnum høpi.
Annars varð grikska orðið συναγωγη-úttalast sýnagógé
nýtt í jødiskum høpi í sama týdningi.
Hugtakið εκκλησια-ekklésía er samansett av
fyrisetingarorðinum “ek” ,ið merkir út úr ella út frá og
so orðinum κλησις-úttalast klésis, ið merkir eitt kall, at
vera kallaður og kemur av grikska orðinum καλεωúttalast kaléó og merkir at kalla, verður brúkt um kallan
Guds á menniskju fyri at fáa lut í signingum frelsunnar.
So heilt bókstaviliga merkir hugtakið
“EKKLÉSÍA” tey, ið eru kallað út úr heiminum og inn
í samkomu Guds, sum er andaliga heim okkara, meðan
vit liva her á fold.
Hvussu tað kann falla nøkrum inn at samanbera
Samkomu Guds við eina kirkju ella ein kirkjubygning er
mær ein gáta. Tí bæði hin rómversk katólska kirkjan,
fólkakirkjunnar í Norðanlondum og fleiri við teimum
eru heilt/lutvíst stýrdar av politikki og kann sostatt einki
hava við Samkomu Guds at gera. - 171 –
Pávin í Róm reypar av tí, teir kalla jus divinum á
látíni, og merkir hin guddómligi rætturin, sum skal geva
honum vald at standa yvir øllum biskuppum og prestum
í tí kristna heiminum, og so leggur Pávin aftrat, at hann
sambrt. henda rætt hevur loyvi at bera bæði svørðini,
tvs. hann hevur rætt at leggja seg út í veraldarlig ríki og
vald. Tessvegna hevur hann rættindi sum rómverskur
biskuppur at kalla seg páva og sum hesin er hann
varamaður Krist her á jørð (vicarius Christi).
Í traktat 1537 stk.1-6 um vald pávans og tign metir
hann, at henda er neyðugt hjá fólki at trúgva á, um tey
skulu verða frelst.
Eina slíka kirkju eiga vit at lýsa sum vandamikla,
gudleysa, falska (Tí ein Gud er, og ein millummaður
millum Gud og menniskju, menniskjað Jesus Kristus.
1.Tim.2:5) og ikki nakar pávi ella biskuppur.
Kristus Jesus hevur heilt greitt víst okkum, at eingin
ápostul hevur rætt at seta seg yvir øðrum andaliga. Eisini
varð træta millum teirra (lærisveinanna)um, hvør teirra
ið skuldi verða roknaður størstur.
Tá segði Hann við teir:”Kongar tjóðanna valda yvir
teimum, og teir, ið lata tær kenna vald sítt, kallast
vælgerðamenn.
Men ikki so hjá tykkum; nei, hin størsti av tykkum – hann
veri sum hin yngsti, og hin hægsti sum tann, ið tænir!
Luk.22:24-26. - 172 –
Jesus sigur sjálvur heilt greitt, hvussu hann metir teir,
Hann sendir út við evangeliinum, og hvussu Hann
sendir teir:
Friður veri við tykkum! Sum Faðirin hevur sent
meg, sendi Eg tykkum.
Eingin ordinatión krevst, eingin vígsla o.a.
hóvasták, nei, Gud ger ikki mannamun(Gal.2:6) Tí
Hann sum gav Pæturi kraft til ápostlaverk millum hinar
óumskornu, gav mær kraft til hitt sama millum
heidningarnar, sigur Paulus.
Tá ið vit hugsa um allan tann rakstur og umsiting,
tað hevur kostað menniskjum gjøgnum øldir, at byggja
og reka allar tær risakirkjur, sum eru bygdar gjøgnum
øldir. Eg veit væl, at nógvar eru eitt satt prýði, men allur
tann avlátshandil, sum er farin fram gjøgnum tíðirnar
fyri at fullføra slík verk, er neyvan sambært vilja Guds.
Pætur ápostul minnir teir elstu í samkomuni um, at
røkta fylgi Guds. Hirðin í Ísrael í gomlum døgum gekk
altíð frammanfyri seyðirnar, sum hann skuldi leiða. Og
seyðirnir fylgdu honum. Hann rak ikki seyðirnar
framman fyri sær.
Samkomuleiðarar eiga at leiða fólk Guds á sama hátt, tá
ið teir skulu geva teimum føði, røkta tey, verja tey og
vegleiða tey. Kristnir samkomuleiðarar eiga at minnast
til, at teimum er givin ein stór ábyrgd at røkta og verja
tað fylgi, sum hoyrir Gudi til og ikki teimum. Leiðarar
eiga at hava umsjón við fylgi Guds, ikki av tvingsli, men - 173 –
sjálvkravdir, ikki fyri at fáa ljótan vinning, men av
fúsum hjarta, heldur ikki sum teir, ið vilja verða harrar
yvir samkomunum, men sum fyrimyndir fylgisins.
1.Pæt.5:1f. .
- PARTUR
TÍÐARTALVA OG YVIRLIT YVIR SØGU
DÓPSINS TÆR FYRSTU 5.ØLDIRNAR
Ár e.Kr. Hendingar NT Bøkur Barnadópur
Uml.7 f.Kr.
Uml. 30 e.Kr.
Jesus borin í heim
Deyði og uppreisn
Kristusar.
Dópurin settur á
stovn –
Heilagi Andin
verður útheltur.
Í øllum hesum
tíðarskeiðnum frá ár 30-
100 e.Kr. er dópur av
pinkubørnum hvørki
nevndur av nøkrum ella
nakað dømi funnið um, at
barnadópur hevur verið
framdur av nøkrum.
Sjálvt um nakrir av
teimum sokallaðu
kirkjufedrunum, sum
- 174 –
hava givið til kennar, at
teir meta, at
barnadópurin gongur
heilt aftur til ápostlarnar,
so er tað ógvuliga
ótrúvert og als ikki
eftirfarandi, tá ið ikki ein
einasti av ápostlunum
nevnir, at teir hava doypt
nakað barn.
Sjálvt um tað eru lærdir
kirkjufedrar og
biskuppar, sum vilja hava
tað at verða satt, at
ápostlarnir hava doypt
børn, so hevði Jesus
sjálvandi givið
ápotlunum boð um hetta.
Hin vegin so ávarða
ápostlarnir tey kristnu
um ikki at lurta eftir
øllum tí, sum kom fram
tá ið tíðini. Tí fólk vildu
heldur lurta eftir tí, sum
kitlaði teimum í oyruni
enn at lurta eftir tí
heilnæmu læruni.
Nógvir falslærarar vóru
longu frammi tá á
døgum, og sum sníktu
seg inn í samkomurnar,
og hvør sigur, at ikki
nakrir av hesum
biskuppum og
sokallaðum kirkjufedrum
ikki vóru millum hesar
falslærarar, eins og vit
uppliva hetta í dag í
nógvum stórum
kirkjusamfeløgum, har
hvørki biskuppar ella
prestar trúgva á ein Gud,
sum heldur øllum uppi og
er alvaldandi. Ella fyri - 175 –
ikki at gloyma allar teir
mongu prestar, sum ikki
trúgva á uppreisn Jesu
likamliga ella, sum siga
at bíblian er ikki ein
øðrvísi bók enn allar
aðrar bøkur.
Eg trúgvi nú meira tí, ið
Bíblian sigur enn tað,
sum kirkjufedrarnir og
biskuppar frá teimum
fyrstu øldunum hava
hugsa og mett um bæði
dóp og uppreisn Jesu.
Uml.35 Saul (Paulus)
verður umvendur
Uml.43 Paulus í Antiokiu.
Áps.11:25
Uml.44 Heródes kongur
drepur nøkur av
Samkomu Guds
við svørði. M.a.
Jákup, bróður
Jóhannes, synir
Zebedeusar,
Áps.12:2
Galatiabrævið skrivað ár 48
e.Kr.
Barnadópur ókendur!
47-50 Fyrsta
prædikuferð
Paulusar.
Áps.13:4 ár 47-49
e. Kr.
Onnur
prædikuferð
Paulusar uml. 50-
53 e.Kr.
Bræv Jákups er helst
skrivað nakað áðrenn ár 50
e.Kr. tí ápostlafundurin í
Jerúsalem umleið ár 50 er
ikki nevndur i brævinum.
Barnadópur ókendur!
52 Ápostlafundurin í
Jerúsalem.
Áps.15-umleið
50-52 e.Kr..
- Prædikuferð
Paulusar.
Áps.15:30-41
Fyrra og seinna
Tessalonikabræv eru tey
elstu av brøvum Paulusarskrivað ár 51-52 e.Kr.-
umframt Galatiabrævið
Barnadópur ókendur!
54-57 3. Prædikuferð
Paulusar,
Rómbrævið hevur Paulus
helst skrivað á heysti ár 57
- 176 –
Áps.18:23; 19:1 ár
53-57 e.Kr.
e.Kr. Ein trúgvandi systir
Føbe, ið skuldi fara frá
Korint til Róm hevur uttan
iva havt tað við til Róm.
Tað varð bannað at sigla á
Miðalhavinum frá
11.11.57-10.03.58 e.Kr.
Barnadópur ókendur!
60 Paulus fyri
Festusi. Áps.25
61 Paulus kemur til
Róm, Áps. 28:16
Uml.62-66 Jesus hevði fleiri
brøður og systrar.
Eftir uppreisn
Sína opinberar
Jesus seg fyri
Jákupi bróður
Sínum. Jákup varð
leiðari í
Samkomuni í
Jerúsalem, tá ið
Pætur flýggjaði ár
- Jákup er
høvundi til Bræv
Jákups. Hann varð
steinaður til deyða
uml.62-66 e.Kr.
Eusebius
kirkjusøguskrivari
n sigur, at
samtíðin kallaði
hann “Hin
rættvísa”.
Matt.ev.50-60.
2..Pæt.br.62-64
Kol.br.60,Filippi br.60-
62;Ef.60;Fil.60; 1:Pæt.62-
63; 1.Tim.62:Tit.uml.63;
2.Tim.uml.67.
Markus ár 60, men áðrenn
ár 70.
Barnadópur ókendur í
hesum tíðarskeiðinum!
64 Nero byrjar
atsøknir móti
teimum kristnu.
Søgnin sigur, at
Pætur varð
krossfestur við
høvdinum
niðureftir hetta
sama ár.
Barnadópur hvørki
nevndur ella kendur í
hesum tíðarskeiðinum!
66 Hin fyrsti jødiskirómverski
- 177 –
uppreisturin
byrjar.
67 Paulus verður
hálshøgdur í Róm,
summir vilja vera
við, at tað var í ár
64 sama ár sum
Pætur lat lív.
Judas bræv áðrenn ár 70,
kanska m.61-64.
Luk. og Áps.uml.ár 61-63.
Barnadópur hvørki
nevndur ella kendur í
hesum tíðarskeiðinum!
70 Jerúsalem verður
lagt í oyði.
Matt.24:1-28
Hebr. áðrenn ár 70.
75
80
90
96 Bræv frá Clemens
biskuppi í Róm til
samkomuna í
Korint
100 Kærleikans
Ápostul Jóhannes
doyði av elli.
Enn er barnadópurin
hvørki nevndur ella
kendur í hesar .øldirnar,
ið gingnar eru frá tí, at
Jesus sendi lærisveinar
Sínar út í allan heimin at
gera øll fólkasløg til
lærisveinar Hansara!
106 Í 1.Jóhs.4:1f. uml. ár 90
skrivar hann-lesið hetta!
Ein falskur lærari, Kerint
avnoktaði
inkarnatiónina, og sigur
at Jesus varð borin av
moyggj, men hin
guddómligi Kristus fór
niður í menniskjað Jesus,
tá ið Hann varð doyptur,
og fór úr Honum áðrenn
Hann varð krossfestur.
Vit undrast um
falslærarar í dag, men teir
vóru ikki minni grovir og
gudleysir í teimum fyrstu - 178 –
øldunum í okkara
tíðarrokning.
Ár e. Kr. Hendingar Falskir lærarar
um dópin
Upprunin til
barnadópin
spøkir
107 Símun úr
Jerúsalem doyr
blóðvitnisdeyðan
120 ára gamal.
Ignatius sigur, at dópurin er
loyndarfullur og
gandakendur.
117
120
Ignatius doyr
Barnabasbrævið
skrivað umleið
her.
Barnabas sigur, at ein
verður endurføddur í
dópinum og Gud tekur
búðstað í einum.
Didache sigur, at dópurin er
eitt “nådemiddel”.
Í neyðstøðu kann ásletting
loyvast, men sum heild skal
tann ið doyptur verður
verða søktur heilt niður í
vatnið.
140
144
Didache-læra hjá
teimum 12
ápotlunum.
Annað bræv
Clemens.
Hirðin Hermas er
skrivað um hetta
mundið.
Marcion og
hansara
viðhaldsfólk
stovna egna
samkomu
Clemens sigur, at dópurin
veitir fyrigeving syndanna
Hermas hevur somu
støðutakan til dópin sum
Clemens so at siga.
Gnostikkararnir, ið høvdu
teirra bestu tíð ár 140-180
e.Kr. siga um dópin: At
hann er ein vígsla og
inngangur í loynarmál
kristindómsins.
Enn er einki nevnt um
barnadópin alment og
heldur einki dømi kent
um, at pinkubørn eru
doypt.
156 Polykarp doyr Miðskeiðis í 2.øld verður
ein dópsjáttan ella trúarorð
smíðjað. Í seinnu helvt av
fjórðu øld fekk hon navnið
“SYMBOL”. Tann elsta
dópsjáttan, mær kunnugt er
- 179 –
165
180
Blóðvitnið
Justinus doyr.
Monoteisman
(trúgvin á ein gud)
setur á stovn
samkomur í lítla
Asiu, sum hildu
sær líka til
byrjaninna av
miðøldini.
rómverska dópsjáttanin,
sum menti seg til
Symbolum Apostolicum=
Ápostólska Trúarjáttanin,
sum Fólkakirkjan nýtir
Mong finna hjá Ireneusi,
at hann er við at gera
okkurt, sum minnir um
barnadóp, men hetta
kann eisini møguliga
skiljast á annan hátt, tá ið
hann er ógvuliga fløktur í
sínum útgreiningum.
Hetta venda vit aftur til í
einum parti um upprunan
til barnadópin.
Justinus gevur eina løgna
lýsing av dópinum: dópurin
gevur íblástur,
endurføðing=frelsu, byrjan
til eitt nýtt lív. Summar av
hesum sektum vraka
vatndópin, aðrar lata seg
doypa dagliga, so hurlivasin
hevur verið stórur.
Ireneus knýtur gandakendar
hugleiðingar til dópin.
190 Stríðið, millum
eystur og vestur,
um nær páskirnar
skulu liggja var ár
190-191 e.Kr.
Umleið ár 180-250 e. Kr.
Byrjaði ein frálæra, sum
skuldi vera ein fyrireiking
til dópin. Hetta gjørdist ein
siðvenja fyri alt ríkið.
Clemens, ið var lærari á
kateketskúlanum í
Alexandriu trúði á ein dóp í - 180 –
197 Tertullian (150-
223) skrivar eina
hina mætastu
ritgerð á látíni um
dópin, sum vit fara
at nevna aðra
staðir í hesi bók.
Deyðaríkinum (Hades) av
andunum av gudsóttandi
jødum og øllum
heidningum.
Tertullian bardist móti
óvananum, ið hevði stungið
seg upp, at doypa tey deyðu,
sum ikki høvdu rokkið tað
her í lívinum. Somuleiðis
gjørdi hann alt fyri at forða
tí ætlan, sum var í umbúna,
at doypa pinkubørn.
Fyrsta prógvið um, at
barnadópurin er við at
taka seg upp, men
somuleiðis eisini hvussu
stór mótstøðan var ímóti
hesum ókenda fyribrigdi,
sum ongantíð hevur verið
borið uppá mál í tær 6
øldirnar kristindómurin
hevði livað.
ÁR
3.ØLD
HENDING
AR
DÓPSLÆRAN
MENNIST
BARNADÓPU
RIN
200 Í 3.øld byrjaði kirkjan
so við og við at gera
rammur og
útfyllingarbløð til
komandi dópin, sum
allur dentur varð
lagdur á at seta á stovn. - 181 –
207 Monotanisman
og Tertullian
koma út frá tí
stóru kirkjuni
210 Origenes lærir
við
kateketskúlan í
Alexandria frá
ár 203 til
232(hann doyr
254)
Origenes lærdi at
dópurin gav fyrigeving
syndanna og Heilagan
Anda, men hann setti
eldsdópin(blóðvitnisde
yðan-martyriet) fram
um vatndópin.
Origenes skal
sambært ein
vitnisburð hava
hildið fast við
barnadópin?
Hetta komi eg til í
einum seinni parti.
220
230
240 Cyprian(f.210?
) GJØRDIST
KRISTIN 246,
Biskuppur í
Karthago 248,
deyður 258.
Ritgerð Cyprians um
eind katólsku
kirkjunnar, varð væl
umtókt og nógv lisin.
Á einum kirkjufundi
253, har 66
biskuppar undir
leiðslu av kyprian
vildu hava barnadóp
innførdan. Hóast so
var, vóru tað
rættuliga nógvir sum
bíðaðu longst
gjørligt við dópinum.
Ì mong ár var
vaksnamannadópur
tann mest vanligi í tí
gomlu kirkjuni langt
fram í tíðina. - 182 –
250
251 Presbytarin
Novatian í
Róm tók seg út
úr kirkjuni
saman við
viðhaldsmonnu
m sínum.
Cyprian metti eisini at
endurføðing var í
dópinum, sum gav
styrki og lív. Hann
loyvdi eisini at fólk, ið
vóru sett av illum
andum, kundu verða
doypt.
255-57 Dópsstríð
Í 3.øld, vórðu so tey
doyptu salvaði við olju
til eitt sjálvstøðugt
“sakramenti”
Konfirmatiónin. Bert
biskoppur hevði loyvi
til at standa fyri eini
konfirmatión.
4.Øld Hendingar Dópslæran mennist
framvegis
Barnadópurin
305 Á synoduni í
Elvira gav
kirkjan stórar
konsesiónir til
Statin. Ár 306
varð kirkjan í
Egyptalandi
deild upp.
311 Hin
danatistiski
kirkjuskilnaður
in i N. Afriku
– 183
313 Vanligt
religiøst frælsi
Donatistanir “endurdoypa
” tey, sum
gingu yvir til teir frá tí
stóru kirkjuni.
314 Synodan í
Arles móti
donatistunum
325 Konsilið í
Nikea
Konsilið kravdi
endurdóp av
viðhaldsfólkinum hjá
biskuppinum frá
Samosatas.
328 Athanasius
verður bispur
Í Alexandria,
doyr 373
337 Konstantin
kaisari verður
doyptur av
Eusebius
i
Í 4.øld finna vit
lýsingar út í æsir viðv.
Dópinum hjá Cyrill úr
Jerúsalem, Gregor av
Nazianz, Gregor av
Nyssa. Sí upprunan til
barnadópin.
340 Ambrosius
borin í heim,
doyr ár 420
345 Hieronymus
borin í heim,
doyr ár 420
347 Johannes
Krysostomus
borin í heim.
Doyr ár 407
- 184 –
354 Augustin borin
í heim. Doyr ár
430
356 Einabúgvin
Anthonius doyr
361-63 Julian kaisari
royndi at
endurreisa
heiðinskapin.
370 Basil hin mikli
verður í
fornkirkjuni
bispur í einum
høvuðsstaði
Við teim lógum, ið
Theodosius hin I setti í
verk, gjørdist støðan
hjá teimum kristnu ið
stóðu uttanfyri
kaisarakirkjuna,
nógvar ferðir verri.
Gregor úr Nazianz,
Basil, Gregor úr
Nyssa og fleiri aðrir
leiðandi menn innan
katólsku kirkjuna
vórðu ikki doyptir
sum børn, ið er eitt
prógv um, at tær
gomlu kristnu
familjurnar, hildu
fast við, at tey ikki
vildu doypa børn
teirra, men lótu tey
sjálvi avgera hetta, tá
ið tey komu til trúgv.
Her nærkast vit nú
5.øld eftir tær fyrstu
kristnu samkournar
vórðu settar á stovn.
372 Gregor verður
bispur í Nyssa
374 Ambrosius
bispur í Milano
379 Gregor úr
Nazianz verður
prestur í
Konstantinopel - 185 –
385 Priscillianus í
Treves
hálshøgdur
386 Krysostomus
verður
presbytari
(prestur) í
Antiokiu og
seks ár seinni
patriarkur í
Konstantinopel
387 Augustin
doyptur 33 ára
gamal.
386 Hieronymos
livdi í
Betlehem frá
386 sum
munkur. Pávin
bað hann
umseta Gamla
Testamenti og
Nýggja
Testamenti til
látín. Hetta
varð liðugt 405
og varð Bíblian
kallað Vulgata.
395 Augustin
verður bispur í
Hippo
Rhegius.
5.ØLD
HENDINGA
R
DÓPSLÆRAN
MENNIST
BARNADÓPUR
IN - 186 –
400
407
410
414
415
420
430
440
451
Martin frá Tours
deyður.
Krysostomus deyður.
408-450 varð
Theodosius II
kaisari.
Alarik í Róm
Donatistarnir missa
teirra borgarligu
rættindi.
Teir fáa
deyðarevsing fyri at
møta til fundir.
Hieronymus doyr.
Vandalar í N.-
Afrika.
Augustin doyr.
Nest-orianararnir
skilja seg frá
kirkjuni.
Teir gera framgongd
í Mið-og eysturAsiu.
Leo hin mikli verður
bispur í Róm. Hin
fyrsti rættuligi pávi.
Attila bardur niður av
Aetius.
Augustin er hin mest
kendi kirkjulærari
vestanfyri og av sonnum
ein leiðandi
átrúnaðarleiðari.
Í høvuðsverki sínum “De
civitate dei) um Stat
Guds, sum hann skrivaði
412-426, sýndi hann hvat
støðu og pláss kirkjan
hevði í heimssøguni og í
Guds heimsætlan, sum
hann sigur.
Læra hansara snýr seg
mest um synd og náði.
Fyri honum er kirkjan
Guds stóri
miskunnarstovnur, ið
skal fremja lýdni. Hann
helt fast við at
sakramentini eru
sjónligir “náðimiðlar”
Tað er bert í katólsku
kirkjuni ein kann fáa
fyrigeving gjøgnum
dópin. Um ein verður
“rættuliga” doyptur
uttanfyri katólsku
kirkjuni, so hevur
dópurin virði, men hann
verður bert virkin, um hin
doypti persónurin verður
móttikin í katólsku
kirkjuni. Dópur er
neyðugur til frelsu. Tað
er sakramenti til
endurføðingar (frelsu).
Læra Augustins um
dópin varð seinni vard av
trúarfrøðingum í
Í stríðnum móti
Pelagius (um
arvasyndina) og móti
Donatistunum (um
kirkjuna), tryggjaði
Augustin sær sigurin
fyri sína áskoðan um
kirkjuna sum hin
frelsandi stovnurin.
Augustin var ein íðin
verndarmaður fyri
barnadópin. Men
hann mótmælti at
doypa deyð og ófødd
børn, sum mangan
varð gjørt.
Á døgum Augustins
vóru faddrarnir til
tey doyptu børnini
foreldrini sjálvi. Tey
tóku sær ábyrgdina.
Leo hin stóri bannaði
øðrum faddrum.
Theodosius II kaisari
bannaði endurdóp og
hótti við
deyðarevsing.
Orsaka av hesum,
varð bíbilskur dópur
av fyrrv.
barnadoyptum
næstan ógjørligur.
Henda lóg stóð við í
fleiri hundrað ár.
Líka upp til 6.øld - 187 –
476
496
500
Hitt vestrómverska
ríki gongur undir.
Fraklands kongur
Clovis verður
doyptur.
katólsku kirkjuni,
heimspekingum,
skolasstikarum. Læra
Augustins varð verandi
læra kirkjunnar um
dópin.
Dópshátturin varð
sambært óteljandi
vitnisburðar í mong,
mong ár aftrat framdur
við, at hin doypti fór heilt
undir (søktur) í vatnið.
Bert í neyðstøðu, tá stóð
um lívið, var ásletting
nýtt.
Líka upp til okkara tíð
doypir hin grikska
kirkjan við at søkka niður
í vatnið.
Líka síðani 14. øld hevur
rómverk-katólska kirkjan
góðtikið yviroysing, fara
heilt undir í vatnið, sum
seinni so við og við
fánaði burtur og endaði
við at verða til
áslettingardóp.
helt siðurin sær, at
doypa vaksin saman
við pinkubørnum,
sum vant meira og
meira frama seinast í
- og inn í 7. øld.
- 188 –
- PARTUR
ATSÓKNIN MÓTI TEIMUM KRISTNU
Ógvuliga tíðliga í søgu kristindómsins byrjaðu
atsóknir móti teimum kristnu. Jesus sjálvur hevði gjørt
lærisveinunum greitt, at lógu teir Honum eftir lívinum,
tess meira vildu teir søkja at teimum.
Nero kaisari (37-68), sum ráddi ár 54-68 e.Kr. var
ein av heimsins stórstu brotsmonnum móti mannaættini.
Hann varð skuldsettur, av borgararnum í Róm, at hava
fingið fólk at seta eld á býin.
Hann snúði sær undan skuldsetingunum við, at
geva teimum kristnu skuldina.
Publius (ella Gaius) Cornelius Tacitus (56-120)
e.Kr. var m.a. ein rómverskur søguskrivari, sum livdi
samstundis sum Nero.
Hann skrivaði m.a. í Annalen. Bók XV, kap. 44:
Nero gjørdi alt fyri at sleppa undan skuldsetingunum
um, at tað var hann, sum hevði givið boð um, at nøkur
fólk skuldu seta eld á býin.
Av tí, at hann hataði tey kristnu av heilum hjarta, tí
tey ikki vildu tilbiðja hann (kaisaran) og avnokta teirra
- 189 –
harra og frelsara, gav hann boð um, at tey skuldu takast
av døgum við teimum mest ræðuligu pínslum.
Tey kristnu vórðu blakað fyri vill djór og vórðu
sundurskrødd av leyvum. Onnur vórðu krossfest
ella negld upp á stólpar, og tá ið so skýmingin kom varð
eldur settur á tey, so tey lýstu sum kyndlar um allan býin.
Atsóknirnar, ið byrjaðu við Nero vardu líka til ár
313 e.Kr.. Av og á var friður í onkrum landspørtum,
meðan atsóknirnar tóku til í ræðuleika í fleiri øðrum
landspørtum.
Samstundis sum atsóknirnar vóru, bygdu tey
kristnu bønarhús og samkomuhús, men aftur og aftur
varð lagt hald á tey ella tey vórðu løgd í oyði.
Tað er óskiljandi, at eitt menta fólk, sóu við gleði á
allar teir ræðuleikar, sum tey kristnu vórðu útsett fyri.
Allir størri rómverskir býir høvdu eitt Amphitheater
(ringpallur við sessarókum), har gladiatorleikir
(orrustuleikir) vórðu hildnir. Tá ið nógv blóð fleyt,
skuldi hetta læra borgararnar, at dirvi og altíð at vera til
reiðar til bardaga, hoyrdi við til lívið.
Tey til deyða dømdu kristnu máttu ikki luttaka í
gladiatorleikunum, men tey vóru jú eisini ímóti øllum
harðskapi. Ístaðin vórðu tey sleipað inn á pallin til tey
villu djórini, sum lupu á tey og bardust um at skræða tey
sundur.
Borgararnir í Róm funnu altíð upp á nýggjar og
ræðuligar hættir at revsa tey kristnu við. - 190 –
Domitian kaisari (81-96) e.Kr. varð ein beinleiðis
orsøk til, at tær næstu bylgjurnar av atsóknum mótvegis
teimum kristnu byrjaðu. Hann var sonur Vespasian
kaisara og sigurharri yvir Judea og bróður Titus kaisara,
sum legði Jerúsalem í oyði ár 70 e.Kr.
Í fólkamunni kallaðis Domitian fyri ein hálvur
Nero. Tað var undir hansara stjórnartíð, at ápostulin
Jóhannes varð sendur út á oynna Patmos fyri orð Guds
skuld, og fyri vitnisburðar Jesu skuld. Op.1:9.
Sjálvt tær ræðuligastu atsóknir vórðu ikki mentar at
ræða tey kristnu og útrudda tey – tvørtur ímóti. Jú, fleiri
kristin vórðu tikin av døgum, jú, skjótari vaks samkoma
Guds.
Borgararnir í Róm máttu viðganga, at teirra gudar
vóru ikki førir fyri at geva einum menniskja slíka tign
og slíka kraft, sum tey kristnu áttu, tá tey, sum
pínslarváttar syngjandi og lovandi Gudi teirra fóru inn í
leyvubølið beint inn í deyðan.
Hin argasti fíggindi teirra kristnu var Diokletian
(uppr. Diocles), rómverskur kaisari, og ein hin mest
ræðuliga atsóknin varð undir stjórnarárum hansara.
Henda atsókn vardi heil 10 ár (303-313).
Henda atsóknin var ikki bert móti teimum kristnu,
men eisini ímóti Skriftini, tí rómverjar høvdu lagt merki
til, at tey kristnu funnu teirra styrki úr Bíbliunni.
Nú varð farið miðvíst undir at pína tey trúgvandi
kristnu, fyri at fáa tey at siga, hvar tey goymdu bíbliur - 191 –
teirra, og fyri at fáa tey at avnokta tað, ið stóð í teimum,
men uttan úrslit.
Blóð pínslaváttana gjørdist sáð samkomunar.
- PARTUR
Hin bíbilski dópurin fær mótstøðu
Mynd 10 Dópur av einum trúgvandi manni
Jesus sigur í Jóhannes evangelium: Hetta havi eg talað
til tykkara, fyri at einki skal verða tykkum til ástoyt. Teir
skulu koyra tykkum úr sýnagogunum, ja, tann tíð skal
- 192 –
koma, tá ið hvør tann, ið drepur tykkum, fer at halda seg
dýrka Gud við tí. (Jóhs.16:2)
Og Paulus sigur í brævinum til Róm: Hvør
skal skilja okkum frá kærleika Kristusar! Trongd,
angist, atsókn, hungur, nakinleiki, vandi ella svørð! —
Sum skrivað er: “Fyri Tína skuld verða vit dripin allan
dagin, vit eru roknað sum skurðseyður.” Nei, í øllum
hesum meir enn sigra vit við Honum, ið elskaði okkum.
Róm.8:35-37.
Í rómverska ríkinum var tað siðvenja mong tey
fyrstu árini, at bíða við dópinum til ein var vaksin. Hóast
so var, vann skikkurin við at doypa pinkubørn meira og
meira innrás.
Pátrúgvin, ið var sterk millum fólkið, og so tey
gandakendu árinini, sum dópsins sakramenti
(sakramenti merkir halgigerð á føroyskum) í katólsku
kirkjuni, segðist at hava gjørdi, at barnadópurin vann alt
meira og meira framgongd. Eingin fór út um dyrnar við
einum barni, fyrrenn tað var doypt. T.v.s. at fyrsta leið
barnsins var til kirkjuna, har tað skuldi doypast og
navngevast. Fór barnið út ónavngivið og ódoypt, kundi
máttir í himnarúmdum skaða barnið, av tí, at tað enn ikki
hevði verið í kirkjuni, har fyrst eksorcisma (andamanan)
fór fram, t.v.s. at illir andar vórðu riknir út úr barninum,
so djevulin sjálvur skuldi missa sítt vald yvir tí lítla
pinkubarninum. - 193 –
Tá ið alt hetta var farið fram, varð komið til sjálvan
barnadópin, og áðrenn hann kundi fara fram, skuldi
pinkubarnið fyrst avnokta djevulin og allar hans
gerningar og allan hans atburð. Alt hetta eins og sjálva
trúnna kundi pinkubarnið sjálvsagt ikki sjálvt svara fyri,
ei heldur um tað vildi doypast í Faðirsins og Sonarins
og Heilaga Andans navni, men foreldrini, ein
gudmamma ella gudpápi svaraði í barnsins stað.
Soleiðis hevur tað eisini farið fram í føroysku
fólkakirkjunum líka til dagin í dag. Men í fólkakirkjuni
verður eksorcisman (djevlaútreking) ikki brúkt longur,
burtursæð frá, at í sjálvari trúarjáttaninni, skal barnið
avnokta djevulin og allar gerningar hans og allan hans
atburð, sum barnið heldur ikki er ført fyri at gera ella
svara fyri.
Men tað letur til, at tað altíð er onkur vaksin, sum
hevur somikið avlop av trúgv, at tað kann røkka bæði til
tey sjálvi og barnið, hann ella hana, sum tey skulu játta
fyri og lova at ala upp í kristnu trúnni. Pátrúgvin hevur
verið ógvuliga sterk langt upp í okkara tíð. T.d. hevur
tað sitið fast í fólki, at doyði eitt pinkubarn uttan at verða
doypt, fór tað fortapt, sjálvt um Jesus hevur sagt, at tey
smáu hoyra ríki Guds til.
Eisini í Føroyum hevur pátrúgvin verið sterk hvat
barnadópinum viðvíkur. Tá eg og kona mín skuldu fara
at ferðast við okkara fyrstafødda barni, var tað onkur,
sum hevði á máli: Tit ætla ikki at fara út at ferðast við - 194 –
barninum, áðrenn hon er doypt? Óttin fyri at barnið
skuldi fara fortapt, um tað skuldi doy, lá kanska eina ella
aðra staðir og spøkti? Men hvar var óttin í niðanfyri
nevndu dømum?
Í bók míni “Barnaheimið” frá 2014 havi eg tvey
ymisk dømi um barnadóp á bls. 21 og 192:
Nicolina Højgaard Simonsen, sum var ein
trúgvandi kvinna, ið hevði stóra virðing fyri tí gomlu
kristindómsuppfatanini, sum føroyingar áður høvdu:
Men tá ið tað er sagt, vildi hon eisini vera við, at tað
somuleiðis var ymiskt, sum hon ikki skilti, og sum
mangan gjørdi hana ovfarna.
Hon fekk tað ikki at hóska saman, at ein barnadópur
kundi verða útsettur nakrar dagar, tí posturin, sum skuldi
koma við brennivíni var vorðin seinkaður.
Fyrst tað, at eitt barn, sum skuldi doypast at verða
eitt Guds barn, og í dópinum fáa fyrigeving syndanna og
gerast limur í Guds heilaga kirkjuliðið fyri at uppalast í
tí kristnu trúnni, og so hin síðan, at barnadópurin skuldi
hátíðarhaldast við brennivínsveitslu, har fólk drukku seg
full, tað var meira enn kensluborna sinnalagið hjá
Nicolinu kundi bera og við henni mong onnur.
Maður Nicolinu, Jóhan Hans Simonsen, greiðir
eisini frá, hvussu brennivín varð drukkið við næstan
hvønn barnadóp og við hvørt eitt høvi, ið gavst. Hann
tekur soleiðis til orða: - 195 –
Folk var nok religiøse, men den skik og den vane
naar man begyndte et arbejde, og saa naar det blev
afsluttet, var saa stærk, at man var bange for at lade
være at gøre som de andre.(d.v.s. drikke sig fuld)
Nú venda vit aftur til rómverska ríki. Teir, sum
skipaðu fyri bæði í býráðum og á hægri stigi, høvdu eitt
ynski, ið seinni gjørdist eitt krav um, at allir borgarar
skuldu gerast kristnir við at verða doyptir í katólsku
kirkjuni. Í Bíblunni stendur, at ein og hvør, sum trýr á
Jesus Kristus, hevur fingið lut í tí æviga lívinum, saman
við Honum í allar ævir, men katolikkarnir kravdu, at øll
foreldur skuldu lata børn teirra doypa sum pinkubørn,
annars vórðu tey ikki røtt kristin og fingu ikki heldur lut
í tí æviga lívinum.
Hin persónligi avgerðarrætturin varð ikki nógv
umtóktur í hesum árum. Men tað var eisini ein annar
avgerðandi táttur, ið gjørdi seg galdandi:
Tað var lógin um, at eingin borgari í rómverska
ríkinum mátti lata seg endurdoypa. Henda lóg var
sjálvandi ætlað øllum teimum borgarum, ið vóru doyptir
sum pinkubørn, men ið vórðu noydd at vraka henda, tá
ið tey sum vaksin komu til persónliga trúgv á Jesus og
tí ynsktu at verða doypt við tí einasta dópi, sum Bíblian
talar um. Lýdnis-og trúardópi. Jesus sigur: “Tann, ið trýr
og verður doyptur, skal verða frelstur, men tann, ið ikki
trýr, skal verða fordømdur”. - 196 –
Gjøgnum alla miðøldina varð henda lóg harðliga
handhevjað. Øll tey, sum vóru komin til trúgv og lótu
seg doypa við bíbilskum dópi, vórðu løgd undir at hava
latið seg “endurdoypa”, og tessvegna framt eitt ógvuliga
stórt brotsverk og lógarbrot.
- PARTUR
KONSTANTIN HIN MIKLI
27.2.272-22.5.337
Konstantin var rómverskur kaisari frá 306-337. Tá
ið Konstantin var smádrongur var hitt rómverska ríki
stýrt av einum “tetrakiið”, uppr. grikskt orð, ið merkir
fýramansveldi. Tetraki kemur av tetra (4-fýra) og arki,
ein stýrisskipan, sum Diokletian innførdi í 293 e.Kr.
Hetta var eitt fýramansveldi: tveir yvirkaisarar við
heitinum Augustas og tveir undirkaisarar við heitinum
Cæsar, sum peikaðu út eftirfylgjarar, tá ið teir báðir
Augusti einaferð løgdu frá sær. Teir høvdu ábyrgd hvør
fyri sínum landsparti.
- 197 –
“Tetrakiið” helt uppat, tá ið Konstantin I, hin mikli í ár
324 gjørdist einaveldisharri í rómverska ríkinum.
Konstantin hevur ivaleyst kent til, hvussu tey
kristnu vórðu atsøkt og tikin av døgum og heilaga skrift
teirra, Bíblian, brend. Men hvussu stór hansara vælvild
var mótvegis teimum kristnu, vita vit ikki við vissu.
Hansara átrúni var tilbiðjan av sólini (Deus Sol
Invictus), men granskarar eru í iva um, hann ikki hevði
hoyrt boðskapin um, at Kristus var ljós heimsins.
Silvesterlegendan sigur frá, at Konstantin áðrenn
slagið í Róm, hevði eina opinbering (visión). Í
bardaganum ár 312 e. Kr. á Ponte Milviu – brúnni,
gjørdist hann førur fyri at sigra á mótstøðumanni sínum
Maxentius kaisara.
Áðrenn bardagin fór fram skuldi Konstantin hava
sæð ein kross á himlinum við hesum boðskapi: “Við
hesum tekini skalt tú sigra”. Eftir henda sigur hansara,
sigur halgisøgan (legendan), lat Konstantin seg doypa
av páva Silvester, ið var pávi í Róm frá 31/1-314 til sín
deyða 31/12-335. Tessvegna kalla týskarar nýggjáraftan
fyri Silvesterabend.
Men hin trúverdugi søguskrivarin Eusebius, ið er
borin í heim í Palastina í 3.øld, leggur dent á, at
Konstantin lat seg ikki doypa fyrrenn stutt áðrenn hann
doyði. Hetta fór fram í Nicomedien, sum í dag liggur í
Turkalandi. Um søgan er sonn ella ikki, so vita vit tó, at
mong lótu seg doypa so tíðliga sum gjørligt fyri at vaska - 198 –
arvasyndina burtur, tí læra var komin fram, sum segði,
at hvørt menniskja arvaði synd Ádams, læran um
arvasyndina.
Hinvegin vóru tað eisini menniskju, sum lótu seg
doypa so seint sum gjørligt fyri at eisini tær seinastu
syndirnar kundu vaskast burtur. Longu um hetta mundið
hevði katólska kirkjan við síni vranglæru um dópin stórt
vald á fólkinum.
TOLERANCE EDIKT
Frá ár 303 hevði kristindómurin verið bannaður, men í
311 innsetti Galarius kaisari eina sokallaða frælsa
reglugerð, Tolerance-Edikt, har kristindómurin varð
alment loyvdur. Hetta varð játtað av Konstantins Milano
reglugerð 30.apríl ár 311, sum vanliga var mett at verða
endin á allari atsøkn mótvegis teimum kristnu í
rómverska ríkinum.
Áður hevði Galarius sagt, at neyðugt var at berja
niður øll tey kristnu. Men á deyðastrá, hann hevði fingið
krabbamein í magan, setti hann tó nevndu lóg í gyldi.
Hann vendi tó ikki um til kristna trúgv, men var harmur
um, at tað ikki hevði eydnast honum at útrudda
kristindómin, sum um hetta mundið var vorðin so
máttmikil, at hann kundi verða ein hóttan fyri rómverska
ríki.
Kristindómurin fekk hervið status sum religio licita
(loyvdur átrúnaður) - 199 –
KONSTANTIN VIL FULT TRÚARFRÆLSI
Konstantin vildi seta i verk fult trúarfrælsi; tessvegna
skrivaði hann í ár 313 soleiðis: “Vit, Konstantin og
Licinius, kaisarar, hava verið saman í Mailand. Vit hava
m.a. talað saman um hina almennu trygdina. Tað er
vorðið okkum greitt, at tað er ein fyrimunur fyri
menniskjað, at guddómurin verður heiðraður, og at tað
er rættast at geva teimum kristnu og øllum øðrum frælsi,
at velja tann átrúnaða, tey finna rættast. Eingin skal hava
fyrimunir fram um onnur. Ongum skal gevast
møguleika fyri, at avnokta kristnar siðir ella nakað sum
helst í øðrum átrúnaðum.
Fyri uttan hetta vórðu boð givin við lóg, at tey
kristnu skuldu fáa alt, sum tey høvdu mist og sum hevði
verið tikið frá teimum, afturgoldið. Hetta snúði seg bæði
um persónligar ognir og um ognir, sum teirra kristiligu
felagsskapir høvdu átt. (Carl Mirbt in Quellen zur
Geschichte des Papstums, Tübingen 1924, Band I, Seite
39).
Við hesum loyvi byrjaði eitt risastórt arbeiði í tí
kristna heiminum. Í Róm varð á tí grundøkinum, sum
Konstantin kaisari hevði átt, Lateran Basilika bygt.
Yvirav hesum varð dópsbygningurin reistur og
somuleiðis hansara privata baðirúm, sum eisini var so
stórt, at vaksin kundu doypast í tí. Hesin bygningurin
varð minni enn Basilika og tessvegna fyrri liðugur. - 200 –
Dópsgrøvin í dópsbygninginum varð sjálvandi so
stór, at vaksin fólk kundu doypast har við at verða søkt
undir kav. Seinni hevur katólska kirkjan sjálvandi
umbygt hetta soleiðis, at bert pinkubørn kunnu doypast
har.
Konstantin vildi gera enn meira fyri kirkjuna. Hann
vildi, at fólk skuldu halda ein dag um vikuna heilagan,
og gav boð um, at sunnudagurin, dagurin har Harrin reis
upp frá teimum deyðu, skuldi verða halgidagur. Hetta
var í 321. (Boð frá Konzils Nicäa, Canon 26,
Conziliengeschichte Band I, Seite 319).
Hin rómverska katólska kirkjan fekk stórar
fyrimunir við, at kirkjumál og politisk mál vórðu
blandað saman.
Kirkjubygningar og dópsbygningar við dópsgrøvum
vórðu uppførd av tí almenna og loyvt varð katólsku
kirkjuni at halda (”Konzil) kirkjuráðsfundir á hægri
støði.
Men staturin vildi, at alt skuldi verða ein eind,
kirkja og hitt almenna. Og staturin gjørdist altsamt
meira og meira ótollyndur (Inntolerantur).
Hetta fingu tey, sum vóru sonn kristin og sum hildu
fast við læru Jesusar og ápostlanna sum m.a. sigur, at
tann ið trýr og verður doyptur, skal verða frelstur, av
sonnum at merkja á slíkan ræðuligan hátt, ið vit venda
aftur til seinni. - 201 –
Men fjøldin, sum lat seg doypa, stór sum smá, inn í
ta katólsku kirkjuna, sum tey so vórðu limir av, ikki
vegna trúgv teirra, men tí tey valdu at verða
myndugleikunum lýðin heldur enn Gudi, og so fingu
tey fyrimunir s.t.d. at kunna keypa sær fyrigeving fyri
tær syndir, tey gjørdu o.s.fr..
Lógin, sum gav biskoppinum í Róm vald til at verða
hevjaður yvir allar aðrar biskuppar, er frá ár 533.
Biskuppurin í Róm er nú sambært lóg Pávi. Veraldarliga
maktin hevði avgjørt hetta og ikki Gud.
KIRKJAN NOYÐIR FÓLK AT LATA SMÁBØRN
TEIRRA DOYPA
Sum eg áður havi nevnt, so vóru tvær frásagnir um nær
Konstantin kaisari varð doyptur.
Læran um arvasyndina varð innførd. Tað førdi við
sær, at kirkjan viðtók, at øll børn eru borin í synd og
hava arvað hana frá Ádam og Evu. Tí skuldu øll børn
doypast skjótast gjørligt, so tey kundu vaska syndina av
og sostatt verða endurfødd í dópinum.
Hetta er ikki nakar gleðiboðskapur, men ein
læra, har frelsan er treytað av nøkrum, vit
menniskju seta í verk. So satt sum Gud elskar okkum
menniskju við einum markleysum kærleika, trúgvi eg - 202 –
ikki, at Hann krevur nakað av okkum, fyrrenn vit sjálvi
eru før fyri at taka støðu.
Eg endurtaki, at Jesus sigur um smábørnini: Latið
hini smáu børn koma til Mín, forðið teimum ikki! Tí ríki
Guds hoyrir slíkum til. Markus 10:14.
Um nú smá-ella pinkubørnini vórðu vegna
arvasyndina sett uttanfyri ríki Guds, so hevði Jesus
neyvan sagt, at tey hoyrdu ríki Guds til. Hvussu nógv
pinkubørn og fostur doyggja ikki áðrenn tey koma út úr
móðurlívi ella beint eftir? Og so øll tey fostur, ið verða
tikinog týnd.
Katólska kirkjan lat doypa fostur, sum vóru deyð í
móðurlívi og áðrenn barnið kom út. Hetta fór fram við
stórum sproytum. Nógvar mammur doyðu av hesum,
áðrenn barnið kom út. Sjálvt um mammurnar søgdu nei
til at ófødda barn teirra skuldi doypast, noyddi kirkjan
sín vilja ígjøgnum, tí øll skuldu doypast. Eisini børn,
sum vórðu borin í heim deyðfødd, skuldu doypast á ein
hátt, har gjørt varð nakað við barnið, so tað skuldi
síggjast sum um tað var á lívi, hóast hetta var deytt, og
so varð tað doypt. Einkið var óført, bert kirkjan fekk sín
vilja. Óhugnaligt er at lesa um henda partin av søgu
kirkjunnar fyri at fremja vranglæru og vrangdóp og
noyða bæði óborin og deyðborin at verða doypt á ein so
ósømuligan hátt og mangan settu mammuna í
deyðsvanda vegna teirra óetiska hátt at noyða dópin av - 203 –
deyðum fostri ígjøgnum, áðrenn barnið varð tikið úr
mammuni.
Viðm.: Bernhard Bartmann, Lehrbuch der dogmatik
Band I,S.409 Freiburg 1932 und Band 2, Seite 496.
Cappelmann, S.239, 240 og 249, S.243
Codex Iuris Canonici Romae 1997 Art.871 Føtus
abortivi, si vivant, qaatenus fieri potest baptizentur.
Codex Iuris Canonici Romae 1997 Art,868 § 2 Infans
parentum catholicorum immo et non catholicorum, in
pericolo mortis lecite baptizatur, etiam invitis
parentibus. ———
Eingin okkara er førur fyri at rannsaka loyndardómar
Guds. Frelsistilboð Guds stendur við makt so leingi, vit
liva ella til Harrin kemur aftur í Himmalsins skýggjum
at heinta Sína brúður – samkomuna. Tað er ikki givið
okkum menniskjum at døma um børnini fara fortapt ella
ikki. Eg trúgvi tí ikki. So leingi barnið ikki er komið upp
til eitt aldursmark, har tað er ført fyri at taka støðu,
trúgvi eg, at Gud er miskunnsamur móti teimum smáu,
tí ríki Hansara hoyrir teimum til. Gud elskar øll
menniskju.
Mynd 10 A á næstu bls. Sproytir, ið vórðu nýttar til at doypa ófødd/deyð
børn og fostur við.
– 204
- 205 –
Jesus doyði fyri allar syndir menniskjunnar, eisini fyri
smábørnini.
So tað kann fyrst verða, tá ið vit eru rokkin ein aldur, har
vit sjálvi er før fyri at taka eina støðu, at vit kunnu tala
um, at at lata nakran doypa. Men fyrst mugu vit trúgva
á Jesus, sum doyði krossdeyðan fyri okkum og ásanna,
at tað var fyri meg hin einstaka, Hann doyði, og at Gud
reisti Hann upp frá deyðum, og at Hann nú er farin til
Himmals, at fyrireika okkum ein bústað heima hjá sær.
Tað einasta, sum umræður fyri okkum menniskju
er at ganga í okkum sjálvan og játta, at vit eru øll somul
syndarar, sum tørva náði Guds.
Og tá ið Hann var stigin fram sum menniskja, setti
Hann seg sjálvan lágt, so Hann var lýðin til deyðan, ja,
krossdeyðan.
Tí hevur Gud eisini sett Hann ógvuliga høgt og
givið Honum navnið, sum yvir øllum nøvnum er,
fyri at í navni Jesusar hvørt knæ skal boyggja seg,
teirra, sum í Himli eru, teirra sum á jørðini eru, og
teirra, sum undir jørðini eru,
og hvør tunga skal játta, at Jesus Kristus er Harri,
Gudi Faðir til dýrd. Fillippibrævið 2:8-11. - 206 –
- PARTUR
FLAVIUS THEODOSIUS HIN STÓRI
11/1-347-17/1-395
Frá tí degi kristindómurin varð gjørdur til ein
“statsátrúnað” og kirkjan sett inn undir vernd statsins,
varð eitt og hvørt frávik frá Gudstænastuskipan
kirkjunnar og einhvør fræls samkoma av samhugaðum
persónum mett at vera eitt politiskt brotsverk.
Í 4. øld varð soleiðis sett í verk ein miðvís atsókn
mótvegis øllum sonnum kristnum, ið vildu liva sambært
bíbliunnar boðskap. Henda atsókn var so ógvislig, at
torført er at lýsa allar teir ræðuleikar, ið fóru fram.
Einhvør áskoðan, sum ikki samsvaraði við læru
kirkjunnar (katólsku), soleiðis sum hon varð góðkend av
kaisaranum, varð revsað. Hann eina staðfesti allar
læruspurningar, sum kirkjufundirnir løgdu fram, og
hann hevði heimild at oyða allar trúvillingar.
Flavius Theodosius hin stóri (11.1.347-17.1.395)
var sum kunnugt rómverskur kaisari. Hann var hin
- 207 –
seinasti av kaisararnum, ið ráddi yvir øllum tí rómverska
ríkinum frá 379 til sín deyða ár 395.
Tá ið hann gjørdist kaisari, tók hann við kristnari
trúgv, hóast so var, helt hann seg ikki aftur at beina fyri
teimum, ið hóttu vald hansara. Tað varð undir hansara
stjórnartíð, at kristindómurin, rættari sagt kirkjan,
sigraði fullkomuliga. Àr 380 varð sunnudagurin við lóg
gjørdur til (obligatoriskan) kravdan halgidag. Eitt var
hvat kaisarin segði og kravdi við lóg, men lat okkum
hyggja eftir hvat Nýggja Testamenti sigur um
sunnudagin:
Eftir sabbatin, tá ið lýsti av fyrsta degi í vikuni,
komu Maria Magdalena og hin Maria út at hyggja at
grøvini. Tá varð stórur jarðskjálvti; tí eingil Harrans
kom niður av himli, steig til og velti burt steinin og setti
seg á Hann. Hann var sum snarljós at síggja, og klæði
hansara vóru hvít sum kavi………Matt.28:1ff.
Øll fýra evangeliini eru samd um, at Jesu uppreisn
fór fram hin fyrsta dagin í viku, soleiðis sum jødarnir
telja dagarnar. Og í fornkirkjuni varð tað ógvuliga
tíðliga skikkur ella siður at savnast saman til
gudstænastu Harrans dag (Op.1:10).
Fyrsta dagin í vikuni vóru vit tá komin saman at
bróta breyðið..Áps.20:7.
Hjálpargávur og kærleiksgávur vórðu eisini givnar
fyrsta dagin í viku. Hvønn fyrsta dag í vikuni skal ein og
hvør tykkara heima hjá sær sjálvum leggja nakað - 208 –
burturav – sum honum nú ber til – so samanskotið ikki
tá fyrsta skal verða, tá ið eg komi………….1.Kor.16:2-3.
Sunnudagurin varð hildin sum ein gleðisdagur, og
tað tíðina sum jødakristin vóru í fleirtali, var
sabbatsdagurin somuleiðis hildin. Men sum frá leið
gjørdist sunnudagurin, dagur Harrans, halgidagur og
jødiski sabbatsdagurin fánaði so við og við burtur. Hetta
varð gjørt ógviliga tíðliga, tí Paulus gav teimum
heidningakristnu frælsi at halda tann dag, teimum
hóskaði. Okkum kunnugt eru mong kristin, sum
framvegis halda sabbat og hava ikki sunnudagin sum
halgidag.
Samstundis sum sunnudagurin varð gjørdur til
kravdan halgidag, gjørdist hin kristna læran
statsátrúnaður og einasti loyvda. Tað vil siga, at kirkjan
fekk monopol (einkarrætt) yvir kristindóminum.
Við Theodosius sum kaisara varð endaligur steðgur
settur fyri øllum kristnum samkomum og kristnum
skúlum uttanfyri hina máttmiklu pávakirkjuna. Lógir
kaisarans saman við fyriskipanum pávans søgdu heilt og
greitt hvat hvør einstakur borgari mátti og ikki átti at
trúgva. - 209 –
- PARTUR
KIRKJUFAÐIRIN AUGUSTIN
(354-430)
Augustin varð ivaleyst hin máttmiklasti av øllum
teimum latínsku kirkjufedrunum. Hann kom at seta dám
á gudfrøði og kirkjulív og hevði alstóran týdning og í
stóran mun árin á vestureuropeiska andslívið.
Augustin var borin í heim í Tagaste í tí rómverska
landslutinum Numidia. (í dag:Souk-Ahras í Algeria).
Mamma hansara var kristin. Augustin varð doyptur ár
387, og livdi eftir hetta eitt sjálvsagandi lív.
Hann var annars prestur í Hippo Regius ( í dag:
Annaba í Algeria) frá 391-396 og gjørdist so biskuppur
har til hann doyði.
Agustin sigur í játtanum sínum ( ið vóru skrivaðar
ár 397-401), at Kristi navn hevði hann kent frá
- 210 –
barnaárum sínum, og byrjaði hann á ungum árum at lesa
í Bíbliunni, men fann ikki tað, sum hann leitaði eftir.
Hann var eitt leitandi menniskja.
Tríati ára gamal fór hann til Italiu og Milanu. Tá
kom vend í. Tað, ið leiddi hann til kristindómin var
nýplatonisman (Heimsspekisskúli).
Prædikurnar hjá Ambrosiusi biskuppi og so hin
sjálvsagandi lívshugsjónin, sum verður lýst hjá
oyðimarkarfedrunum hjálptu honum.
Hann varð sannførdur um sannleikan í
kristindóminum, sum hann so sjálvur lýsir í játtanum
sínum “Confessiones”.
Ambrosius Biskupur
Ambrosius biskupur (f.340-d.397) í Milano, í Italiu.
Hann varð doyptur í 374 sama dag, sum hann tók við
presta- og biskupavígslu. T.v.s., at hann var ikki
barnadoyptur, men var 34 ára gamal, tá ið hann lat seg
doypa.
Tað vóru hesir báðir seinast umrøddu, Agustin og
Ambrosius, sum bóru so í bandi, at frelsa hins einstaka
varð grundað á limaskap í katólsku kirkjuni. - 211 –
Líka til dagin í dag ár 2016 fær ein bert limaskap í
fólkakirkjuni við dópinum, annaðhvørt tað snýr seg um
hina katólsku kirkjuna, fólkakirkjurnar í Norðanlondum
og í øðrum londum við. Sjálvandi stendur fólkakirkjan í
Føroyum ikki aftanfyri hinar. Hvat tí viðvíkjandi standa
vit enn í hini myrku og køldu miðøld, har eitt barn, sum
doyr í móðurlívi ella tað doyr beint eftir at tað er borið í
heim, er møguleikin fyri frelsu útihýstur.
Henda falska læran og áskoðanin var komin fyri at verða
í øldir.
Í árinum 377 varð fylgjandi lóg smíðjað og sett í
verk, sum hevur fylgjandi orðaljóð:
“Ein leiðari, sum í hugsanum sínum, ella sum á
einhvønn hátt endurtekur hin heilaga (barna)dópin
(verður endurdoyptur), lýsa vit fyri at vera
óverdugan til prestatænastu í kirkjum okkara Vit
fordøma misbrot teirra, sum traðka á forskriftir
ápostlanna, og sum við eini endurtøku av
(barna)dópinum ikki reinsa, men dálka tey
menniskju, sum ynskja at verða vígd við tí kristna
navninum”.
Kaisararnir Valentinian II, Theodosius og Arcadius
góvu fylgjandi boð:
“Einhvør, sum avnoktar hina heilagu katólsku
trúnna og vanhalgar hin heilaga dópin við pátrúgv
trúvillinga (her hava teir endurdoyparar í huga )
skal ekskluderast, t.e. koyrast út úr kirkjuni og - 212 –
verður sum trúarvillingur at rokna, og hevur frá
hesum degi mist øll rættarligu prógv teirra.
Ein slíkur hevur av fríum vilja avskrivað sær øll
rættindi til at fáa ogn ella keypa sær slíka ella at
verða skrivaður sum arvingi til nakað sum helst,
hvussu nær í ætt hann enn er við tey, sum leggja arv
eftir seg.
Vit bannlýsa eisini slíkar persónar til fjarskotin
pláss. Ja, vit døma tey kanska enn harðligari, við at lata
tey verða búgvandi í nærumhvørvinum uttan lóg og rætt.
Ein tílíkur persónur fær ongantíð sítt persónliga
frælsi aftur, kann ongantíð aftur njóta lógrættarligu
støðu sína.
Hann kann heldur ikki, sjálvt um hann vendir um og
angrar sínar illgerðir, sleppa frá misbroti sínum, tí
tann, ið vanhalgar trúnnu á Gud og sum hevur svikið tey
guddómligu loyndarmálini og heldur seg til tey
vantrúgvandi (tey, ið endurdoypa) kunnu ikki
rættvísgerast hvørki her á jørð ella hinu megin.
Vit koma sanniliga teimum til hjálpar, ið falla og
mistaka seg á ymiskan hátt, men fyri níðingum, sum
vanhalga hin heilaga dópin (áslettingardópin av
pinkubørnum), er einki, ið kann rættvísgera slík, ið
mett verða við harðastu brotsverksmenn.
Hvussu ræðuliga fram varð farið móti teimum, sum
bygdu lív teirra á Bíbliuna og sum bert vildu gera tað,
sum Harri teirra, Jesus Kristus, hevði givið boð um, - 213 –
síggja vit í teimum mongu lógum, ið vórðu smíðjaðar
bert til eitt einasta endamál, at týna tey, sum ikki vildu
boyggja seg fyri krøvum kirkjunar og kaisaranna.
Hin katólska kirkjan og kaisarin vóru farin í
samgongu. Hvørjar ræðuligar fylgir hetta hevði við sær,
er nú ikki tað, ein lesir mest um í lærubókum á lærdum
háskúlum o.ø.
Men tað finnast nógvar ritgerðir og onnur skjøl á
latínskum bæði frá forn-og miðøldini, sum víst verður á
í keldutilfarinum.
Um ein persónur varð funnin sekur í at hava doypt
eitt menniskja, sum var limur í katólsku kirkjuni, ið
hevði framt slíka vanæruliga brotsgerð saman við tí
doypta, og hesin var myndigur, vórðu teir báðir uttan
náði deyðadømdir.
Henda omanfyri nevnda lóg er frá ár 413 og sett i
gildi av kaisararnum Honoriusi og Theodosiusi.
CORPUS JURIS CIVILIS
Corpus juris civilis er eitt týdningarmikið
lógarsavn, ið Justinian kaisari (527-565) hevur latið úr
hondum, og sum gevur okkum gott innlit í hvussu
ræðuligt tey vórðu viðfarin, sum vóru Harranum lýðin
meira enn menniskjum. - 214 –
Í hesum viðgitna lógarsavni kaisarans eru eisini álit
viðvíkjandi kirkjumálum at finna.
Í triðja parti í lógarsavninum verða viðgjørdar
reglugerðir til fundarsamtyktir viðvíkjandi teimum
stóru synodum kirkjunar (t.e. stórir kirkjufundir).
Tað man neyvan vera nakar, ið undrast um, at hetta
lógarsavn hevur ein heilan part, sum viðgerð málið um
“endurdóp”.
Av tí, at hesar lógir vórðu kendar í nærum øllum
londum í Europu, gjørdist tað heilt vanligt at brúka tær
ímóti trúarvillingum ella anabaptistum, sum teir vórðu
skýrdir av mótstøðumonnum teirra.
Av og á vórðu hesar lógir endurnýggjaðar, men bert
fyri at gerast enn strangari.
Rómverska heimsveldi og kirkjan vórðu nærri og
nærri knýtt at hvørjum øðrum og teir, ið ráddu fyri
borgum, fúrstarnir og so aðrir andaligir leiðarar
kirkjunnar, sum ynsktu ábøtur, megnaðu í felag at berja
niður allar bólkar, sum vildu hava kirkjuna broytta, so
teir evangelisku tónarnir komu greiðari fram í
boðskapinum, men hetta var so at siga heilt ógjørligt.
Kirkjumálið var enn látínskt, men tó funnust bíbliur,
sum tey trúgvandi kundu lesa, hóast tær máttu goymast
sum reyða gull, tí fingu nakrir av mótstøðumonnunum
fatur á teimum, vórðu tær brendar á báli. Katólska
kirkjan hevur ongantíð vilja, at vanligi maðurin á gøtuni
skuldi fáa nakran kunnleika til orð Guds. - 215 –
Í mong ár aftrat sást ikki ljós fyri framman, men
Gud hevur til allar tíðir átt ein flokk av trúgvandi
kvinnum og monnum, sum royndu at liva eftir vilja
Hansara.
Tað vildi verðið ov drúgt at lýst kristnu søguna út í
æsir, og er hetta heldur ikki endamálið við hesi bók, men
bert lýsa tær síður av kristindóminum, sum ikki vanliga
verður nomið við í teimum sekualiseraðu
kirkjusøgubókunum.
Eg havi verið noyddur at lýsa brot úr einum týðandi
parti av søgu kirkjunar, so vit kunnu fáa um bert eitt
evarska lítið innlit í, hvussu torført Guds børn mangan
hava havt tað, og hvussu tey vórðu atsókt av júst teimum
kristnu og tí kirkju, sum segði seg vera, katólska
(almenna) kirkja Guds, men sum í veruleikanum alt
annað enn tænti Gudi. Hon leiddi fólkið inn í ræðuligt
andaligt myrkur.
Sum heild havi eg bert nomið við kirkjuligu
viðurskiftini í tí rómverska ríkinum, tá ið hetta er meira
relevant og umráðandi fyri okkum.
Pávadømið vann meira og meira vald. Eingi vápn
vóru ov skitin, tá ið tað snúði seg um at leggja inn undir
seg vald, ognir og pening til kirkjuna.
Pávin lá støðugt í kríggj við fleiri lond, og við
fúrstarnar, sum hann bar ótta fyri, misnýttu teirra vald.
Pávi Gregor hin VII varð kendur, ikki sum ein
gudsmaður, men sum ein, ið ikki helt orð og avtalur, ein - 216 –
eirindaleysur maður, ið ikki hevði fyrilit við øðrum. Ein
samtíðar asketur (sjálvsagandi persónur) skal hava skýrt
hann: “Mín heilagi Satan”.
Pávavaldið rakk hámarkið av politiskum valdið
undir Innocentius III páva í 1198-1216. Hann segði, at
hann var ikki bert varamaður Pætur Ápostuls, men
somuleiðis eisini varamaður Krists, ið stóð mitt í
millum Gud og menniskjað, undir Gudi, men yvir
menniskjum.
Hann kendi seg ikki bert sum harra kirkjunar, men
eisini sum harri yvir øllum heiminum.
Eisini hinar viðgitnu krossferðirnar kendi hann seg
sum harra yvir.
- PARTUR
ANABAPTISTARNIR
Mangan hoyra vit, at tikið verður til, at tey
trúgvandi kristnu ikki kunnu semjast, tessvegna hava vit
so nógvar trúarbólkar í samfelag okkara. Var tað ikki
betri, at vit bert høvdu kirkjuna?
Tað, at vit hava fleiri ymiskar trúarsamkomur í
okkara samfelag er ein stórur fyrimunur fyri flestu
- 217 –
okkara. Alt frá kristindómsins byrjan, hava tað verið
fleiri partar, tí ikki øll vórðu samd í øllum. Soleiðis er
tað eisini innan aðrar átrúnaðir. Eisini har eru fleiri
ymiskir partar. t.d. í Islam eru fleiri bólkar, tveir stórir,
Sunni og Shia muslimar og ein mongd av smærri
bólkum.
So kundu vit fari inn á øll tey ymisku sløgini av
hugmyndafrøði, politisku hugsjónirnar o.s.fr.. Eisini her
finnist ein rúgva av bólkum og áskoðanum.
Men lat okkum venda okkum aftur til kristindómin
og ta læru, sum Jesus gav Sínum ápostlum at fara út um
allan heimin við. Tað var ikki hvør sum helst læra, tí ein
Gud er, og ein millummaður millum Gud og menniskju,
menniskjað Kristus Jesus. 1.Tim.2:5.
Gud Harrin myndaði menniskjað úr moldini á
jørðini og blásti lívsanda í nøs hansara, so at menniskjað
varð livandi sál. 1. Mós.2:7.
So kom syndafallið inn í lív menniskjað. Og Ádam
og kona hansara krógvaðu seg fyri ásjón Guds millum
trøini í urtagarðinum. Tá rópti Gud Harrin á Ádam og
segði við hann: “Hvar ert tú?” Hann svaraði:”Eg hoyrdi
Teg í urtagarðinum; tá ræddist eg, av tí at eg var nakin;
tí krógvaði eg meg. Tá segði Hann: “Hvør hevur latið
teg vita, at tú ert nakin? Hevur tú etið av trænum, ið eg
forbeyð tær at eta av?” Ádam svaraði: “Kvinnan, Tú
gavst mær at vera hjá mær, hon gav mær av trænum, og
eg át.” Tá segði Gud Harrin við kvinnuna:”Hvat er tað, - 218 –
ið tú hevur gjørt!” Kvinnan svaraði: “Ormurin, dáraði
meg, so at eg át.” Tá segði Gud Harrin við ormin: “Aftur
fyri at tú gjørdi hetta, so skalt tú vera bannaður millum
alt fæið og millum øll dýrini á markini. Á búki tínum
skalt tú skríða, og dust skalt tú eta, allar lívsdagar tínar.
Eg seti fíggindskap millum teg og kvinnuna, millum títt
avkom og hennara avkom; Hann skal sora høvdið á tær,
men tú skalt høgga Hann í hælin.” 1. Mós.3:8-15………
Gud hevði lagt eina frelsisætlan frá upphavi, og í
upphavi var Orðið, og Orðið var hjá Gudi, og Orðið var
Gud. Hann var í upphavi hjá Gudi. Hitt sanna ljósið, tað,
sum lýsir yvir øll menniskju, skuldi nú koma í heimin.
Hann var í heiminum, og heimurin er vorðin til við
Honum; men heimurin kendi Hann ikki. Hann kom til
Sítt egna, men hansara egnu tóku ikki ímóti Honum.
Men so mongum, sum tóku ímóti Honum, gav Hann
mátt at verða børn Guds – teimum, ið trúgva á navn
hansara. Jóhs. 1:1-3; 9-12.
Jesus beyð lærisveinum Sínum at fara út um allan
heimin og gera øll fólkasløg til Hansara lærusveinar. Og
teir vóru lýdnir og søgdu menniskjum frá stóra kærleika
Guds, at Hann hevði sent Son Sín inn í henda heim at
doyggja krossdeyðan á Golgata fyri syndir okkara. Á
triðja degi reisti Gud Hann upp frá teimum deyðu.
Seinni fór Hann til Himmals og nakað eftir hetta, sendi
Hann talsmannin Heilaga Andan okkum menniskjum til
vegleiðingar. Tey menniskju, sum tóku við - 219 –
boðskapinum og sum við munninum játtaðu hetta lótu
seg so doypa í navni Faðirsins, Sonarins og Heilaga
Andans. Hetta er ein lýdnisdópur og somuleiðis ein
vitnisburður fyri heimin um, at ein nú er byrjaður at liva
nýtt lív saman við Kristusi.
Sum longu nomið við, hava tað alt frá byrjanini av
verki Jesusar her á jørð, verið menniskju, sum hava
roynt at forða Honum í hesum gerningi, Hann var komin
at fullføra. Satan royndi at freista Jesus, so Hann ikki
skuldi verða mentur at ganga vegin út á Golgata og
fullføra frelsisverkið. Ikki nógmikið við hesum,
falslærarar í hópatali og falskir messiasar stigu fram við
millumbili fyri at villeiða fólk Guds.
Men Orðið sigur, at einhvør, ið ikki játtar, at Jesus
er komin í holdi, er falskur profetur. “Moyggin skal
verða við barn og eiga son, og navn Hansara skal verða
kallað Immanuel”.
Eisini í dag eru hópatali av falslærarum innan
kristnar kirkjur og samkomur, soleiðis sum tað altíð
hevur verið. Tí ræður um fyri børn Guds at vera vakin
og altíð lata seg verða leiddan av Heilaga Andanum, og
gjøgnum Orðið kanna eftir um tað, vit hoyra prædika
verður ella okkurt, sum vit kanska lesa, nú samsvarar
við tað, sum Gud vil. Tað er trupult at týða úr
frummálunum, hebraiskum og grikskum, so vit skullu
ansa eftir, at vit ikki eru ov skjót at døma um hvat rætt
er ella hvat skeivt er. Ikki er rætt at lata ein einstakan - 220 –
persón týða alla Bíbliunna, heldur eiga fleiri at gera
hetta arbeiði í dag í felags samarbeiði, so minkast kann
um møguleikan fyri, at ein leggur sína egnu áskoðan inn
í týðingina.
Anabaptistar eru ein bólkur av protestantiskum
kristnum frá trúbótartíðini. Heitið anabaptistar hava
mótstøðufólk teirra givið teimum, og merkir tað bert
endurdoyparar. Sjálvi kalla hesi fólk seg ikki
endurdoyparar, tí tann áslettingardópur, sum tey sum
pinkubørn vórðu doypt við, mettu tey ikki at vera nakar
dópur, tá hann als ikki er nevndur í bíbliuni. Í henni
finnist bert ein dópur, sum Jesus sjálvur hevur, eftir
uppreisn Sína, sett á stovn: at hvør tann, ið trýr á Jesus
og verður doyptur, skal verða frelstur. Markus 16:16
Anabaptistarnir hava verið líka frá teimum døgum,
tá ið barnadópurin byrjaði av álvara at gera vart við seg,
sum vit hava nomið við í einum øðrum parti, og hava
sjálvir bert kallað seg “kristin” ella “brøður”, teir sum
koma frá tí upprunaligu samkomu Guds og sum hava
funnist gjøgnum øldir í einum ella øðrum bólki, sum
hildu trúliga fast við læru ápostlanna og við samfelagið,
við breyðbrótingina og við bønirnar.(Áp.2:42)
Søguliga bakgrundin fyri trúbótini í 16.øld var
tann, at katólska kirkjan var farin so langt út av kós, at
andaligt ráðaloysi og vónloysi hvíldi yvir fólkinum.
Longu áðrenn trúbótina vóru fleiri rørslir, sum - 221 –
mótmæltu tí siðloysi og ókristiliga levnaði, sum Pávin
og allir tænarar kirkjunnar vóru fallnir til.
Øll tey, sum ivaðust um læru rómversku kirkjunnar
og, sum hættaðu sær at siga nakað niðursetandi um hesa,
vórðu dømd at verða trúarvillingar. Tað gingu ikki
rættuliga mong ár fyrrenn eisini Luther, tá ið hann í eini
ritgerð í Leipzig 1519 var komin fram til ta sannføring,
at hvørki pávin ella kirkjufundirnir vóru lýtaleysir, í
eygum kirkjunnar varð mettur at vera ein trúarvillingur
og varð dømdur.
Hin protestantiska trúbótin í Europa megnaði at
endurreisa bíbliuútlegging, sum var at líta á. Men vandi
er í hvørjari vælferð. Tá so trúbótarmenn so við og við
fingu stjórnarræði litið upp í hendur, tóku teir bert og
skiftu rómversku kirkjuna út við reformeraðar kirkjur.
Hvat var nú vunnið? Sum heild varð farið aftur í tey
gomlu fótafetini. Eins og øll fyrr skuldu hoyra við til
katólsku kirkjuna, soleiðis varð heilt av sær sjálvum
gingið út frá, at øll í samfelagnum hoyrdu við til tær
nýggju kirkjurnar, sum høvdu fingið ábøtur. Eins og í
gomlu, kátólsku kirkjuni, har øll vórðu doypt at verða
limir av kirkjuni, soleiðis endaði tað eisini við hesum
nýggju.
Ikki øll vóru nøgd við Zwingli, sjálvt um hann kom
við bíbiltrúgvari læru. Ein kjakfundur fór fram í árunum
1523-24 millum Zwingli og ein bólk af partamonnum
hansara. Partarnir máttu fara hvør til sín, uttan tað - 222 –
eydnaðist at fáa samráðingar í gongd. Eingin vegur var
uttan um. Partarnir kundu ikki semjast.
Ein fyrrv. prestur Georg Blaurock játtaði sínar
syndir og lat seg doypa í húsunum hjá einum lærdum
jøda, sum kallaðist Felix Mantz, av einum leikmanni
Konrad Grebel, sum kom frá einari aðalmannaætt úr
Zürich. Hetta fór fram hin 21. januar 1525. Vikuna eftir
lótu 35 onnur fólk seg seg doypa í eini landsbýi, ið
kallast Zollikon, sum liggur har nærindis.
Ein ógvuliga íðin bólkur av fyrrv. stuðlum Zwingli
settu sær fyri at kanna bíbliuna og komu fram til tað
úrslit, at ein risastórur munur var á samkomunum á
døgum ápostlanna og í 1.øld og á statskirkjunum í 16.
øld.
Hesin bólkur kom fram til sama úrslit, sum eg longu
havi nevnt í einum øðrum parti, at Samkoma Guds ikki
var ætlað at umfata øll menniskju í samfelagnum, men
bert tey, sum vildu kennast við Jesus sum teirra harra og
frelsara. Hesi kristnu hildu fast við, at áðrenn ein verður
doyptur, má viðkomandi fyrst verða komin til trúgv og
skilja hvat ætlanin er við dópinum. Eitt pinkubarn
kann sjálvandi ikki hoyra við til eina samkomu, tað
kann einki skilja, ei heldur taka støðu til nakað.
Eitt var hvat fólk hildu ella trúðu, men nakað annað
var, hvat myndugleikarnir søgdu. Har var ikki nakað,
sum kallaðist fólkaræði, og tað, ið býráðið avgjørdi við
lóg, skuldi virðast av lágum sum høgum. - 223 –
Conrad Grebel, sum hevði doypt fyrrv. prestin
Georg Blaurock, og kona hansara høvdu fingið eitt barn.
Hjúnini avgjørdu, at barnið skuldi ikki doypast, men
Býráðið í Zürich kallaði saman til fund um dópsmálið
hin 17. januar 1525, tí tað vóru eisini onnur hjún, sum
høvdu tikið somu støðu. Á almenna kjakfundinum
lurtaðu umboðsmenn fólksins eftir tí, báðir partar
høvdu at siga, og Ráðið gav so hesi boð til
trúarvillingarnar, at øll børn skuldu doypast áðrenn 8.
dagar vóru gingnir, annars máttu tey flýggja úr býnum
Zürich. Eisini varð sett bann fyri, at hesi fólk ikki longur
máttu savnast saman.
Nakrar dagar seinni, tá ið tíðarfreistin var úti,
savnaðust anabaptistarnir ólógliga heima hjá Felix
Manz. Nú máttu tey finna eina loysn fyri hvat gerast
skuldi. Tey vórðu samsint um, at myndugleikarnir als
ongan rætt høvdu at avgera nakað viðvíkjandi trúnni hjá
fólki.
Tey fóru øll í bøn saman og vóru sannførd um, at nú
vendist ikki aftur.
Anabaptistarnir doyptu hvør annan. Fyrstur var
Blaurock sum nevnt. Hesi vóru lýðin og rýmdu úr
býnum. Nógvir av hesum sokallaðu endurdoyparunum
vórðu tiknir av døgum. Teir, ið eftir vóru stovnaðu egnar
samkomur fullkomuliga leysar av statinum, men nógv
blóð hevur flotið, men signingin, sum fylgdi við, at
verða lýðin Gudi meira enn menniskjum, hana hevur ein - 224 –
og hvør okkara, sum hevur verið Harrans boðum lýðin,
smakkað. Øllum teimum, sum undan gingu og slóðaðu
vegin, eiga heiðurin fyri, at vit í dag kunnu njóta frælsið
at koma saman uttan trupuleikar av nøkrum slag. Hetta
er nógv at takka Gudi fyri. Í mongum londum kostar tað
lívið, at vitna um Jesus og lata seg doypa. - 225 –
- PARTUR
KROSSFERÐARTÍÐIN
Tær 7 krossferðirnar
Tá arabarar høvdu lagt hitt heilaga landið (637-38)
inn undir seg, varð hetta eitt stórt niðurlag, ikki bert fyri
hini kristnu í Palæstina, men fyri allan hin sokallaða
kristna heimin.
Nú hevði hin falski profeturin lagt hald á øll tey
kristnu plássini, sum pílagrímar gjøgnum øldir høvdu
ferðast til. Uppaftur verri vórðu viðurskiftini seinast í - øld.
Seldsjukidararnir, sum komu frá turkiska
valdsøkinum í Persiu og Asiu í 11.-13.øld hertóku Sýria
og Jerúsalem seinast í 11.øld.
Teir høvdu eisini lagt stórsta partin av lítla Asiu inn
undir seg. Nú hóttu teir Konstantinopel.
Kaisarin í Byzantiska ríkinum, eisini kent sum
eystrómverska ríkið, leitaði sær nú hjálp hjá Pávanum
og teimum kristnu londunum vestanfyri.
Kirkjan lovaði øllum krossfararum, at hon skuldi
verja ognir teirra, meðan hesir vóru í hernað. Gud vil, at
vit skulu berjast fyri, at fáa hin Heilaga Staðin Jerúsalem
úr hondum teirra vantrúgvandi.
- 226 –
Ár 1099 eydnaðist krossfarararnum at vinna
Jerúsalem aftur frá Muhameds monnum (muslimum).
Tá høvdu krossfarararnir eisini tikið lívið av túsundavís
av bæði islamum og jødum. So varð ein rómversk
katólskur patriarkur (Yvirbiskupur) settur í Jerúsalem.
Eisini varð ein kongur krýndur í býnum.
Henda fyrsta krossferðin eydnaðist. Krossferðirnar
ár 1147-1149 og 1189-1192 miseydnaðust. Hin fjórða
krossferðin varð ikki gjørd til hitt heilaga landið, men til
Konstantinopel, har teir rændu og inntóku býin ár 1204.
Eitt kaisaradømi varð sett á stovn og ein
yvirbiskuppur settur, men umleið 57ár seinni eydnaðist
at kollvelta latínska kaisaraveldi, og í staðin varð eitt
grikskt kaisaradømi endurreist í Konstantinopel.
Barnakrossferðin, sum var hin fjórða krossferðin,
sum kostaði fleiri túsund lívið. Umframt vórðu
túsundatals av bæði fronskum og týskum børnum seld
sum trælir.
Fimta krossferðin 1228-29 varð framd av Fríðrik II
kaisara og tær báðar seinastu av franska konginum
Ludvig IX, hinum heilaga.
Pávin sjálvur hevði sett krossferðirnar í gongd.
Kirkjan fekk sjálvandi stóran fyrimun av hesum
hernaðarferðum. Nú hevði pávin víst, at hann var ovasti
valdsharri kristindómsins mótvegis
muhamedsmonnum. Millum alt fólkið, sum gjørdist
krossfararar, funnust ævintýrarar, drápsmenn, tjóvar, - 227 –
ránsmenn, sum við at luttaka í krossferðunum, sluppu
undan revsingum, fangahúsi og øðrum revsingum.
At luttaka í eini krossferð og geva pening til tiltakið
ella bert lurta eftir eini krossferðar-prædiku, var við til
at veita einum avlát, t.e. bera so í bandi, at sloppið varð
undan revsing fyri gjørdar syndir bæði her í lívinum og
lívinum eftir deyðan.
Krossferðirnar settu eisini gongd í framleiðsluna av
halgilutum úr tí heilaga landinum s.t.d. lutir av Mariu
moy o.m.a..
Krossferðirnar eru ein skemdarblettur í søguni hjá
tí sokallaðu kristnu kirkjuni, sum vit sum trúgvandi
kristin mangan mega hoyra fyri, men nú vita tit, hvat tit
skulu svara, tá ið onkur ákærir ein fyri hetta: Hin kristna
samkoman, SAMKOMA GUDS hevur ongan lut í hesum
hernaðarferðum.
Men latið okkum gera tað heilt greitt einaferð aftrat,
at sjálvt um krossferðirnar vórðu framdar í navni Guds
av einum páva, sum setti seg í Guds stað, so hava tær
als einki við okkum sum trúgvandi kristin at gera,
samkoma Guds luttók ikki í hesum skemdartiltøkum.
Eg ivist onga løtu í, at millum allar tær mongu
milliónir av menniskjum, sum vóru í klørnum
pávaveldissins, hava eisini funnist sonn Guds børn, ið
vórðu noydd at taka lut í hesum bardøgum, men fjøldin
vóru limir kirkjunar, sum við tvungnum áslettingardópi
vóru vorðin kristin, og sum als einki vistu um frelsuna í - 228 –
Jesusi Kristusi, tí hon varð heilt einfalt ikki boðað í
kirkjunum.
Krossferðarrørslan, hvørs endamál var at bjarga
teimum heilagu plássunum úr hondum
muhamedsmanna og við svørð í hendi noyða tey til at
gerast kristin og taka við dópinum , hevði kostað meira
enn 5 mill. menniskjum lívið uttan tað hevði eydnast, at
vinna hitt heilaga landið úr hondum teirra vantrúgvandi.
KIRKJUFUNDURIN Í TOULOUSE
Á einum kirkjufundi í 1228 í Toulouse, sum var hildin
av pávaliga sendiharranum, kardinal Romanus, varð
lógin um, at biskupparnir skuldu hava skyldu í enn størri
mun enn áður at søkja at trúarvillingum.
Í hvørji einastu sókn skuldi verða minst ein prestur
og fleiri leikmenn, sum høvdu skyldu at finna fram til
hvar trúarvillingarnir goymdu seg, so teir kundu fáa ta
revsing, teir høvdu uppiborið.
Vildi ein trúarvillingur venda sær frá síni trúgv og
byrja at koma í katólsku kirkjuna, so skuldi hesin fáa
loyvi til at búgva í eini kommunu, har bert
“rætttrúgvandi”, sambært katólsku kirkjuni, búðu. Men - 229 –
hesin trúarvillingur skuldi bera eitt serstakt merki, so øll
vistu, hvat hann hevði verið.
Á búna hansara skuldu verða smáir krossar í
tveimum litum. Hetta fær okkum at hugsa um jødarnar í
nazitíðini.
Alt kallkyn frá 12 ár og uppeftir, og kvinnur frá 14
ár og uppeftir, máttu svørja, at tey vildu geva upp allar
trúarvillingar til myndugleikarnar, sum tey vistu um.
Ikki nógmikið við hesum. Hesin eiður, sum tey góvu,
skuldi endurnýggjast annaðhvørt ár.
Ikki so løgið, at vit tosa um hina myrku miðøld.
Myrkt var av sonnum andaliga. Sjálvt um Hann, sum
hevði sagt: “ Eg eri ljós heimsins”, var komin í heimin,
so hevði kirkjan ikki skilt hesa talu, men helt fólkinum
niðri við at noyða tey at doypa børn teirra, sjálvt um
Jesus ongantíð hevði givið boð um, at børn skuldu
doypast. Fólkið varð hildið niðri í vankunnu. Bert
prestarnir kundu lesa Bíbliunna og vanliga fólkið kendi
als einki til orð Guds.
Mær rennur í huga orð Paulusar, har hann sigur:”So
kemur tá trúgvin av tí, sum prædika verður, og tað, sum
prædika verður, kemur við orði Kristusar”. Róm.10:17.
Hin sokallaða almenna kristna kirkjan prædikaði
ikki orð Kristusar, tí kundu fólk ikki koma til trúgv.
Ístaðin fyri at prædika, at blóð Kristusar reinsar frá allari
synd, so varð prædikað avlát, at fólk máttu sjálvi keypa
sær fyrigeving fyri syndir teirra. Eingin annar vegur - 230 –
gavst til frelsu enn við at keypa sær avlátsbræv.
Kostnaður fyri slíkt bræv var alt eftir, hvussu nógv ein
hevði syndað. Eisini seldu hesir avlátsseljarar brøv fyri
tey, sum longu vóru deyð, fyri at teirra næstu kundu
verða viss um, at tey komu gjøgnum reinsanareldin og
longur fram á frelsisleið, hvussu teir nú enn hugsaðu sær
hetta.
Í katólsku kirkjuni ljóðaðu ikki hesi signaðu orð
Jesusar: Tí so elskaði Gud heimin, at Hann gav Son Sín,
hin einborna, fyri at hvør tann, ið trýr á Hann, skal ikki
fortapast, men hava ævigt lív. Ikki sendi Gud Son Sín í
heimin, fyri at Hann skal døma heimin, men fyri at
heimurin skal verða frelstur við Honum.
Tann, ið trýr á Hann (Jesus) verður ikki dømdur,
tann, ið ikki trýr, er longu dømdur, tí hann hevur ikki
trúð á navn einborna Sonar Guds. Jóhs. 3:16-18.
Ár 1229 bannaði Gregor hin IX øllum leikfólki at
boða orð Guds. Og í árunum, sum komu, gav hann boð
um, at bannlýsa øllum trúarvillingum, teimum, ið ikki
vildu gera sum kirkjan segði, og teimum, sum hildu
hondina yvir hesum og gav teimum heimstað. Hesi
skuldu setast í fangahús restina av lívi teirra.
Ein rannsóknarrættur undir leiðslu av katólsku
kirkjuni skuldi bera so í band, at eingin skuldi kenna seg
heilt tryggan, um ikki varð gjørt eftir boðum pávans.
Kaisararnir í Týsklandi góvu pávanum lyfti um, at
omanfyri nevnda lóg skuldi setast í verk í øllum - 231 –
landinum. Bert um onkur hevði illgruna um, at onkur
hoyrdi við til trúarvillingarnar, var tað nógmikið til at
døma hesar.
THOMAS AQUINO (1225-1274)
Thomas Aquino, sum var katólskur heimsspekingur
og gudfrøðingur, stuðlaði kirkjuni í at fara harðliga
fram móti allari læru, sum ikki samsvaraði við katólsku
læruna. Hann gekk so langt, at hann helt, at kirkjan ikki
bert skuldi revsa og útihýsa trúarvillingum, men at teir
skuldu takast av døgum.
Hesar harðrendu lógir kirkjunar vóru ikki bert
ætlaðar sum vernd fyri pinkubarnadópin, men fyri at
tryggja katólsku kirkjuni móti endurdópi í kristnum
samkomum, sum stóðu uttanfyri katólsku kirkjuna.
Vit vita við vissu, at trúardópur er farin fram
(loyniliga), eisini millum prestar í katólsku kirkjuni
langt upp í tíðina.
- 232 –
- PARTUR
UPPRUNI DÓPSINS
Vit kunnu sjálvandi ikki kalla reinsanar siðir jødanna
fyri dóp. Pætur sigur í fyrra brævi sínum, at dópurin er
ikki, at óreinska holdsins verður tikin burtur.
(1.Pæt.3:21)
Reinsanarsiðir jødanna høvdu stóran týdning í
jødadóminum. Eisini á døgum Jesusar. Eingin, ið ikki
var rituelt reinur, hevði atgongd til gudstænasturnar í
innara forgarði tempulsins.
Tað var so nógv ymiskt, sum kundi gera menniskju
órein, og á ymiskum støði í lívinum. T.d. vóru menn
óreinir, um teir høvdu samlegu, og kvinnir vóru óreinar,
tá ið tær høvdu mánasjúku. Hevði ein samband við sjúk
fólk, gjørdist ein óreinur. Ein hin stórsta óreinskan var,
um ein hevði samband við kvinnu, ið skuldi eiga ella um
ein hevði samband við eitt lík. Rituel óreinska er ikki at
- 233 –
meta við synd. Nógv, ið fór fram og sum gjørdi ein
óreinan, kundi ein ikki sleppa undan, tí tað var so tætt
knýtt at lívinum sum heild.
Í templinum í Jerúsalem var Ísraels Gud hjástaddur
á ein hátt sum onga aðra staðir her á jørð. Fyriskipanir
viðvíkjandi rituellari óreinsku skuldi læra Ísraels fólk, at
ein ikki bert kundi fara fram fyri ásjón Guds, soleiðis
sum ein var. Sostatt mátti ein reinsast, áðrenn. Rituel
bað vóru allastaðir kring landið.
Í Gamla Testamenti finna vit dømi, sum minna
nógv um dóp. M.a. í søguni um Na´aman, sum var
herhøvdingi hjá Áram kongi, sum var vorðin spitalskur.
Áramearar høvdu á eini herferð í Ísraelslandi tikið eina
smágentu til fanga. Tað varð hon, sum peikaði
matmóður síni á, at í Samariu var ein profetur, sum var
mentur at lekja frá spitalsku sjúkuni.
Tá tók Áram kongur avgerð um, at Na´aman skuldi
fara til Ísraels kong, og við sær skuldi hann hava bræv
frá honum. Naáman fór nú avstað og tók við sær 10
talentir av silvuri, 6000 seklar av gulli og 10
hátíðarklædningar.
Ísraels kongur misskilti brævið og helt, at Áram
kongur bert vildi finna eitt høvi at stríðast við hann, og
sostatt skræddi hann klæði síni. Hetta frætti
gudsmaðurin Elisa, og segði við Ísraels kong, at hann
skuldi senda Na´aman til hansara, so skuldi hann sanna,
at profetur er í Ísrael. - 234 –
Na´aman fór so við hestum og vagni og steðgaði
uttanfyri dyrnar hjá Elisa profeti. Elisa gav bert boð út
til hansara og segði: “Far og baða tær í jordan sjey
ferðir! So verður likam títt frískt aftur, og tú verður
reinur.”
Hetta gjørdi Na´aman vreiðan. Hann hevði roknað
við, at profeturin sjálvur kom út og gjørdi okkurt. Mundi
vatnið í Damaskus ikki vera reinari enn vatnið í Ísrael.
So kundi eg heldur havt tikið bað heima. Men tænarar
hansara yvirtalaðu hann, og hann fór so og gjørdi sum
Elisa hevði boðið honum, og lat seg doypa (Hebraiska
orðið Tabál er sama orð sum grikska βαπτιζειν, sum fyri
dóp, ið merkir: fara undir kav) 7 ferðir, og likam
hansara varð reint. 2.Kong.5:1-19
Profeturin kundi havt borið seg øðrvísi at, men hann
hevur ivaleyst havt í huga, at fáa henda stórlætna
herhøvdinga á knø fyri stórleika og náði Ísraels Guds.
Mótmæli Na´amans minnir ikki sørt um støðu
fariseararna og hinar lógkønu, ið vanvirdu ráð Guds
viðvíkjandi teimum við tað, at teir ikki vildu lata seg
doypa við dópi Jóhannesar. (Luk.7:30)
PROSELYTT-DÓPUR
Fyrst vil eg leggja dent á, at hesin sokallaði
proselyttdópur, als einki samband hevur við hin kristna
dópin. Orðið proselyttur er grikst προσελυτος (úttalast - 235 –
proselytos) og merkir ein ferðamaður. Nær orðið er
vorðið nýtt um heidningar, sum tóku við jødadóminum
er óvist. Jødarnir róku missión og vóru ógvuliga ídnir
eftir at fáa fólk til at taka við jødiskari trúgv.
Heidningar, ið tóku við jødiskari trúgv og ynsktu at
verða eitt við fólk Guds, skuldu lúka nakrar treytir fyri
at roknast sum jødar. Alt kallkyn skuldi umskerast,
kvinnurnar vórðu doyptar heilt undir í vatnið. Nýggjar
fornfrøðisligar kanningar vilja vera við, at hin jødiski
trúarbólkurin “essenar” ella “essear” tóku eitt rituelt bað
dagliga, heilt undir kav í vatninum. Teir hildu, at teir á
henda hátt kundu vaska syndir teirra burtur.
Bæði hin jødiski heimsspekingurin Filon (uml.ár 20
f.Kr.-uml.ár 45 e.Kr. og jødiski søguskrivarin Flavius
Josefus (37-uml.100 e.Kr) hava skriva nógv um henda
samfelagsbólkin. Tað var eisini hann, sum skrivaði bók
um hin jødiska bardagan.
Eisini fanst ein bólkur, sum kallaðist fyri hálvir
proselyttar, av tí, at teir ikki vórðu hvørki umskornir ella
doyptir, men gingu fyri at vera Gudsóttandi menniskju.
Í Ápostlasøguni kap.10 kunnu vit lesa um Kornelius, ið
var ein slíkur, áðrenn hann gjørdist ein kristin og varð
doyptur. Vit kunnu lesa um slík Gudsóttandi menniskju
í Áps. 13:16; 16:14; 17:4.17; og 18:7.
Við tí jødiska proselyttdópinum varð eins fortíð sum
heidningur druknað, og eitt heilt nýtt lív sum jødi
byrjaði. - 236 –
DÓPUR JÓHANNESAR
Lærisveinar Jesusar vóru væl kendir við dóp. Teir hava
uttan iva verið kendir við dóp essearanna og eisini við
dóp proselyttana. Hóast vit ikki kunna kalla dóp teirra
fyri dóp í okkara týdningi, so er tað øðrvísi, tá ið orð
Guds kom til Jóhannes, son Zakariasar í oyðimørkini.
Jóhannes fór út og prædikaði allastaðni í landinum við
Jordan umvendingardóp til syndafyrigeving. Her kunnu
vit tala um ein dóp, sum liggur tætt uppat tí kristna
trúardópinum, sum Jesus sjálvur hevur givið okkum boð
um at vera lýðin ímóti.
Jóhannes stillaði treytir fyri, at menniskju kundu
lata seg doypa: Tey máttu angra teirra syndir, venda við
til Gud og fáa fyrigeving fyri teirra syndir. Øll, ið lúkaðu
hesar treytir, vórðu doypt av Jóhannesi.
Dópur Jóhannesar var nøktandi og hin einasti
dópur, sum varð góðkendur av Jesusi líka til
Hvítusunnudag. Harrin fekk at vita, at Fariseararnir
høvdu frætt, at Jesus vann fleiri lærisveinar og doypti - 237 –
fleiri enn Jóhannes. Tó var tað ikki Jesus sjálvur, sum
doypti, men lærisveinar Hansara. Jóhs. 4:1.2.
Ikki er tað nakað løgið við tí, at Jesus góðtók eina
skipan, sum longu varð nýtt. Hann vísti heldur ongantíð
nakað burtur, sum hevði eitt varðandi virði, men gjørdi
sjálvur brúk av hesum. Góðtók Jesus eina átrúnaðarliga
skipan, so hevði hon sín uppruna í Skriftini ella varð
beinleiðis givin av Gudi til fólk Hansara
Hesin andans maður, Jóhannes, gav dópinum eitt
pláss í boðani og í lívinum hjá tí jødiska fólkinum, sum
gjørdi hann (Dópin) til ein vitnisburð um, at ein slepti
øllum, sum hevði við henda heim at gera, og vildi liva
Gudi nær. Jóhannes hevði myndugleika til tess, tí við
honum skapti Gud aftur lív í anda profetadómsins, sum
ikki hevði verið virkin í Ísrael í fleiri ættarlið.
Eg veit ikki, um tað er at taka munnin ov fullan at
siga, at Jóhannes doyparin gav dópinum sítt endaliga
skap, og at Jesus við deyða og uppreisn Síni gav
dópinum tess endaliga innihald.
Tað hevur ongantíð verið annað enn trúgvin,
sum hevur kunna frelst. Hvørki dópur Jóhannesar
ella hin kristni dópurin hevur kunna frelst nakran.
Dópurin hevur altíð verið ein vitnisburður um, at ein er
lýðin og í trúgv fegin vil halda seg til Gud og kvetta alt
samband, sum hevur við henda heim at gera. Ella við
øðrum orðum, so er dópurin eitt prógv um, at ein er
byrjaður at liva eitt nýtt lív, nú saman við Jesusi. - 238 –
Jóhannes doyparin visti, at dópur hansara var ikki
hin endaligi dópurin. Tessvegna sigur hann soleiðis:
“Eg doypi tykkum í vatni til umvending; men Hann, ið
kemur eftir meg, er sterkari enn eg, Hann, sum eg eri
ikki verdur at bera skógvarnar hjá; Hann skal doypa
tykkum í Heilagum Andanum og eldi.”(Matt.3:11)
Hetta er ivaleyst ein fyriboðan um eina nýggja
opinbering av Heilaga Andanum, nakað, sum hendi
Hvítusunnudag og frameftir. Jesus sendi Heilaga Andan
í eini slíkari fylling, sum aldri var sædd áður.
Maður kom sendur frá Gudi; navn hansara var
Jóhannes.
Hann kom til vitnisburð, at hann skuldi vitna um ljósið,
so øll skuldu koma til trúgv við honum.
Hann var ikki ljósið, men hann skuldi vitna um ljósið.
Hitt sanna ljósið, tað, sum lýsir yvir øll menniskju,
skuldi nú koma í heimin. Jóhs. 1:6-9.
Lærusveinar Jesusar vóru sjálvandi doyptir við dópi
Jóhanneser, og teir doyptu øll tey, sum komu til trúgv
við hesum sama dópi.
DÓPUR JESUSAR
Tá ið Jesus einaferð var komin inn í Templið, komu
høvuðsprestarnir og hinir elstu fólksins til Hansara,
meðan Hann lærdi har, og søgdu: “Við hvørjum - 239 –
myndugleika gert Tú hetta, og hvør hevur givið Tær
henda myndugleika?”
Jesus svaraði teimum: “Eisini Eg skal spyrja tykkum um
eitt; siga tit Mær tað, skal eisini Eg siga tykkum við
hvørjum myndugleika Eg geri hetta.
Dópur Jóhannesar, hvaðani var hann, av Himli ella frá
menniskjum?”
Tá hugsaðu teir við sær sjálvum og søgdu: “Siga vit:
“Av Himli,” so sigur Hann við okkum: “Hví trúðu tit
honum tá ikki?”
Men siga vit: “Frá menniskjum,” so óttast vit fyri
fólkinum, tí tey halda øll, at Jóhannes var profetur.”
Tí Jóhannes kom til tykkara á rættvísisvegi, og tit trúðu
honum ikki; men tollarar og skøkjur trúðu honum; og tó
at tit sóu hetta, angraðu tit tað kortini ikki aftaná, so tit
trúðu honum. Matt. 21:24-25 og 32.
Tá ið nógvir Farisearar og Saddukearar royndu at
sleppa framat hjá Jóhannesi fyri, at verða doyptir,
kallaði hann teir fyri: “Ormaavkom!” Eingin kundi
verða doyptur, sum vit hava nomið við, uttan at hava
irða seg um syndir sínar og hevði vent um og trúð á Gud.
Tá kom Jesus úr Galilea til Jordan til Jóhannes at
verða doyptur av honum.
Men Jóhannes sýtti Honum tað og segði: “Mær tørvar
at verða doyptur av Tær, og Tú kemur til mín!” - 240 –
Tá svaraði Jesus honum: “Lat tað nú verða gjørt! Tí
soleiðis sømir okkum at fullkoma alla rættvísi.” Tá lat
hann tað verða gjørt.
Tá ið nú Jesus var doyptur, kom Hann við tað sama upp
úr vatninum, og Himmalin opnaðist fyri Honum, og
Hann sá Anda Guds dala niður sum dúvu og koma yvir
Hann.
Og rødd kom av Himli, sum segði: “Hesin er Sonur Mín,
hin elskaði, sum Eg havi tokka til.” Matt.3:13-17.
Dópurin og freistingin vóru tey bæði seinastu
stigini, ið skuldu takast, áðrenn tað kundi sigast um
Jesus, at Hann var stigin fram sum menniskja, og setti
seg sjálvan so lágt, so Hann var lýðin til deyðan, ja,
krossdeyðan. Tí hevur Gud eisini sett Hann ógvuliga
høgt og givið Honum navnið, sum yvir øllum nøvnum er,
fyri at í navni Jesusar hvørt knæ skal boyggja seg,
teirra, sum í Himli eru, teirra, sum á jørðini eru, og
teirra, sum undir jørðini eru, og hvør tunga skal játta,
at Jesus Kristus er Harri, Gudi Faðir til dýrd.
Filippibr.2:8-11.
Jesus tørvaði ikki at verða doyptur, Hann skuldi ikki
venda við og trúgva. Hann hevði onga synd at játta, men
Hann verður vígdur til tann gerning, sum Hann skuldi
gera, at geva sítt lív sum bót fyri syndir okkara. Hann
fær góðkenning frá Faðir Sínum til henda messianska
gerning Sín sum Harrans líðandi Tænari. Í dópi Jesusar - 241 –
eru allir persónarnir í guddóminum, hinum trýeinda
hjástaddir.
Alt, ið Jesus gjørdi, eisini dópurin, var fyri frelsu
okkara.
Stórst av øllum uppgávum, sum er litin okkum
menniskjum til, er at boða Evangeliið. Eftir hvørt stutt
mannalív, liggur ein ævinleiki, ið eingin sleppur undan.
Tí er tað av alstórum týdningi, at vit lurta eftir, hvat
evangeliið hevur at siga okkum.
Øll vita, at vit skullu higani frá fyrr ella seinni.Tí
var tað, at Jesus segði: “Tann, sum hoyrir orð Mítt og
trýr Honum, ið sendi Meg, hevur ævigt lív og kemur ikki
til dóm, men er farin yvirum frá deyða til lív.”
Jóhs.5:24.
Eg veit, at tað eru mong menniskju sum siga: “Eg
eri barnadoyptur, og tá varð sagt við dópin: “Hin alvaldi
Gud, Faðir várs Harra Jesus Kristus, sum nú hevur
endurføtt teg við vatni og Heilagum Anda og hevur veitt
tær fyrigeving syndanna, Hann styrki teg við náði Síni
til hitt æviga lívið.” Hetta fer uttan iva at verða
nógmikið fyri meg?
Fyri tað fyrsta, so vil eg fegin gera tað heilt greitt
fyri tær, at einki menniskja kann svara fyri eitt annað
menniskja, at tað trýr, hvørki ein gumma ella ein gubbi
ei heldur foreldrini. Tú mást sjálvur/sjálv verða komin
til trúgv á Jesus og játta teg sum eitt frelst menniskja, tí
orðið sigur: “Tí um tú við munninum játtar Jesus sum - 242 –
Harra og trýrt í hjartanum, at Gud reisti Hann upp frá
hinum deyðu, so skalt tú verða frelstur/frelst.
Róm.10:9…. Sostatt kann barnadópurin ikki frelsa
nakað menniskja. Hvar enn tú lesur í Bíbliunni, bæði í
Gamla og Nýggja Testamenti, so er tað TRÚGVIN, sum
frelsir og einkið annað.
Við tað, at Jesus lat seg doypa við dópi Jóhannesar,
vísir Hann okkum, at Hann góðtekur dópshátt
Jóhannesar, við at fara niður í vatnið og lata seg søkka
eitt lítið bil, fyri so at koma upp aftur úr vatninum og fáa
góðkenning Faðir Síns: “Hesin er Sonur Mín, hin
elskaði, sum Eg havi tokka til.”
Hesin dópsháttur varð síðani eisini nýttur í hinum
kristna dópinum. Pinkubarnadópurin við ásletting av
trimum nevum av vatni, sum longu er sligið fast og
prógvað, hoyrir ikki heima í hini kristnu læruni.
HIN KRISTNI DÓPURIN
Av tí, at eg longu havi viðgjørt hvat kristin dópur
er, vil eg ikki endurtaka alt, men bert vísa á, at Jesus
sjálvur hevur sagt, at ein má trúgva, áðrenn ein kann lata
seg doypa, og at dópurin krevur, at nógmikið av vatn er
tøkt, so likamið kann fara heilt undir í vatnið. - 243 –
Vit hava áður nomið við orðini úr Markus
evangelium kap. 10,13-16, har nakrar mammur komu til
Jesus við nøkrum børnum fyri at fáa Hann at nema við
tey. Lærusveinarnir hildu, at børnini órógvaðu og hóttu
tessvegna at teimum. Men tá ið Jesus sá hetta, varð Hann
vreiður og segði við teir: “Latið hini smáu børn koma til
Mín, forið teimum ikki! Tí ríki Guds hoyrir slíkum til.
Sanniliga, sigi Eg tykkum: Tann, ið ikki tekur ímóti ríki
Guds eins og lítið barn, skal als ikki koma inn í tað.” So
tók Hann tey í favnin, legði hendurnar á tey og signaði
tey.
Jesus var vinur barnanna. Hann var verndari alra
teirra, sum veik vóru. Handaálegging er ikki nakað
óbíbilskt fyribrygdi. Eg eri fegin um, at vit hava hesi orð
í Bíbil okkara, men tað er ein stór misskiljing, tá ið
fólkakirkjan nýtir hesi orð sum stuðil fyri barnadópin og
harvið seta øll Bíbliunnar orð um dópin til viks. Tað er
als eingin dópur í hesum orðum, ei heldur hevur Jesus
havt dópin í huga í hesum føri.
At bera børnini til Jesus, er at ala tey upp í aga og
áminning Harrans, og um gjørligt at leiða tey í
uppvøkstrinum inn á trúarinnar veg, so tey sjálvi kunnu
taka eina støðu. Mangan megna vit hetta so illa, men so
hava vit barnamøtir, sunnudagsskúlar og summarlegur
fyri børn, har dugnalig fólk eru við at peika teimum á
Jesus, so tey kunnu taka ímóti Honum sum teirra
frelsara. - 244 –
Vit mugu biðja um, at fleiri og fleiri børn verða
leidd inn á veg trúarinnar og vilja taka støðu fyri Jesusi.
Og at tey so verða vegleidd til, at taka eina avgerð um at
lata seg doypa og harvið játta, at tey er børn Guds, tá
verður dópurin ein andalig roynd, sum ríkar og mennir
tey á lívsleiðini saman við Harranum.
Eg havi fleiri ferðir undirstrikað, at barnadópurin
ikki er bíbilskur, men byrjaði so smátt at koma undan
kavi seint í aðru øld e. Kr. Og spakuliga í 3.øld. At
barnadópurin gjørdist so vanligur er Augustin, í 5.øld,
orsøk til. Fólk vórðu noydd at lata børn teirra doypa, og
tey, sum ikki gjørdu hetta vórðu atsøkt og mangan tikin
av døgum, sum eg longu havi lýst.
Men Gud hevur altíð átt eina Samkomu, sum var
orðum Hansara lýðin, eisini í dag. Annaðhvørt
fólkakirkjan vil góðtaka dóp av trúgvandi ella ikki, so er
tað hin einasti dópur, vit sum kristin menniskju verða
víst til gjøgnum orðið; aðrir dópar eru mannaboð, sum
t.d. barnadópur við ásletting. - 245 –
- PARTUR
HVUSSU SKULU VIT DOYPAST ?
Tað er ymiskt, hvussu ein dópur ferð fram. Á
okkara leiðum skilja vit millum barnadóp ella
áslettingardóp og dóp av trúgvandi menniskjum.
Barnadópur, áslettingardópur og pinkubarnadópur,
kært barn hevur mong nøvn, ferð fram á tann hátt, at
prestur byrjar við at spyrja gummuna e.a. persón, ið ber
barnið: Er barnið heimadoypt? Er barnið ikki
heimadoypt, sigur prestur: Lovaður veri Gud og faðir
várs harra Jesu Krists, sum eftir miklu miskunn síni
hevur endurføtt okkum til livandi vónar fyri uppreisn
Jesu Krists frá deyðum! (ritualbók fólkakirkjunnar)
Síðani biður prestur eina bøn, og so sigur hann: Soleiðis
talar vár harra Jesus Kristus: “Mær er fingið alt valdið
á himni og á jørð. Farið tí og gerið øll fólkasløgini til
lærisveinar mínar, (við taðx
) at tit doypa tey til navn
- 246 –
faðirsins og sonarins og heilaga andans, og við tað at
tit læra tey at halda alt tað, ið eg havi boðið tykkum. Og
sí, eg eri við tykkum allar dagar alt til veraldar enda.”
x) við tað, stendur ikki í grikska tekstinum!(mín viðm.)
Og um børnini sigur hann: “Loyvið smábørnunum at
koma til mín, forðið teimum tað ikki, tí at fyri slík er
Guds ríkið. Sanniliga sigi eg tykkum, tann, ið ikki tekur
við Guds ríki eins og lítið barn, hann skal als ikki koma
inn í tað.”
Og hann tók tey í favn og vælsignaði tey, í tí hann legði
hendurnar á tey.
So vilja vit tá hjálpa hesum barnið(børnum) at signing
hansara við at doypa tað (tey) til navn faðirsins og
sonarins og heilaga andans.
Eftir hetta sigur prestur við barnið: Tak við hinum
heilaga krossmerki bæði fyri andlit títt og bróst títt, til
vitnisburðar um, at tú skalt tilhoyra hinum krossfesta
harra Jesusi Kristi.
Eftir hetta spyr prestur (sjálvandi ikki barnið, tá ið tað
ikki kann svara, men gummuna): Hvat eitur barnið?
Gumman svarar og sigur navn barnsins.
Prestur spyr nú: N:N: Avnoktar tú djevulin og allar
gerningar hans og allan atburð hans? (Gumman svarar
fyri barnið, tá ið barnið ikki dugir at svara, og hon
sigur) :Ja. Og so heldur prestur áfram at spyrja barnið
alla trúarjáttanina, men tá ið barnið ikki kann svara - 247 –
sjálvt, svarar gumman fyri barnið og sigur: Ja á røttu
støðum.
At enda spyr prestur barnið: Vilt tú doypast eftir hesi
trúgv, og gumman svarar fyri barnið: Ja!
So sigur prestur: N.N. Eg doypi teg til navns faðirsins
og sonarins og heilaga andans! Meðan hann slettir
tríggjar ferðir upp í lógvan av vatni á høvur barnsins. So
er barnið doypt sambært lóg fólkakirkjunnar.
Prestur sigur nú: Hin alvaldi Gud, faðir várs harra Jesus
Krists, sum nú hevur endurføtt teg við vatni og
heilagum anda og hevur veitt tær fyrigeving syndanna,
hann styrki teg við við náði síni til hitt æviga lívið! Hann
varðveiti útgang tín og inngang tín hiðan ífrá og um
allar ævir! Amen.
Prestur biður nú Faðir Vár bønina!
Síðan sigur prestur nøkur orð til faddrar at barninum og
til foreldrini: Fyrst nevnir hann, at tey nú kunnu vitna,
at barnið er doypt. So nevnir hann skyldu faddranna, at
um so er, at foreldrini doyggja áðrenn barnið er
tilkomið, so skulu teir hava umsorgan fyri, at barnið
verður lært upp í hinum kristiliga barnalærdóminum. At
enda kemur so ein bøn.
Nú er barnið sostatt doypt og hevur fingið fyrigeving
syndanna og hitt æviga lívið fyri Jesu Krists skuld.
Dópur av trúgvandi menniskjum ferð vanliga fram
á tann hátt, at tann, ið doypast skal avleggur ein - 248 –
vitnisburð um, at hann/hon trýr á Jesus Kristus sum sín
Harra og frelsara.
Siðani fara bæði tann, ið doypast skal og tann, ið skal
doypa niður í vatnið ella dópsgrøvina ella á sjónum ella
á onkrum vatni úti í haganum ella hvar enn dópurin
gongur fyri seg, og tann, ið doypur sigur við hin, ið
doypast skal t.d.: Av tí, at tú við munni tínum hevur
játtað Jesus sum Harra og trýrt í hjarta tínum, at
Gud reisti Hann upp frá hinum deyðum, ( Hon/hann,
ið doypast skal verður nú søkt/ur niður í vatnið eitt lítið
bil ) meðan hann, ið doypir sigur: doypi eg teg í navni
Faðirsins, Sonarins og Heilaga Andans! (nú verður
hin doypti hjálpt/ur upp úr vatninum).
Hesin trúardópur er nú at enda komin.
Paulus sigur: Øll vit, sum doypt eru til Kristus Jesus, eru
doypt til deyða Hansara?
Vit eru tá grivin (jarðað) við Honum (søkt undir ella
niður í vatnið) við dópinum til deyðan, fyri at, eins og
Kristus varð reistur upp frá hinum deyðu við dýrd
Faðirsins, so skulu eisini vit(rísa upp fyri at) liva nýtt
lív. Róm.6:3-4.
Men hvussu doyptu tey fyrstu kristnu?
Hitt grikska orðið βαπτιζειν merkir at søkka, sum er
nomið við áður. T.d. tá ið ull verður litað, verður hon
βαπτιζειν søkt niður í løgin.
Tá ið kríggj er og eitt skip verður bumbað, so tað
endar á havsins botni, so er skipið βαπτιζειν – søkt niður - 249 –
í havsins dýp. Hetta orðið slóðaði sær veg inn í latínskar
bókmentir og varð síðan tikið við inn í hitt kristna
orðatilfeingi. Hetta orð finna vit fleiri staðir í bíbliu
okkara.
Nýggja Testamenti sigur frá dópi, bæði av
einstaklingum t.d. Áps.8:38 og 9:18 og av fleiri, ið
vórðu doypt samstundis, sjálvandi ein og ein. T.d. vórðu
øll, ið hildu til í húsinum doypt samstundis. Áps. 16:33;
1.Kor.1:16 sb. Áps.2:39.
Í Nýggja Testamenti verður lagdur stórur dentur á
týdning dópsins. Jesus hevur sagt í Matt.28:19, at
dópurin skal fara fram í navni Faðirsins, Sonarins og
Heilaga Andans.
Vit vita frá øðrum støðum, at doypt varð til navn
Jesusar; t.v.s. doypt til at liva í samfelag við Hann og
hoyra Honum til og fáa lut í øllum teimum rættindum,
ið frelsan gevur. Áps.2:38; 8:12; 10:48; 19:5 og Róm.
6:3.
Dópurin í Nýggja Testamenti fór altíð fram í atliti
til, at viðkomandi var umvendur og komin til trúgv á
Harran Jesus Kristus sum sín Frelsara. Mk.16:16 og
Áps.2:38.
Í tí einasta kristna dópi, sum Nýggja Testamenti
sigur frá, verður ein doyptur til deyða Jesusar. Vit verða
tá grivin við Honum við dópinum til deyðan, fyri at, eins
og Kristus varð reistur upp frá hinum deyðu við dýrd
Faðirsins, so skulu eisini vit liva nýtt lív. Róm.6:3-4. - 250 –
Í Talmud, sum er eitt stórtsavn av mannafrásøgnum
í jødadóminum, stendur m.a. skrivað, hvussu ein eigur
at vaska sær um hendurnar, áðrenn ein ferð at eta.
Hendurnar skulu ikki bert gerast vátar, tær skulu undir í
vatnið upp til omanfyri handliðini.
Soleiðis er tað eisini við dópinum, ein skal heilt
undir í vatnið, alt likamið sum tað er.
Hitt týska orðið “Taufe” , ið merkir dópur er
samansett av tveimum orðum: 1. Tiefe, ið merkir dýpi
og 2. Tauchen, ið merkir søkka.
Soleiðis er dópurin stuttsagt, at eitt trúgvandi menniskja
verður søkt niður í dýpið. Eg vil benda á nøkur skriftorð
úr Nýggja Testamenti, sum vísa, at júst soleiðis fór
dópurin altíð fram:
A. Og tey vórðu doypt av honum í ánni Jordan og
játtaðu syndir sínar. Matt.3:6
B. Tá ið nú Jesus var doyptur, kom Hann við tað
sama upp úr vatninum.Matt.3:16
C. Menn og kvinnur komu úr Júdea og Jerúsalem
og játtaðu syndir sínar og vórðu doypt av honum
í ánni Jordan. Mk.1:5
D.Tað hendi á teimum døgum, at Jesus kom úr
Nazaret í Galilea og varð doyptur av Jóhannesi í
Jordan. Mk.1:9
E. Og við tað sama sum Hann kom upp úr
vatninum………Mk.1:10 - 251 –
F. Men eisini Jóhannes doypti í Enon, tí har var
nógv vatn…Jóhs. 3:23
G.Tá beyð hann, at vagnurin skuldi steðga, og teir
fóru báðir niður í vatnið, Filip og Hirðmaðurin;
og hann doypti hann. Áps.8:38
Tað er av sera stórum týdningi hvørja áskoðan, tann
hevur, ið doypast skal.
Sambært Bíbil okkara er dópurin ein lýdnisgerð og ein
vitnisburður um, at ein er komin til trúgv á Jesus Kristus,
og frá nú av hevur kvett allar brýr til henda heim.
- Tann, ið trýr og verður doyptur, skal verða frelstur
Mk.16:16. - Tey, sum nú tóku við orði hansara, vórðu doypt
Áps. 2:41. - Men tá ið tey nú trúðu Filip, sum kunngjørdi
teimum evangeliið um ríki Guds og navn Jesu
Krists, lótu tey seg doypa, bæði menn og kvinnur.
Áps. 8:12. - Eisini Símun sjálvur kom til trúnna og lat seg
doypa………Áps. 8:13. - Og nógvir Korintmenn, sum hoyrdu hann, komu
til trúgv og lótu seg doypa. Áps. 18:8. - Hygg, her er vatn – hvat forðar fyri, at eg verði
doyptur? Filip svaraði honum: “trýrt tú av øllum
- 252 –
hjarta tínum, so kann tað verða gjørt.” Áps. 8:36-
37.
Tá ið orð Guds sigur okkum so greitt, sum
omanfyri nevnt, hvat vit eiga at gera viðvíkjandi
dópinum, so hava vit ongan myndugleika at broyta
orð Hansara, men hava skyldu, at gera soleiðis
sum sagt verður.
Ferð eftir ferð verður sagt, at vit eiga at lata
okkum doypa, sum eitt úrslit av, at vit eru komin
at kenna Jesus Kristus sum okkara frelsara, og at
slíkur dópur fer fram har sum nógv vatn er,
soleiðis at tann, ið verður doyptur letur seg søkka
undir kav.
Tað er ógjørligt, at tað eru fleiri sløg av
dópum at velja ímillum, t.d. einum áslettingardópi
fyri pinkubørn, sum ikki er nevndur í Bíbliunni, og
so einum dópi fyri tey, sum eru komin til trúgv á
Jesus Kristus, og sum er tann einasti dópur, ið er
nevndur í Skriftini.
Í Efesusbrævinum stendur, at vit eiga at
leggja okkum eina við at verða verandi í einleika
Andans í bandi friðarins: Eitt likam og ein Andi,
eins og tit eru kallað til eina vón í kalli tykkara, ein
Harri, ein trúgv, ein dópur………Ef.4:3-5……. - 253 –
Hvussu skulu vit nú skilja omanfyri nevnda
tekst? Skal ein bert lata seg doypa einaferð, og er
tað bert ein dópur, sum er rættur?
Vit lesa í Ápostlasøguni: Meðan Apollos var
í Korint, kom Paulus til Efesus, eftir at hann hevði
ferðast um hinar ovaru landspartarnar. Har hitti
hann nakrar lærisveinar, og hann segði við teir:
“Fingu tit Heilaga Andan, tá ið tit komu til trúgv?”
Teir svaraðu honum: “Vit hava ikki so mikið sum
hoyrt, at Heilagi Andin er.”
Hann segði: “Hvørjum dópi vórðu tit tá doyptir
við?” Teir svaraðu: “Við dópi Jóhannesar.”
Tá ið teir hoyrdu hetta, lótu teir seg doypa til navn
Harrans Jesusar.
Og tá ið Paulus legði hendurnar á teir, kom Heilagi
Andin yvir teir, og teir talaðu við tungum og
profeteraðu.
Teir vóru í alt um tólv menn. Áps. 19:1-7.
Her lósu vit, at um tólv menn lótu seg doypa
fyri aðru ferð. Hví? Tí nakað vantaði í tí fyrra
dópinum.
Fyri tey fyrstu kristnu hevði tað einki at siga,
hvar tey vórðu doypt. Ei heldur var nøkur signing
av vatninum neyðug, ei heldur nær ein var
doyptur, dag ella klokkutíma.
Allastaðni har menniskju tóku ímóti Kristusi
sum teirra frelsara, vórðu tey beinanvegin doypt - 254 –
um nógmikið av vatnið var á staðnum. Vatn var
næstan altíð nógmikið av í húsum rómverja. Í
hvørum býlingshúsi var ein forgarður, sum hevði
eitt sokallað “Impluvium” ein brunn, har
regnvatnið varð samlað upp. Nógv stór sethús
høvdu bað, sum ofta vórðu kallað “Baptisterium”
Hvussu skulu vit doypa? Bíbilska svarið er púra
greitt: Ein, ið doyptur verður, má hava vent við og
sostatt játta, at Jesus er Harri og Frelsari. Tá kann
hann lata seg doypa við at lata seg søkka undir kav
í vatninum og rísa upp til nýtt lív.
Heilt greitt er tað bert ein dópur, sum ein skal
doypast við. Tá ið so tey, sum hava verið doypt
sum pinkubørn lata seg doypa sum trúgvandi, er
tað so ikki endurdópur?
Nei, eins og vit lósu í Áps., at teir tólv, sum longu
vóru doyptir, vórðu doyptir einaferð aftrat,
soleiðis er tað eisini við teimum, sum eru doypt
sum pinkubørn, hesin dópur vantaði nakað ella
rættari sagt: var ikki nakar dópur!
Tað sum eyðkennir ein bíbilskan dóp er ikki til
staðar í sokallaða barnadópinum.
- Trúgvin vantar! (eingin kann trúgva fyri ein
annan, ei heldur kann eitt pinkubarn trúgva ella
svara spurningum).
- 255 –
- Nógmikið av vatnið vantar! (Eingin heimild er
í orði Guds fyri áslettingardópi-tríggjar nevar
av vatni er ikki nógmikið at verða doyptur í). - Sostatt er tað ikki endurdópur, tá ið eitt
trúgvandi menniskja letur seg doypa við at játta
trúgv sína og so letur seg jarða ,verða grivin við
Jesusi við dópinum til deyðan, fyri at reisa upp
frá hinum deyðu við dýrd Faðirsins, fyri at liva
eitt nýtt lív.
UM TÍ EIN ER Í KRISTUSI, ER HANN NÝGGJUR
SKAPNINGUR;
HITT GAMLA ER FARIЗTAÐ ER VORÐIÐ
NÝTT!
- 256 –
- PARTUR
TIGA HESIR, SKULU STEINARNIR
RÓPA !
Tá ið Jesus Pálmasunnudag reið inn í Jerúsalem, breiddi
fólkið klæði síni á vegin og við pálmagreinum í hendi,
rópaði allur mannaskarin: “Signaður veri kongurin, sum
kemur, í navni Harrans!”
Nakrir av Fariseararnum í mannaskaranum søgdu
við Hann: “Meistari, hav at lærisveinum Tínum!”
Men Hann svaraði teimum: “Eg sigi tykkum, at tiga
hesir, skulu steinarnir rópa!” Luk.19:40
Í dag tiga flestu kristnu leiðarar og boðberarar um
dópsspurningin. Sjálvt um so er, hava vit eina mongd av
steinum kring heimin, sum rópa, vitna og prógva, at tey
trúgvandi kristnu gjøgnum nógvar øldir vórðu doypt, tá
ið tey vendu við til Jesus Kristus.
Sebastian Ristow, Ergänzungsband 27,1998, hevur
gjørt ein lista yvir meira enn 1000 antikkar – dópsgravir
- 257 –
frá griksku-rómversku fornøldini. Ein dópsgrøv er ein
brunnur, sum er nóg stórur at doypa eitt vaksið fólk í.
Bert úr Ísrael hevur hann 24 pláss, har slík dópskapell
við dópsgrøvum finnast. Hesi støð verða vanliga kallað
fyri “baptisterium”, ið merkir eitt pláss har dópur kann
fara fram á bíbilskan hátt.
Nógv av hesum baptisterium standa fremvegis í dag
og vitna um eina tíð, har Guds Fólk vóru lýðin
Bíbliunnar orðum og lótu seg doypa, tá ið tey vóru
komin til trúgv á Jesus.
Nógvir rómverskir kaisarar toldu ikki nakran
átrúnað, sum ikki heiðraði teir rómversku gudarnar ella
kaisaran sjálvan; tessvegna vórðu tey trúgvandi atsøkt.
Sum áður nomið við, vóru tær fyrstu øldirnar í
tíðarrokning okkara torførar fyri tey, sum játtaðu seg
sum kristin og lótu seg doypa.
Hóast so var, breiddi kristindómurin seg yvir alt hitt
rómverska ríki. Paulus sigur í Róm.10:17: So kemur
trúgvin av tí, sum prædikað verður. Og Jesus sjálvur
sigur um frelsuna í Markus 16:16: Tann, ið trýr og
verður doyptur skal verða frelstur.
Fyri at taka saman um, so fekk hin mæta
pávakirkjan skjótt tillagað hin kristna boðskapin, so
hann hóskaði til samfelagið. Kirkjan gekk ørindi
statsins, hóast Jesus greitt hevur sagt, at Hansara ríki er
ikki av hesum heimi. - 258 –
Hóast tað var eitt risastórt samarbeiði millum
statskirkjufyribrigdi við síni fjøtrandi fólkapátrúgv og
statin sjálvan, gekk tað ógvuliga strilti hjá
pinkubarnadópinum við ásletting at fóta sær í fólkinum.
Ikki fyrrenn vit koma upp í 6.øld kann ein veruliga tosa
um, at hesin dópur eftir mannaboðum er so smátt vorðin
ein siður, men hesin megnaði ongantíð at køva bíbilska
dópin heilt.
Hetta í sjálvum sær, er eitt sterkt prógv um, at
pinkubarnadópurin við ásletting als ikki hevur sín
uppruna í læru ápostlanna.
Flestu søgugranskarar eru á einum máli um, at
gamlar kristnar familjur, bæði í 3. og 4. øld , als ikki
hava latið børn teirra doypa.
Um vit nú siga t.d., at pinkubarnadópurin við
ásletting varð settur á stovn av ápostlunum, hvat var tað
so, sum gjørdi, at fleiri og fleiri vórðu doypt sum vaksin,
tvs. fyrst eftir, at tey høvdu tikið við trúnni á Jesus, og
so vendu hesum gamla sokallaða pinkubarnadópi
ryggin?
Hví vórðu tá so nógv “baptisterium” bygd í flestu
býum í rómverska ríkinum heilt upp til miðøldina? Og
ikki bert í rómverska ríkinum, men um allan hin tákenda
heimin?
Hesi dópsstøð eru eitt haldgott prógv um, at
vatndópurin, har tann, sum doyptur skuldi verða, fór
niður í vatnið, undir kav, sambært Nýggja Testamenti, - 259 –
helt sær heilt inn í miðøldina javnsíðis
pinkubarnadópinum við ásletting!
Eusebius úr Kesarea skrivar í kirkjusøgu síni bók 8,
deild 2, at í tí seinastu stóru atsóknini mótvegis teimum
kristnu, vórðu bønarhúsini sundursoraði og allar kristnar
bókmentir og Hin Heilaga Skriftin, vórðu brendar á báli
alment.
Katakomban í St. Priscilla í Róm.
Á vetri ár 1900 varð í jarðhellinum (katakomba) í
St. Priscilla í Róm ein stór vatnbingja funnin. Hin
“heilaga fornfrøðisliga nevndin” hjá Vatikaninum hevur
staðfest, at her snúði tað seg um eitt Baptisterium, sum
varð funnið í katakombuni.
Á næstu blaðsíðu er mynd 11 av vatnbingini, ið varð
funnin í katakombuni í Priscilla í Róm.
– 260
- 261 –
Katakomban í Priscilla í Róm (Mynd 12)
‘
KATAKOMBAN Í ST. PONZIANU Í RÓM
Í katakombuni í tí heilaga Ponzianu í Róm liggur
eitt sokallað dópskapel, sum hevur ein dópsbrunn - 262 –
(dópsgrøv), ið er 1,14 m. djúpur, 1 m. breiður og 1,35
m. langur. Í diametur er hann 1,4 m.
Málningurin yvir inngongdini til dópskapellið
staðfestir, at her veruliga var eitt pláss, sum varð nýtt til
dóp av trúgvandi menniskjum.
Tað, sum annars kanska ikki er so vælskjalprógvað,
prógva øll hesi ymisku plássini og bera okkum boð um,
at bert ein dópur hevur verið upprunaliga, og tað er
tann, sum Nýggja Testamenti sigur okkum frá, og sum
Jesus sjálvur hevur sett á stovn.
Jacques Frei, ein trúgvandi bróður, sum er borin í
heim í Schweiz 1930 og uppvaksin í Fraklandi, sum er
ein kendur prædikumaður og fornfrøðingur, hevur
vinarliga lánt mær fleiri myndir av dópskapellum og
baptisterium frá støðum, hann sjálvur hevur vitjað.
Hesum eri eg honum ógvuliga takksamur fyri, tí júst
hesar myndir frá søguligum støðum prógva nógv av tí,
sum henda bók sigur frá.
KATAKOMBAN Í NEAPEL
Í katakombuni í St. Genaro í Neapel er ein
rættvinklaður dópsbrunnur ella dópsgrøv, sum er væl
varðveitt og er 0,91m. djúp. Vísundafólk meta, at henda
dópsgrøv er frá ár 762-766 e. Kr.
Enn eitt haldgott prógv um, at bíbilskur dópur hevur
verið framdur langt fram í tíðina. - 263 –
Piscina í Aquilea (Italia) (Mynd 13)
AQUILEA
Ein av týdningar miklastu býunum í Italiu í kaisara
tíðini var Aquilea, sum liggur í landspartinum FriuliVenezia Geulia í landnyrðingspartinum av Italiu. Í dag
búgva umleið 4000 fólk í býnum, men í kaisara tíðini
búðu umleið 100.000 fólk har. Í ár 452 varð býurin
lagdur í oyði av Hunnarakonginum Attila, men varð
endurreistur í miðøldini og fleiri ferðir víðkaður, men
fánaði so við og við burtur og megnaði ongantíð aftur at
menna seg og fáa sama týdning, hann hevði havt áður.
Útgrevstur hevur verið í kirkjuni, sum er í dag, og
hava fornfrøðingar funnið ein fundarsal, ið ivaleyst - 264 –
hevur verið nýttur til dópsfrálæru av lærisveinum,
teimum, sum vóru komnir til trúgv á Harran Jesus.
Spor eru at síggja av eini dópsgrøv. Bygningsverkið
er frá tíðini, tá ið Konstantin var kaisari. Seinni er ein
enn størri dópsgrøv vorðin bygd, hava fornfrøðingar
staðfest.
Her frá 4. øld er so aftur eitt prógv um, at bíbilskur
dópur er farin fram í rómverska ríkinum.
Baptisterium –Dura Europas (Sýrialand) Mynd 14
DURA EUROPOS (SÝRIALAND)
Í landnyrðingspartinum av Sýrialandi, sum áður
kallaðis Mesopotamien, og sum liggur í nánd av Eufrat,
er ein stórur heyggur grivin út. Har hava teir funnið fleiri - 265 –
leivdir av dópsgrøv o.ø. virðismiklum lutum. Hesin ber
navnið Dura Europos. Her á markinum til rómverska
ríkið, lá ein stórur býur. Eitt tíðarskeið var býurin undir
rómverskum valdi. Tær rómversku atsóknirnar
mótvegis teimum kristnu náddu neyvan heilt til býin, og
var hesin tessvegna eitt friðskjól fyri bæði kristin og
jødar.
Sum vit vita, var “fyrsti jødiski-rómverski
bardagin” ár 70 e.Kr., tá ið Jerúsalem varð lagdur í oyði.
“Annar jødiski-rómverski bardagin” var ár 135 e.Kr..
Eftir henda seinna vórðu jødar bannlýstir. Tessvegna
hava teir flýggjað til júst omanfyri nevnda bý, ið lá á
markinum til rómverska ríki.
Í Dura Europos er ein sýnagoga (samkomuhús
jødanna) útgrivin. Hon var prýdd við mongum
málningum. Nakrir av hesum málningum eru at finna í
listaskálanum í Damaskus.
Eisini kristin fólk búðu í hesum lutvíst trygga býi
sum nevnt. Við tí fyrstu kristnu samkomuni sum
fyrimynd, samlaðust tey trúgvandi í heimum teirra.
(Áps.2:46 og Róm.16:15).
Fornfrøðingar hava funnið eitt hús við einum
fundarsali, ið hevur verið nýttur til gudstænastur og sum
hevði eina dópsgrøv. Teir hava givið eina lýsing av
hesum:
Á tí partinum (lonuni) av samkomuhúsinum, ið lá út
móti garðinum var ein fundarsalur, ið hevur verið nýttur - 266 –
til gudstænastur o.a. fundir. Veggirnir eru málaðir
hvítir.
Yvirav nevnda fundarsali, í lonuni hinumegin í
garðinum, var ein annar fundarsalur við málningum.
Hesin seinni fundarsalurin hevur verið brúktur til
dópsgudstænastur og er 3m. x 6,25 m. til støddar. Í
hesum sali er dópsgrøv, ið er sera vøkur og liggur við
endan á salinum. Dópsgrøvin er 1,61 m. x 0,95 m. x
0,65 m. Henda dópsgrøv (dópsbrunnur) er nóg stór til,
at bíbilskur dópur er farin fram har.
Í dag er ikki nógv at síggja av Dura Europos
kristiliga samkomuhúsi, tí tað var bygt av ráðum
tigulsteinum. Men lærdi háskúlin í Yale í USA hevur
varðveitt lýsingar og myndir av fundarsalunum og
dópsgrøvini, sum fornfrøðingar funnu fram til.
Sostatt er aftur eitt prógv um, at tey trúgvandi
kristnu livdu teirra samkomulív sambært Nýggja
Testamenti. Tey hildu fast við læru ápostlanna og við
samfelagið, við breyðbrótingina og við bønirnar. (Áps.
2:42) Og so høvdu tey dópsgrøv til teirra, ið tóku við
trúnni á hin krossfesta og upprisna og himmalfarna
Harra og frelsara, so hesi kundu lata seg doypa við
bíbilskum dópi.
Áhugavert er at síggja hvussu trúføst samkoma Guds
hevur verið gjøgnum øldirnar. Har átti hesin heimur
einki pláss í samkomunum. Eingin samanblanding av
trúgvandi og heimsins børnum fór fram har, soleiðis - 267 –
sum tað seinni skuldi vísa seg í
statskirkjufyribrygdinum. Tá ið fólk vóru komin til
trúgv, vórðu tey doypt í serstøkum dópshøli um hetta lat
seg gera ella aðra staðir, har nógmikið av vatni var. Í
hvussu er var eingin vandi fyri, at fólk ikki vistu hvørji
vóru trúgvandi og hvørji ikki vóru.
Tað var óhugsandi, at vantrúgvandi menniskju tóku
lut í samkomulívinum, har tey trúgvandi komu saman.
Serliga breyðbrótingin var bert fyri tey, sum vóru komin
til trúgv og vóru vorðin doypt. Soleiðis var tað í teimum
fyrstu samkomunum og er tað framvegis soleiðis í
Samkomu Guds.
Tá ið vit hugsa um mannagongdina viðvíkjandi
breyðbrótingini (altargongdini) í fólkakirkjuhøpi, so er
eingin skilnaður har. Øll kunnu luttaka, trúgvandi eins
og ikki trúgvandi – uttan at eg skal seta meg til dómara
yvir nakran, men hetta er bert ein veruleiki, men soleiðis
hevur ikki altíð verið.
Hetta kemur sjálvandi av læru fólkakirkjunnar: at
øll barnadoypt menniskju eru endurfødd ella frelst og
hava sostatt atgongd til breyðbrótingina, sum er fyri øll
Guds børn. - 268 –
LATERAN – BASILIKA Í RÓM
Í árinum 313 tá rómverska ríkið varð býtt sundur
millum kaisararnar Konstantin og Licinius, vórðu teir
báðir samdir um ein felags átrúnaðarligan politik.
Nú fingu tey kristnu allar tær ognir aftur, sum
høvdu verið tiknar frá teimum. Somuleiðis varð loyvi
givið til at byggja nýggjar kirkjur, kleystur og
dópsbygningar, tey sokallaðu “baptisteriir”. Staturin
stuðlaði fíggjarliga.
Tá lat Konstantin kaisari Lateran – Basilika í Róm
byggja og við lið tess ein dópsbygning ella eitt kapel.
Eitt kapel var altíð so stórt, at dópsgrøv, sum var nóg
stór til at doypa vaksin fólk í, kundi liggja inni í sjálvum
kapellinum.
DÓPSGRAVIR Í ÍSRAEL
Nabatearar er heitið á norðurarabiskum fólki, sum
var eitt kongaríki í økinum eystanfyri Palestina. Hetta
ríkið varð sett á stovn umleið ár 300 f.Kr. Her lá m.a.
hin kendi býurin Petra.
Nabatearar ráddu yvir handilsvegnum millum tað,
vit í dag kenna sum Jordan og Egyptaland. Fólkið har
tók ógvuliga tíðliga við kristnari trúgv. - 269 –
Í Negev økinum høvdu nabatearar bygt fleiri býir;
tveir teirra, Avedat og Mamshit, eru í dag grivnir út úr
leivdunum. Í báðum hava fornfrøðingar funnið kristnar
kirkjur við dópsgrøvum.
Annars eru nógvar dópsgrøvir at síggja í Ísrael. T.d.
er í Tagbah ein lítil dópsgrøv, har vaksin fólk eru vorðin
doypt í. Hon er ikki nógmikið stór, at leggja eitt vaksið
fólk niður í, men hava tey tá nýtt dópsháttin, har tann,
ið doypast skuldi varð lagdur í fosturstøðu. Tá kundi hin
doypti á tann hátt lata seg søkka niður í vatnið.
Í Føðikirkjuni í Bethlehem er eisini ein líknandi
dópsgrøv, sum er múrað til. Eisini í Emaus var ein kirkja
við dópsgrøv grivin út av fornfrøðingum fyri mongum
árum síðani.
DÓPSGRAVIR Í JORDAN
Á fjallinum Nebo, har Móses fekk loyvi til at skoða
inn í hitt lovaða landið, var eitt kleystur bygt.
Fornfrøðingar hava grivið ikki færri enn tríggjar
dópsgravir út í somu kirkju.
Annars eru fleiri dópsgravir at finna kring alt
landið. M.a. er eisini ein dópsgrøv funnin í kenda
fornaldarbýnum Petra. - 270 –
DÓPSGRAVIR Í SÝRIALANDI
Í Sýrialandi liggja fleiri sokallaðir deyðabýir. Her
hava kristin fólk búð, men í dag er teir lagdir í oyði, so
eingin kann búgva har longur.
Eisini her hava dópsbygningar ligið, sum hava havt
dópsgravir, har trúgvandi fólk vórðu doypt.
DÓPSGRAVIR Í TURKALANDI
Efesus er í dag ein hin mest vitjaði býur frá
fornøldini. Í hesum bíbilska býi liggja leivdir av
tveimum kristnum kirkjum. Ein av teimum varð bygd til
minnis um ápostulin Jóhannes. Summir søgu-og
fornfrøðingar vilja vera við, at ápostulin Jóhannes hevur
verið jarðaður her. Í einum sali í kirkjuni er ein dópsgrøv
funnin, har trúgvandi fólk eru vorðin doypt.
Ikki so langt frá Efesus er eitt hús, sum søgnin sigur
frá, at Maria og Jóhannes hava búð í. Frammanfyri húsið
liggur ein stór dópsgrøv, sum uttan iva hevur verið nýtt
til bíbilskan dóp.
Annars hava vit dópsgravir bæði í Libia, Tunesia og
Algeria, sum er norðurafrikanskur býur. Kartago, ið
hevur verið høvuðsstaður í rómverska ríkinum, hevur
rættuliga nógvar dópsgravir, sum eru funnar í
leivdunum eftir útgrevstur av fornfrøðingum, har eingin
ivi er um, at bíbilskur dópur er farin fram. - 271 –
DÓPSGRAVIR Í RÓMVERSKA RÍKINUM
Trupult er at koma til býin Martigny í Schweiz.
Farast má upp um fjallaskarðið, ið er 2469 m. høgt, men
handan hetta er eitt baptisterium. Hetta hava
fornfrøðingar grivið út. Dópsgrøvin liggur undir
kirkjugólvinum, og ein glaspláta er løgd omaná, so
síggjast kann niður í dópsgrøvina.
Upprunaliga vórðu fólk doypt á sjónum, vøtnum og
aðra staðir har nógmikið av vatni var, soleiðis, sum vit
kenna tað frá Nýggja Testamenti. Tá ið so
kristindómurin breiddi seg, og kirkjur og samkomuhús
vórðu bygd, gjørdist tað alt meira vanligt at byggja tey
áðurnevndu baptisteriunni annaðhvørt í sjálvari kirkjuni
ella í samkomuhúsinum, soleiðis sum vit kenna tað í dag
frá okkara egnu samkomuhúsum ella sum ein bygning
nærindis.
Kirkjufaðirin Origenes (uml.185-254) verður altíð
tikin sum prógv um, at barnadópurin er ápostólskur av
tí, at hann hevur sagt, at hesin varð givin ápostlunum.
Men hesin sami Origenes hevur eisini sagt, at tað er
av stórum týdningi, at fólk vita hvat tey gera og sostatt
ikki lata seg doypa, fyrrenn tey eru vaksin. Hann hevur
eisini í eini grein mótmælt nøkrum, ið heidni
rithøvundin, læknin Aulus Cornelius Celsus (ár 25
á.Kr.-ár 50 e.Kr.) hevði skrivað um tey kristnu: at hesi
vunnu teirra tilhaldsfólk við at doypa pinkubørn. - 272 –
Origenes sigur í sínum mótmæli, at tey kristnu góvu
altíð frálæru fyrst og hoyrdu so tey, ið ynsktu at lata seg
doypa. Tey vórðu upplærd ein og ein, og bert tá ið tey
ynsktu at liva eitt lív, sum samsvaraði við hin kristna
dópin, vórðu tey doypt og tikin við inn í felagsskap teirra
trúgvandi.
Origenes hevur als ikki sagt nakað um, at
pinkubørn skuldu doypast ella vórðu doypt, men
rættast má vera at meta, at hann við barnadóp hevur
hugsa um børn, sum eru komin so væl ávegis í
lívinum, at tey vóru før fyri at taka eina støðu fyri
ella ímóti Jesusi Kristi og játta seg sum trúgvandi.
Kanningar vísa, at kristnir leiðarar, trúboðarar o.o.
í kristnum størvum upp gjøgnum tíðirnar, høvdu longu
sum stór børn tikið ímóti Jesusi sum teirra frelsara sum
oftast á kristnum legum o.ø. evangeliskum
barnafundum. Fyri mong av hesum lá lívsleiðin greið.
Tey lótu seg doypa til eitt lív saman við Kristusi og livdu
fyri at vinna sálir fyri Hann.
Eg kundi væl hugsa mær at sagt frá øllum teimum
dópskapellum, sum eru og hava verið í Europa gjøgnum
øldirnar, men tíverri er ikki pláss fyri tí í hesi bók.
Johannes Bugenhagen (1485-1558), sum var ein av
Luthers trúføstu meðarbeiðarum, og sum skipaði fyri
teimum luthersku kirkjunum í Týsklandi, sigur í 1529,
at hann hevði verið í Hamburg til ein dóp, har presturin
bert sletti nakrar dropar av vatni á høvur barnsins. Hann - 273 –
hevði hvørki lisið ella hoyrt um nakað slíkt áður.
Hansara metan var avgjørt, at hetta var skeivt, og hann
endurgevur eisini Luther, sum skuldi hava sagt, at tað
var eitt mistak, sum átti at fáast út av verðini skjótast
gjørligt. Hetta samsvarar eisini við, hvat Luther sjálvur
hevur sagt um dópin í 1519.
Vit vita við vissu, at rómversk-katólska kirkjan frá
- øld loyvdi fólki at velja, um tey lótu børn teirra
doypa ella bíðaðu við hesum til tey sjálvi kundu avgera
hetta. Tá fór dópurin fram við at søkka fólk niður í
vatnið, bæði smábørn og vaksin. Kirkjurnar eystanfyri
hava líka fram til okkara tíð hildið fast við henda
dópsháttin.
Tað hóskar líka sum ikki fyri tíð okkara, at tosað
verður um dóp av trúgvandi fólki. Hví ikki? Tí við dóp
skilja flestu menniskju, eisini um tey eru doypt sum
pinkubørn, at her snýr tað seg um at kvetta við henda
heim og liva lívið heilt fyri Jesus Kristus.
Hetta er púra rætt. Dópurin í bíbliunnar egna
týdningi er samvitskusáttmáli hins trúgvandi, har tey
við dópinum brenna allar brýr handan seg, eins og
ápostulin Paulus, og vitna fyri heiminum, at frá hesi løtu
livi eg eitt nýtt og øðrvísi lív saman við Kristusi og fyri
Hann og ríki Hansara.
Um so eingin evangelistur, trúboði ella prestur er
eftir, ið torir at bera boðini út um týdning dópsins, so
hava vit umrøddu steinar, sum rópa henda víðgongda
- 274 –
boðskapin út, kallið um at fylgja Jesusi eftir á ein slíkan
hátt, at ein sjálvboðin doyr saman við Kristusi í dópinum
fyri aftur at rísa upp saman við Honum til nýtt lív, sum
ikki er av hesum heimi.
Jesus sigur í Jóhs. 17. Kapitul: Eg havi givið
teimum orð Títt (Guds), og heimurin hevur hatað tey,
tí tey eru ikki av heiminum. Eg biði ikki, at Tú skalt
taka tey úr heiminum, men at Tú skalt varðveita tey frá
illum. Halga tey í sannleikanum! Orð Títt er sannleiki.
SumTú hevur sent Meg í heimin, havi eisini Eg sent
tey í heimin. Eg biði ikki bert fyri hesum, men eisini
fyri teimum, sum við orðum teirra koma til trúgv á
Meg.
Lovaður veri Gud og Faðir Harra okkara Jesu
Krists, sum eftir stóru miskunn Síni hevur endurføtt
okkum til livandi vón við uppreisn Jesu Krists frá hinum
deyðu. 1.Pæt.1:3 - 275 –
- PARTUR
HVÍ EG LAT MEG DOYPA?
Í hesum partinum fari eg at siga eitt sindur frá mær
sjálvum og mínum lívi í atlit til omanfyri nevnda
spurning.
BROT ÚR MÍNI LÍVSSØGU-BARNAÁRINI
Eg eri borin í heim í Vestmanna í 1944, hin 28.
november. Foreldur míni vóru bretin Josiah Frederick
Simpson(f.10031913 – 30101978) og Frida Hansen, (
11121922 – 25 07 1997) dóttir Gutta Hansen, í
Sornhúsinum í Vestmanna og Maria f. Petersen, úr
Fuglafirði. Hon var dóttir gamla Fredag. Foreldur míni
vórðu ongantíð gift, so eg varð ættleiddur av eini
abbasystur míni, sum kallaðist fyri Jetta í Sornhúsinum.
Sum smádrongur gekk eg regluliga í Gideon í
Vestmanna bæði til barnafundir og evangeliskar fundir.
Eg minnist ikki, at eg gekk nakað serligt í
sunnudagsskúla í Missiónshúsinum. Hetta komst
kanska av, at ommubeiggi mín Fredag, sonur gamla
Fredag, vitjaði ofta í Vestmanna og saman við honum
- 276 –
Robert á Lakjuni, Olhard, Brynleif Hansen o.fl.. Eg
minnist, at eg var við til onkrar útferðir, sum vóru
gjørdar frá Missiónshúsinum um summarið við báti út
á Slættanes. Annars var eg komin um fermingaraldur,
áðrenn eg byrjaði at ganga til møti í Missiónshúsinum.
Eftir at hava verið í umleið eitt ár á einum
jólamerkjaheimi í Lindersvold í Danmark, vaknaði
spurningurin av álvara í mær, hví eg ongan pápa hevði,
og hvar hann mundi vera. Eg var mangan argaður í
skúlanum hesum viðvíkjandi. Men tað var um hetta
mundið, at eg byrjaði at ganga regluliga í Gideon.
Gideon er samkomuhús Brøðranna í Vestmanna. Hesi
møti og ikki minst allar tær góðu og hugnaligu løtur, vit
høvdu í kjallaranum í Gideon saman við leiðararnum,
var balsam fyri mína barnasál.
Eg vil fegin leggja dent á, at ongantíð varð nakar
noydddur til nakað sum helst andaliga ella roynt at fáa
okkum til at skifta hugsjón. Umframt áður nevndu komu
fleiri aðrir, m.a. Victor Danielsen, Petur Háberg og ikki
at gloyma Knút Háberg. Allir hesir peikaðu, eins og
Jóhannes doyparin, á Jesus og søgdu okkum frá, hvussu
høgt Hann elskaði okkum, at Hann leið krossdeyðan fyri
syndir okkara.
Tað, ið lá hesum vitnum og brøðrum á hjarta var, at
vísa okkum út frá orði Guds, hvussu ein kundi verða eitt
Guds barn. Sum níggju ára gamal hevði eg ikki hoyrt, at
so elskaði Gud heimin, at Hann gav Son Sín, hin - 277 –
einborna, fyri at hvør tann, ið trýr á Hann, skal ikki
fortapast, men hava ævigt lív, fyrrenn eg kom at ganga
í Gideon, og eg minnist so væl, tá ið Robert á Lakjuni
las hetta upp fyri mær í kjallaraíbúðini í Gideon.
Tað var á hesum “eftirmøtum” at tað gekk upp fyri
mær: “Gerhard, tað ger einki, at tú ongan pápa eigur, tí
nú eigur tú ein Faðir á Himli, sum er nógv størri enn
nakar jarðiskur pápi, og Hann kanst tú altíð tosa við,
sum Robert segði.
Tað var sostatt í Gideon, eg hoyrdi Evangeliið fyri
fyrstu ferð, tað var har, eg hoyrdi Orðið um krossin, so
tað nam við mína sál, so eg varð frelstur.
Satt skal vera satt. Kvívíks lærarinna, sum vit kallaðu
hana, Elin Sophie Jacobsen (15.10.1902 – 13.12.1969)
hevði kristni við okkum í skúlanum. Hon dugdi væl at
greiða frá teimum bíbilsku søgunum.
Robert á Lakjuni var mær ein góður hirði og
vegleiðari. Nakrar fáar vikur áðrenn hann fór heim til
Harran 13. januar 2014, tosaðu vit báðir í telefon saman.
Hann var so glaður fyri morgunlestrarnar, eg hevði í
Kringvarp Føroya. Tað skuldi vísa seg, at eftir júst hesar
morgunlestrarnar varð eg ongantíð biðin aftur, at hava
morgunlestrarnar í Útvarpinum, nakað, ið eg hevði gjørt
í mong ár.
Eg minnist væl, hvørja ferð Brøðurnir komu til
Vestmannar at hava útimøti, hvussu tað var ein longsul
í mín sál eftir, at eg mátti gerast eitt vitni Harrans. Tá ið - 278 –
eg var 15 ára gamal, undir eini missiónsviku í
Vestmanna, reisti eg meg upp fyri fyrstu ferð og vitnaði,
at Harrin Jesus Kristus var mín persónligi frelsari.
Frammanundan hevði eg sjálvandi vitna fyri fleiri
vinmonnum o.ø.. Eisini fekk eg traktatir fra brøðrunum,
sum eg deildi út til ymisk, eg kom í samband við.
Tá ið eg gekk í preliminerskúla í Vestmanna hendi
tað stóra, at Ivan Hummeland Jacobsen(191139 – kom
til trúgv umborð á Skálabergi. Tá ið teir komu heimaftur
av túrinum, lat Ivan seg doypa, og fekk sítt andaliga
heim hjá Brøðrunum. Ivan giftist seinni við Victoriu
Danielsen (30051963), dóttir Victor Danielsen,
trúboðara.
Áðrenn hetta vóru vit báðir nógv saman í
Vestmanna. Hann vitnaði dúgliga um sín Frelsara, og vit
báðir høvdu manga bønarløtuna í íbúðini í Gideon. Har
lósu vit eisini saman í orði Guds. Vit tosaðu eisini saman
um dópin. Hesar samtalur hava í øll hesi mongu ár ligið
í undirvitsku míni.
Mynd 14: Eg 14 ár - 279 –
UNGDÓMSÁRINI
Alfred Hummeland, ( 30.03.1904 – 21.03.1969)
mammubeiggi Ivan, royndi at sannføra meg um, at eina
siðvenju, sum barnadópin, átti ein at virða, og at kirkjan
altíð hevði doypt pinkubørn líka frá døgum ápostlanna.
Hvar hevði hann hetta frá? Ikki úr Bíbliunni. Alfred var
harmur um, at Ivan hevði latið seg doypa “umaftur”,
sum hann málbar seg. Hann bar eisini ótta fyri, at eg
skuldi lata meg ávirka av honum og lata meg doypa.
Alfred var kortini ein trúgvandi maður, ið ein hevði
virðing fyri og ein ógvuliga vísur maður. Eg hevði
óteljandi góðar løtur bæði inni á Seglhúsinum, har hann
hevði sítt arbeiði og ikki minst heima hjá teimum,
Marthu og Alfred inni á Fitjunum. (Tey, ið vilja vita meira um
Alfred kunnu lesa um hann í bók míni “Barnaheimið”, sum kom út í 2014)
Heilt frá barnaárum dámdi mær væl at ganga í
haganum. Har hevði eg mínar ríkastu løtur. Eingin var,
ið órógvaði meg, og har kundi eg frítt tosa við mín Faðir
á Himli, og eg kendi hvussu nær Hann var hjá mær.
Eg gekk mangan í haganum og segði øllum teimum,
ið ikki vóru hjástødd, um Jesus. Tá ið eg var umleið 14-
15 ára gamal fór eg at ganga í Missiónshúsið til møti og
bíbliutímar. Einastu ungu, sum komu har var umframt
meg ein ung genta, Anna hjá Agga, sum vit kallaðu - 280 –
hana. Tá vóru so sjáldan evangeliskir fundir í
Vestmanna. Satt at siga, so hava vestmenningar, sum
heild, ongantíð verið serliga vælviljaðir mótvegis
øðrum, sum prædikaðu Evangeliið, uttanfyri
fólkakirkjuna. Teir hava altíð havt nógmikið við
kirkjuni og læru hennara. Eg hugsi ikki, tað er av ringum
vilja, men kirkjunnar læra er so fast grógvin í lív teirra
ella sagt við nútíðarorðum, hon er vorðin ein partur av
teirra DNA.
Í heimi okkara var ikki nøkur bíblia. Eg minnist
hvussu hjartaliga mær longdist eftir at eiga eina. Tá ið
eg plagdi at vera í Klaksvík og ferðast hjá mammu míni,
sum var gift har norðuri við Helgo Finn Larsen, bakara,
fór eg mangan oman í bókahandilin. Har kundi eg
standa og stara meg blindan eftir øllum teimum fínu
bíbliubókum, sum stóðu í vindeyganum, og ynskti mær
so hjartaliga at eiga eina, men ráð vóru ikki til tess. Hetta
var í fimti-árunum. Tá høvdu vit longu fleiri ár
frammanundan fingið føroyska bíbliu, sum Victor
Danielsen hevði týtt.
Einaferð varð eg kortini heppin. Eg fór upp á ovasta
loft hjá okkum, at leita mær eftir línuni. Har fann eg í
einum kassa eitt gamalt reytt Nýggja Testamenti á
donskum, skrivað við stórum bókstavum, sum langabbi
mín í Vestmanna hevði átt, Funnings Jógvan, sum hann
kallaðist. Hann var tá deyður. At tað var á donskum
gjørdi einki, tí eg hevði jú verið í Danmark og dugdi - 281 –
sostatt bæði at tosa og lesa danskt. Seinni fekk eg so ráð
at keypa mær eina føroyska bíbliu.
Men framvegis hevði eg ongan, sum kundi vegleiða
meg. Eg vaks ikki upp í einum trúgvandi heimi. Eg eri
fullvísur í, at hevði eg havt møguleikan at hildið fram
við at komi til møti hjá Brøðrunum, hevði eg ivaleyst
fingið ta uppaling, ið ein ungur kristin eigur at fáa, men
hetta fall mær tíverri ikki í lut.
Áður nevndi Alfred Hummeland og kona hansara
Martha, sum var donsk, vóru ógvuliga góð við meg. Tey
áttu eingi børn. Ein dagin, eg kom inn á Fitjar sum so
mangan, tá var eg seytjan ára gamal, bað Alfred meg
koma við sær oman í kjallaran. Hann segði mær frá, at
ein bróður Marthu, sum hevði verið prestur í
fólkakirkjuni, var deyður. Sum eg skilti, var hann
ógiftur, og var Martha tí einasti arvingi eftir hann. Har
stóðu kassar við bókum o.m.a., men tað, sum lá Alfred
á hjarta, var at fáa meg at royna prestakjólan, sum lá í
einum svørtum kufferti, sum svágur hansara hevði átt.
Alfred hjálpti mær í prestakjólan, og vísti mær so í
spegili, hvussu eg tók meg út í einum slíkum. Hann helt
fyri, at tú átti at lisið gudfrøði og verði prestur. Hesa
hugsanina fekk eg ikki úr huga mínum. Har var í hvussu
er ein møguleiki hjá mær, at sleppa at siga øðrum
menniskjum um Jesus. - 282 –
MANNDÓMSÁRINI Í STUTTUM
Eftir at hava lokið preliminerprógv, tók eg
handilsskúlaprógv og bygdi so omaná hetta við
internaðari grannskoðan. Eg var sum blaðungur eisini
vikarur við skúlan í Tjørnuvík í tvey ár. Eg var tá giftur
við Jacobinu, táverandi konu míni. Vit fingu so okkara
fyrsta barn, dóttir okkara Ann. Við henni fóru vit so
niður á Bíbliuskúla í Danmark, sum Heimamissiónin í
Danmark rak. Í umleið 6 ár arbeiddu vit innan
Heimamissiónina bæði í Danmark og í Føroyum.
Av ávísum orsøkum, sum verður ov langdrigið at
nevna her, fór eg so til Phil & Søn at arbeiða, men eftir
nøkrum mánaðum var eg so óheppin, eftir at hava verið
uppi á skrivstovuni, sum lá á aðru hædd, eftir nøkrum
skjølum, at detta oman gjøgnum allar trappurnar og varð
tvær ferðir lagdur undir skurð fyri prolaps discus. Hetta
førdi við sær, at eg mátti siga meg úr starvinum. Um
hetta mundið høvdu vit fingið tveir synir aftrat, Oyvind
og Rúna.
Í 1975 byrjaði Fróðskaparsetur Føroya 1.part í
gudfrøðislesnaði (Teologi). Eg søkti inn og byrjaði at
lesa grikst, hebraiskt o.a. lærugreinir, Eftir tveimum
árum tók eg saman við øðrum prógv í fyrsta parti. Síðani
fór eg til Reykjavíkar at halda fram á Gudfrøðideildini
á Háskóla Íslands (Universitetinum). Av tí, at eg var - 283 –
vanur við at lesa og hevði eina útbúgving
frammanundan, eg hevði eisini m.a.lært meg nakað
grikst, so eg kundi lesa Nýggja Testamenti á grikskum,
nýttist mær bert tvey ár aftrat til eg gjørdist kandidatur í
gudfrøði.
Tá ið eg nú hevði lisið uttanfyri Danmark, skuldi
eg til roynd í danskari kirkjusøgu í Århus. Eftir hetta
varð eg góðkendur sum danskur kandidatur í Teologi.
Í lestrarárinum 1980 gav eg frálæru í hebraiskum og
í Gamla Testamentligari søgu á Fróðskaparsetrinum og
hevði tímar í Studentarskúlanum í Hoydølum.
Í september mánaða 1981 fekk eg skriv frá DKU,
t.e. Dansk Kirke I Udlandet. Hetta hevur nú broytt navn
til DSUK, av tí DKU hevur lagt saman við
sjómannakirkjunum. Eg hevði søkt starv sum prestur í
týska býnum Rendsburg, sum liggur við Kielerkanalina,
har nógv føroysk skip sigla ígjøgnum. Hetta var donsk
kirkja fyri danska minnilutan í Rendsburg, men næstan
alt arbeiðið fór fram á týskum máli.
Nýtt starv sum sóknarprestur, við 60% av tíðini í
Vestmanna, har prestur skuldi búgva, og 40% í Vágum,
varð sett á stovn. Eg søkti hetta og varð so settur frá 1.
februar 1987.
Umframt hebraiskt var kirkjusøga og søgan um
kristnar kirkjur og trúarfeløg tað, ið mær dámdi best at
fáast við. Eftir at hava lisið granskingarhættir í 4 ár og
skriva ritgerð, vardi eg mína doktararitgerð við lærda - 284 –
háskúlan í Lund 1985 og gjørdist sostatt fyrsti
føroyingur, sum varð doktari í gudfrøði. Í 1986 fekk eg
førleika sum professari í søgu.
VÓNLOYSISSTØÐA
Eg havi altíð roknað við tveimum maktum í tilveruni,
eini góðari og eini óndari. Ella sagt við ø.o., so trúgvi eg
á Gud skapara himins og jarðar og á Son Hansara, sum
opinberaði seg fyri okkum í Jesusi Kristi og sum gav lív
Sítt sum loysigjald fyri syndir okkara og á Heilaga
Andan, sum við trúnni á Jesus Kristus tekur bústað í
hjørtum okkara. Vit eru tempul Heilaga Andans, so satt
sum vit trúgva, at Kristus hevur frelst ella endurloyst
okkum við blóði Sínum, sum rann á Golgata og givið
okkum lut í dýrd Hansara.
Men eg rokni eisini við eini óndari makt. Henda
makt er Satan og allur hin falni einglaskarin, sum roynir
av øllum alvi at fáa okkum, ið trúgva á Jesus, burtur frá
Honum, tí hann tolir ikki, at navnið Jesus, sum ber av
øllum øðrum nøvnum, verður prísað, havt á lofti, ærað
og tilbiðið.
Hesa óndu makt kenni eg av sonnum, kanska betri
enn flestu okkara, bæði til likams og sálar.
Á heysti 1991 skrivaði eg bræv til Kirkjumálaráðið
– viðlagt læknaváttan – og bað um at verða loystur úr
starvi hin 1. januar 1992, vegna vánalig nýrir, sum eg
framvegis stríðist við. - 285 –
Tað var hent nógv í lívi mínum frammanundan hesi
støðutakan míni, sum gjørdi, at eg ikki kendi tað vera
rætt, at eg framvegis skuldi arbeiða sum prestur. Eg fari
at biðja teg kæri lesari um at geva gætur, hvat eg her sigi
frá og so samanbera tað við tað, ið hendi seinni í lívi
mínum. Í longri tíð hevði Satan teska mær í oyru: “Tað
kann ikki vera satt, at tú skalt trúgva øllum tí, sum
skrivað er í Bíbliuni? Sjálvandi er tað, ið har stendur
skrivað av menniskjum. Eingin kann prógva, at tað er
satt?”
Eg veit ikki við vissu, nær hetta hendi, men tað kom
so spakuliga og sníkjandi. Kanska m.a. eitt úrslit av
lesnaðinum á teimum lærdu háskúlunum, ið eg gjøgnum
nógv ár hevði vitja? Nógvar vinstra-kreftur arbeiddu á
lærdu háskúlunum í hesum árum. Hin atfinningarsami
søguligi granskingarhátturin var ikki at koma uttanum.
Tá ið eg las dómsavgerðirnar frá teimum lærdu
háskúlunum, ið høvdu dømt um førleika mín í søgu
1986, gjørdist eg heilt illa við, tá ið eg m.a. las: “Gerhard
Hansen er meget godt skolet i den historisk kritiske
metode o.s.fr.”.
Tá gjørdist mær greitt, at eg var ikki hin sami, ið eg
hevði verið. Hvat og ikki, so hevði eg givið eftir. Hetta
gjørdist at enda mítt stórsta mistak og niðurlag og sum
gjørdi, at eg veik longri og longri frá Honum, ið eg hevði
sett alt mítt álit á, Jesus Kristus. - 286 –
Eg má viðurkenna, at hetta vóru nøkur ræðulig ár,
eg livdi, burtur frá mínum Harra og Frelsara. Eg havi
uttan iva sárað mong menniskju hesi árini. Fyrst og
fremst míni táverandi konu, sum ikki orkaði meira og
ynskti hjúnaskilnaða, sum eg skilji væl, og so míni trý
børn, sum eg elski av heilum hjarta. Viðurskiftini okkara
millum eru góð í dag.
Eg minnist serstakliga tíðina, eg búði í
Keypmannahavn. Har gekk eg og válaði niðurbrotin og
sokkin í synd. Eg græt og græt. Eg kundi ikki fara inn,
har onnur menniskju vóru. Hvørja ferð eg skuldi siga
okkurt, fór eg at gráta og fekk ikki orðini fram á vørrum
mínum.
Ikki fyrrenn fyri nøkrum árum síðani gekk hetta upp
fyri mær, tá ið eg í míni stóru neyð ákallaði navn
Harrans og gav Honum lyfti, sum eg vil koma aftur til
seinni.
Mín góði vinur og bróður í Harranum, Poul Jóhan
Djurhuus, sum eg hevði havt samband við, meðan eg
var í Keypmannahavn, handaði mær einaferð ein
bókling, ið hevur heitið: “Ein leið er heimaftur til
Gud…”, sum William Mac Donald hevur skrivað og Páll
Poulsen hevur umsett.
Á blaðsíðu 24 í hesum bóklingi stendur nakað, sum
fekk avgerandi týdning fyri meg, og sum eg tessvegna
loyvi mær at endurgeva. Yvirskriftin er:
KOMIN Á BOTN ! - 287 –
Fyrr ella seinni má ein kreppa koma. Um ein persónur
er sannur trúgvandi, kann hann ikki halda áfram burtur
frá Gudi í endaleysa tíð. Ein dagur má koma, tá ið hann
nemur botn – berskakan – gruggið.
Botnurin kann vera ein opin grøv ein áfýsnan
vetrardag, tá ið hann sær eina lítla hvíta kistu verða
sígda niður í moldina.
Botnurin kann vera ein vanlukka, har hann á
undranarverdan hátt er hin einasti, ið sleppur við
lívinum.
Botnurin kann vera ein sjúkralega, har honum
verða givnar góðar stundir at hugsa og grunda.
Ella kann hann kanska einki av hesum vera. Hann
kann rætt og slætt vera endin á menniskjaligari
mótstøðumegi. Løtan, tá ið hann gevur upp allar vónir
um at greiða síni egnu vandamál.
Tú kanst kalla tað vónloysisøði ella fullkomiliga at
ørmaktast. At halda fram at strevast er høpisleyst. Hvør
leið at sleppa undan er fyribyrgd.
RØDDIN, IÐ TESKAR “VÓNLEYST”
Júst í kreppuløtuni er ein rødd, ið teskar: “Tað er
vónleyst…”
“Tað er til als onga nyttu at royna”.
“Tú kanst eins væl geva skarvin yvir”.
“Tað einasta, tú kanst gera er, at sláa teg til táls við tað,
sum ikki slepst undan kortini”. - 288 –
“Viðurskiftini verða hóast alt ongantíð tey somu aftur.
Fuglurin við brotnum veingi flýgur ongantíð líka høgt
aftur”.
“Tú hevur syndað burtur høvi tíni”.
“Tú ert farin um markið, har ikki vendist við aftur.”
Og røddin heldur áfram at ekkóa oman ta longu
gongina……….
“Vónleyst.”
“Eingin útvegur.”
“Handan bjarging.”
“Ómøguligt.”
Eg var komin á botn. Eg bæði las í bíbliuni og bað
til Gud, men tað var eins og hoyrdi Harrin meg ikki. Eg
las nevnda bókling fleiri ferðir ígjøgnum. Hann hevur
av sonnum verið mær ein stór hjálp. Seinni havi eg
sjálvur givið øðrum bóklingin, sum vóru komin í
líknandi støðu sum eg.
HARRIN OPINBERAR SEG
Eina náttina opinberaði Harrin seg fyri mær. Onkur
heldur tað vera tilvildarligt. Men tað er einki, sum eitur
tilvildarligt í heimi Guds og sostatt heldur ikki í lívinum
hjá einum, sum eigur Jesus. Eg fór upp á miðjari nátt
fyri triðju ferð. Eg kundi ikki sova. Eg var friðleysur,
óttafullur og ivaðist um alt. Tað var eingin meining við
lívinum hjá mær. - 289 –
Tá fór eg uttar í køkin. Á køksborðinum lá Ipaddur
(lítil farbar telda) mín. Tilvildarliga lat eg hann upp og
hugdi niður á skuggan, har hesi orðini stóðu: “Eg eri
deyður fyri allar syndir heimsins, eisini tínar!”
Eg gjørdist so kløkkur, fór at leita inni á
leiðvísaranum (stifinder), rótaði allan Ipaddin
ígjøgnum, men har var einki skjal, sum eg kundi finna
við nøkrum líknandi orðum, so eftir at hava leitað leingi
(havi eisini leita seinni) og einkið funnið, tók eg hetta
sum eina opinbering frá mínum frelsara, hvussu so hetta
enn var komið inn á Ipad mín.
Eg fór í bøn til Harran. Fyri fyrstu ferð í mong ár
boygdi eg míni knø og gav meg í hendur Hansara, sum
lat sítt blóð renna á Golgata fyri meg.
Tá gav eg Harranum lyfti um, at reisti Hann meg
aftur á føtur, so skuldi eg lata meg doypa til deyða
Hansara og rísa upp saman við Honum til eitt nýtt lív,
sum eg altíð hevði vitað, var tað einasta rætta. Tað var
tann dópur, sum Jesus sjálvur hevði sett á stovn og ikki
barnadópin við ásletting, sum var innsettur eftir
mannaboðum. Somuleiðis gav eg Harranum lyfti um, at
eg skuldi verða trúgvur ímóti orði Hansara so leingi, eg
livdi.
Frá hesi løtu byrjaði Harrin at lekja mítt særda
likam og mína sundirknústu sál, og so við og við legði
Hann lovsongin aftur inn í mína sál, so eg aftur kundi
gleðast um frelsuna. Hann legði eisini ein hungur inn í - 290 –
sál mína eftir at lesa og granska Orð Guds á ein heilt
annan hátt enn áður. Orðið gjørdist matur fyri mína
úthungraðu sál. Eg fekk ongantíð nógmikið av tí.
Nakað av tí fyrsta, ið rann mær í huga eftir hesa
løtu, var prestalyftið, ið eg hevði givið, áðrenn eg varð
prestvígdur í Havnar Kirkju í september 1981. Eg hevði
ongantíð lisið tað, síðan tað var undirskrivað, og ei
heldur hugsa so djúpt um tað.
Onkur kanska spyr: “Hvat er tað fyri eitt lyfti
prestar geva, áðrenn teir verða vígdir (ordineraðir)?” Eg
havi avgjørt, at eg skal taka høvuðsinnihaldið í
prestalyftinum við her. Tá mítt er skrivað á donskum,
lati eg tað sostatt verða á donskum:
Først: at jeg vil beflitte mig på at forkynde Guds ord
rent og purt, således som det findes i de profetiske og
apostolske skrifter og i vor danske evangeliskelutherske folkekirkes symbolske bøger, med al ærefrygt
og sømmelighed forvalte de hellige sakramenter efter
Kristi indstiftelse, og såvel her som ved de øvrige hellige
handlinger udføre alt i overensstemmelse med de for
folkekirken gældende forskrifter.
Fremdeles: at jeg efter evne vil modarbejde misbrug af
nådens hellige midler og bekæmpe sådanne lærdomme,
som strider mod folkekirkens trosbekendelse; samt at
jeg troligt vil arbejde for ungdommens kristelige
oplysning og vejledning. - 291 –
Endelig: at jeg vil stræbe efter, ved flittig og alvorlig
granskning af Guds ord og troens hellige lærdomme,
altid fuldkomnere at danne og dueliggøre mig til dette
hellige embede og beflitte mig på, som det sømmer sig
en ordets tjener, at foregå menigheden med et godt
eksempel, således også under udførelsen af min tjeneste
i dennes forskellige dele med al skyldig lydighed rette
mig efter de kirkelige love og anordninger og med
foresatte og med kaldsfæller udvise et sådant forhold, at
der ikke med grund skal kunne føres klage over mig.
Alt dette lover jeg med regnskabsdagen for øje
samvittighedsfuldt at ville holde, efter den nåde, som
Gud mig dertil vil give…
Eg skal ikki svara fyri aðrar prestar, men eg hevði í
hvussu er ikki verið trúgvur móti hesum lyfti, ið eg
hevði givið. Somuleiðis gjørdist greitt fyri mær, at í
hesum prestalyfti vóru setningar, sum eg ikki kundi
standa inni fyri s.t.d. “at forvalte de hellige
sakramenter…efter folkekirkens oplysning og
vejledning…
Í lívi hins kristna er støðutakan okkara til orð Guds
alt avgerðandi og endurspeglar persónliga samband
okkara við Kristus. Tess hægri vit virða orð Guds og boð
Jesusar, tess meira virðisleysar, týdningaleysar og
líkasælar verða allar hugsannar manna fyri okkum,
eisini øll mannaboð, sum koma inn í kirkjuna og skulu
eitast at vera boð Guds. Sum tíðin gongur, kenna fólk - 292 –
ikki munin á boðum manna og boðum Guds. Her hugsi
eg m.a. um dópin og nú seinni hjúnarlagið, sum Gud
sjálvur hevur sett á stovn, og sum nú eisini skal fevna
ein minniluta av samkyndum. Hví eru vit farin so langt
av leið?
Tann kirkja, sum eg havi verið prestur í og sum
álegði okkum alt hetta, sum nevnt er í prestalyftinum,
helt ikki sjálv hetta lyftið.
Biskuppar og nógvir prestar beinleiðis avnokta, at
orð Guds er livandi og máttmikið, nei, teir vilja hava tað
at samsvara við tíðina, vit liva í, tí alt er so nógv broytt.
Hetta kundi ikki vera rætt?
Tess meira eg granskaði orð Guds undir vegleiðing
Heilaga Andans, tess meira gjørdist mær greitt, at eg við
at lata meg doypa, gav til kennar, ikki bert mína virðing
fyri orði Guds sum innblást av Heilaga Andanum, men
somuleiðis mítt inniliga ynski og bøn um ikki, at hava
nakað við tað at gera, sum gongur uttanum Orðið ella
stendur beinleiðis í andstøðu við hetta.
Onkur kanska heldur, at tað er bláoygd og fávitskut
soleiðis at ganga út í æsir og taka bíbliunnar orð fyri fult
áljóðandi. Ein sokallaður trúgvandi maður í Klaksvík
hevði sagt við fyrrv. konu mína, at eg mátti vera vorðin
heilavillur, at lata meg endurdoypa.
Átti ein persónur sum eg ikki at vita betri, eg sum
havi lisið bíbliunna á frummálunum og eri væl skúlaður
í “den historisk kritiske metode?” - 293 –
Møguligt, men tað er nú bert eitt at leggja aftrat, at
omanfyri nevndi granskingarháttur ikki stendur yvir
Gudi, skapara og frelsara okkara. Bert Hann kann
opinbera einum syndara, hvat hann eigur at gera.
Tann dag, eg gav Gudi fult út loyvi at stýra mínum
bíbliulesnað, lat Hann orðið upp fyri mær á ein slíkan
hátt, eg ikki hevði droymt um. Tað varð mær ein kelda
til lív, ið aldri tornar.
Eg havi mangan hoyrt menniskju siga, at nútíðar
menniskju hugsa heilt øðrvísi enn Jesus og lærisveinar
Hansara gjørdu og tey fyrstu kristnu, sum Nýggja
Testamenti sigur okkum frá. Men er tað nú satt?
Menniskju eru menniskju til allar tíðir. Lívsins
stóru spurningar hava menniskju til allar tíðir havt. Hví
eri eg her? Hvar komi eg frá? Hvat er ætlanin við
lívinum? Er nakað lív eftir deyðan? o.s.fr..
Sum trúgvandi kristin menniskju mugu vit halda
óvikaliga fast við, at meginreglurnar fyri tí fyrstu kristnu
samkomu Guds soleiðis, ið vit lesa um í Nýggja
Testamenti, vikast ikki og kunnu ikki broytast, sjálvt um
vit kanska eru vorðin meira upplýst í dag enn
undanfarnu ættarlið. Lívsins stóru spurningar broytast
ikki. Men hjá Gudi fært tú frið í tína sál hesum
spurningum viðvíkjandi. So royn Hann! - 294 –
DÓPUR Á MALTA
Harrin hevði hildið Sítt lyfti. Hann hevði hjálpt mær á
so undurfullan hátt. Lív mítt var vorið nýtt. Eg, ið var
vikin frá Harranum, hevði upplivað, hvussu Hann hevði
reist meg aftur á føtur, endurnýggjað meg bæði til
likams og sálar.
Nú var so túrurin komin til mín. Eg hevði givið
Harranum eitt lyfti. Hann hevði hildið Sítt. Nú mátti eg
so halda mítt lyfti.
Nú kom kampurin. Eg visti, at eg ikki slapp undan.
Frammanundan hevði eg tosað við Poul Jóhan
Djurhuus, trúboðara og vin, sum eg havi nevnt fyrr í
hesum parti. Fyri meg var tað ikki nakar spurningur,
hvar eg skuldi lata meg doypa. Einasta samkoma, sum
eg hevði nakran kunnleika og kærleika til var
“Brøðrasamkoman”. Sum eg havi sagt frá, kom eg í
samband við hesa heilt frá barnaárum av, og havi altíð
átt vinir í hesi samkomu, og eg havi innast inni ongantíð
kunna slept mínum royndum frá barnaárunum í Gideon
í Vestmanna. Poul Jóhan bendi mær á samkomu í
Odense, har eg nú komi, KF-Kristen Fællesskab, har
nógvir føroyingar koma. So varð eg knýttur til hesa
samkomu eftir at hava sagt meg úr Fólkakirkjuni. - 295 –
Hans Djurhuus og eg á Malta 29.3.2015 (Mynd 16)
Á einum kristiligum fundi í Odense hitti eg Hans
Djurhuus, leiðara á Malta í Hirtshals. Nakrar dagar eftir
hetta, setti eg meg í samband við Hans og spurdi um tað
var møguligt, at eg kundi verða doyptur á Malta. Hans
lovaði at taka hetta upp við leiðsluna. Longu dagin eftir
ringdi Hans og segði, at eg var hjartaliga vælkomin, at
lata meg doypa á Malta. Vit ásettu dagin til at verða
29.03.2015.
Nú var so eitt stig tikið. Næsta stigið hjá mær var at
skriva til børn míni og fyrrv. konu mína. Og so við og
við varð hetta kunnugt fyri fleiri og fleiri.
Poul Jóhan Djurhuus, eg og kona mín Kirstin og Árni Helmsdal
Á Malta 29.3.2015(Mynd 17) - 296 –
Sum roknað við komu “reaktiónir” frá fleiri
menniskjum, bæði frá fyrrv. starvsfeløgum, familju og
kenningum. Flestu teirra royndu at fáa meg at hálsa um.
Onnur bóðu meg við grátirødd at hugsa meg um, tí eg
kom at svíkja øll tey mongu, sum eg hevði prædikað fyri
og leitt til Kristus gjøgnum árini. Uppaftur onnur royndu
at peika á, at barnadópurin hevði altíð verið har, og ein
kundi ikki bara sleppa hesum. Tá ið eg so spurdi onkran
av hesum, um tey kundu siga mær, hvar í bíbliunni tað
stóð, at vit skuldu doypa smábørn, komu tey við søguni
um, tá ið Jesus signaði smábørnini. Tá ið eg so segði, at
í hesum teksti nevndi Jesus als einki um dóp, svaraði
onkur teirra, at onkur kirkjufaðir hevur sagt okkurt um
hetta o.s.fr.. Svar mítt varð sjálvandi, at Guds orð hevði
størri myndugleika enn kirkjufedrarnir. Onkur nevndi
eisini, at tað stóð í Nýggja Testamenti, at tað er bert ein
Harri, ein trúgv og ein dópur. Hesum svaraði eg soleiðis:
Tað er rætt, tað er bert ein dópur, men tá ið
barnadópurin ikki lúkar tær treytir, sum Bíblian setur
fyri, at ein dópur skal vera haldgóður, er barnadópurin
ikki nakar dópur, hægst ein signing av børnum. Og so
tað, ið longu er nevnt, barnadópurin stendur ikki í
bíbliunni. Treytirnar fyri, at ein dópur er haldgóður eru:
Ein má trúgva á Harran Jesus Kristus sum sín Harra og
Frelsara. Eingin kann trúgva fyri ein annan ella svara
fyri ein annan. Eitt pinkubarn kann ikki trúgva, og Jesus - 297 –
hevur, sum nevnt, sagt, at børnini hoyra ríki Guds til,
eisni um tey ikki verða doypt.
Nógmikið av vatnið má vera tøkt, tá ið dópurin krevur,
at ein verður søktur niður í vatnið, tað liggur í sjálvum
orðinum at doypa, sum merkir at søkka niður. Í kirkjuni
er bert eitt dópsfat, sum er roknað til áslettingardóp.
Við at lesa hesa bók fær einhvør, sum ynskir tað,
eitt greitt svar, hví eg lat meg doypa. Eg kundi ikki
annað. Eg veit, at tað hevur kostað á mangan ymiskan
hátt, eisini menniskjaliga. Men eg mátti halda mítt lyfti
til Harran!
Eg verði doyptur á Malta 29.3.2015 av Hans Djurhuus
(Mynd 18)
Hin 29. 03. 2015 lat eg meg so doypa á Malta í Hirtshals.
Hans Djurhus doypti meg. Tað gjørdist ein hin stórsta
løta í lívi mínum. Tá ið eg lat meg søkka niður í vatnið,
kom ein friður, sum eg ongantíð áður hevði kent, inn í
mítt hjarta og sál, ein undurfullur friður, sum ikki var av
hesum heimi. Nú visti eg, at eg hevði gjørt tað, sum Gud
vildi, eg skuldi gera. Eg var deyður við Kristusi, men
eisini risin upp saman við Honum til nýtt lív. Nú vóru
Kristus og eg sambrøður. - 298 –
Onkur hevði á orði, at hann ongantíð áður hevði sæð
nakran so glaðan mann koma upp úr dópsgrøvini sum
meg.
Samkoman á Malta, dópur 29.3.2015
(Mynd 19)
Hvat vildi eg ynskt, at mínir starvsfelagar máttu sett seg
niður og kanna, hvat orð Guds sigur um dóp, og biðið
Heilaga Andan vegleitt seg, so eisini teir kundu uppliva
hesa stóru signing, sum fylgir við, at vera Harranum
lýðin heldur enn mannaboðum.
Tað, sum einki eyga hevur sæð, og einki oyra hoyrt,
og sum ikki er komið upp í hjarta á nøkrum menniskja –
Tað, sum Gud hevur gjørt teimum til reiðar, sum elska
Hann. 1.Kor.2:9. - 299 –
KELDUÁVÍSINGAR
Allar tær viðmerkingar, sum liggja inni í tekstinum,
hava ávísing til bøkur ella bíbliunna, og eru flestar í
klombrum uttan tekstirnir úr bíbliunni. Victor
Danielsens týðing av bíbliunni er nýtt allastaðni, har tað
ikki er viðmerkt. Annars er víst til J.Dahls og Viderø´s
týðing í nøkrum støðum. Hesar viðmerkingar verða ikki
endurtiknar her undir kelduávísingum. Heldur ikki tær
keldur, ið eru nevndar í sjálvum tekstinum.
Í nøkrum av bókunum, sum eg her havi nevnt, er
víst til á hvørji blaðsíðu (p.) tikið er frá, men sum heild
verður víst til alla bókina, har hon sum heild snýr seg
um evni, eg viðgeri. - 300 –
A.
Albrecht Rischl: Geschichte des Pietismus in des
reformerten Kirche.
Agende S.: Agende für Evang.-Luth. Kirchen u.
Gemeinden. Band III, Die Taufe, 1988 Hannover
Analytical hebrew a. Chaldee lex., London 1978
Arthur Gook í Leirkerinum nr.1-2 2004 p.3fh.
Ann Mie Skak Johanson
Barnet og Evangeliet, ritgerð 2001
B.
Burkhardt, H.: Taufe, Das grosse Bibellex. 1989
Broadbent, E. H.: Pálmarasamkoman. Týtt úr enskum
hevur Páll R. Poulsen, Forlagið Leirkerið, Gøtu 2014
Bo Giertz: Kristi Kirke, Kbhvn.1945 p.94f.
Bengt Hägglund: Teologins Historia, Lund
1975,p.378ff.
Biblia Hebraica e.Rudolf Kittel, Stuttgart 1973
Blass/Debrunner: Grammatik des neuentestamentlichen
Griechisch, Göttingen 1976
Bo Reicke: Kristendommens Historiska Bakgrund,
1964 Stockholm.
Bíblian: 4.útgáva og endurskoðað 2005,1.útg. Victor
Danielsens kom út 1949. - 301 –
Bíblia: 1.útg.3.upplag 1977, 1.upplag av J.Dahl/Viderø
kom út í 1961
Biblia Vulgata: latínsk1965
Betesda, Klaksvík: www.betesda.fo
C.
Christoph Starke: Jüngern machen, Berlin 1870 Band I,
p.189-192
CA (Confessio Augustana) Leif Grane 1976, p.23-31 og
80-88.
D.
Die Taufe, theologie u. Praxis: ISBN 3-8150-860-3
Jahrgang 2002, fleiri høvundar
Dietrich Bonhoeffer: Nachfolge, Berlin 1936
Die Bibel: Einheitsübersetzung, Stuttgart1980
Dan Graves: Anabaptistarnir í Leirkerinum 2012 nr.3-4
p.41-42
E.
EUSEBIUS: Kirkehistorie Bd.I-X, 1940
Erling Hammershaimb:Genesis, København 1974
Ejvind Vilhelm: Er barnadópurin evangeliskur? Í
bókini:Tríggir fyrilestrar, Heimam.forlagið 1970, p.24-
53. - 302 –
Einar Molland: Kristne kirker og trossamfund, Gads
Forlag 1976
F.
Frøvig, D.A.: Kommentar til Matteus evangelium, Oslo
1934, p.669f.
Flügge: Zeugnisse von hundert Theologen über die
Taufe
Fr. Saul:Ist die Kindertaufe die Wiedergeburt? Dresden
1905
G.
Gerhard Hansen: Er Gud deyður, Vestm. 1989, egið
forlag
Gerhard Hansen: Eindarmentan føroyinga og
vekingarrørslirnar. Bókag.1987 p.169-199
Gustav Wingren, CREDO 1978 p.182 f.
Gads Danske Bibelleksikon 1965 BD. I P.387 o.o.støð
H.
Herzogs Realenzyklopädie Bd.19, p.403
H. Böhmer: Urkunden zur Geschichte des baurnkrieges
und der Wiedertäufer. Nr. 50-51. Der Sammlung der
kleinen Texte usw. Von H. Lietzmann.
- 303 –
Hans Denck: Ein Apostel der Wiedertäufer, Leipzig
1882
Hans Fr.von Campenhausen: Die Entstehung der
Christlichen Bibel, Tübingen 1968
I.Í.
Illustrert norsk Bibelleksikon bd. I-XIII.Oslo1986
J.
Johannes Warns: Die Taufe. Gedanken über die
urchristliche Taufe, ihre Geschichte u.ihre Bedeutung
für die Gegenwarts. Endurprentað í 1992
Johannes Warns: Statskirche? Volkskirche? Freikirche?
Ein Wegweiser durch die kirchlichen Wirren der
Gegenwart für fragende Christen, Wiegand &
Co.,Homborg vor der Höhe 1919.
Joseph R. von Beck: Vorträge u. aufsätze aus der
Comenius Gesellschaft 7ter Jahrg. Aus dem Nachlasse
des Hofrates Dr. Joseph R. von Beck. Herauszugeben
von Joh. Lasert
John Bunyan: His life, Times and work v/John Bron
J.H.Merle: The Reformationin Europe in the Time of
Calvin
Jan Herben: Johan Huss and his Followers, 1926 - 304 –
Johannes Jensen: Dåben, Dansk bogforlag ukendt årstal
p.5-32
Jerker Blomquist:Lärobok i grekiska, Lund 1971 –
p.4,10,14 og 20
Jørgen Hedager Nielsen: Vi som Kirke p.25f.
Frederiksberg 1997
Jørgen Hedager Nielsen: Her står vi p.74-77
Frederiksberg 1997
Jørgen Hedager Nielsen: Liv i Læren. P.64-77,
Frederiksberg 2003
Jens av Reyni í Leirkerinum 3-4 2012, p.3-12, skrivað
1929
Johannes Nørgaard: Den kristne dåb 1944
Jaques Th. Frei: Die Taufe im Wandel der Jahrtausende.
CH-6956 Lopagno 2013.
Henda bók verður í løtuni týdd til danskt av konu míni
Kirstin Deckert. Nógvar av teimum frálíku myndunum,
dr. Frei hevur í bók síni, hevur hann vinarliga lænt mær
til bók mína um dópin. Afturfyri týða vit bók hansara og
gera hana prentklára.
K.
Kasper Walter: Christsein ohne Entscheidung oder Soll
die Kirche Kinder Taufen?
Karl Barth: Kirchliche Dogmatik Band XXXI - 305 –
Karl Barth: Karl Barth i krydsforhør, p.120-129
K. Robert Hansen:Ved I, hvorfor det nu kimer?
Frederiksberg 1975 p.102ff.
Katekismus: Anis Forlag, København 2000, p.120f.
Kári Kjelnes: Leirkerið nr.1- 2013 p.8-13
Kommentar Zu Den LIMA-ERKLÄRUNGEN ÜBER
TAUFE; EUCHARISTIE UND AMT,
Konfessionskundliches Institut (HG.)Hefte 59, 1983.
L.
Limatekst: Kirkernes Verdensråd 1986
Ludwig Keller: Ein Apostel der Wiedertäufer
Ludwig Keller: Geschichte der Wiedertäufer……
Lars Toftdahl: Samsons Søjler 2001
Leif Grane: Kirkens historie i de første 8 årh.Gyldendal
1973
Lorenz Bergmann: Kirkehistorie bd.I-III, Københ.1973
Lars Hartman: Ur Nya Testamentet1972, p.279-
291;304-311; 351-356.
Lars Toftdahl: Samsons søjler, Poul Kristensens Forlag
- November 2001
M.
Martin Luther: Taufbüchlein (1526) p.534-541
Martin Luther: Den store Katekismus v/Leif Grane
1976, København
Martin Luther: Luthers katekismus, Tórshavn 1979
- 306 –
Mediacellen: Folk og Kirke årg.2003, p.172f.
N.
Nelson, Thomas: Nelson Study Bible, 2007 ISBN 978-
82-520-0111-2
N. F. Band: Jahrbücher für Kultur u. Geschichte der
Slaven, HefteI, 1929-E.P.
Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 1993
O.Ó.
Ólavur Tausen: í Leirkerinum nr.3-4 2012, p.13-23
P.
Peter Højen: Tro og dåb, Købhvn.1977
Priscillian: Eine Neuaufgefundener lateinisch
Schriftsteller des 4.Jahrh., skrivað á latíni á Uncial
handriti. Nakað av tí elsta, vit kenna. Nakrir partar
vantaðu.Fyrilestur hildin 18.mai 1886 um hetta. - 307 –
R.
Ritualbók: til dóp fólkakirkjunnar p.5-25 Tórsh.1929
Richard W. Müller: Ein Kleines Buch über die Grossen
taten des Heiligen Geistes ISBN 978-87-994597-2-8
Jahrgang 2014
Richard W. Müller: ( En lille bog on Helliåndens store
gerninger ISBN: 978-87-994597-0-4 årg. 2011
Richard W. Müller: Anabaptisterne-Troens dåb eller
dåb af spædbørn? Utrykt kilde
Richard W. Müller: Anabaptisterne og deres
hviledagsforståelse. Utrykt kilde
Richard W. Müller: Anabaptisterne-reformationens
glemte folk. Utrykt kilde
Ragnar Leivestad: Nytestamentlig gresk Grammatik,
Oslo 1975
S.
S.H. Frölich: Einzelne Briefe u. Betrachten aus dem
Nachlasse
Svenning á Lofti: Dópurin, Tórshavn 1982
Sigfred Pedersen, red.: Dåben i NT. Forlaget Aros 1982
Sven Göransson: Kyrkohistorisk Orientering, Lund
1970
Søren Giversen: Oldkristne tekster,Bind I-III.2001
Studiebibelen: Bd. I-V.Oslo 1982 - 308 –
Sigurd Berghamar: – Men Gud gav vøkst, Tórshavn
1992
T.
Trúarjáttan: Føroysku fólkakirkjunnar, Tórsh. 2000
The Analytical Greek Lexicon, S.Bagster & Sons Ltd.
London 1975
Tórður Jóansson: Brøður í Føroyum. Ein evangelisk
rørsla, merkisverdi vøkstur hennara og varandi ávirkan
á eitt fjarskotið oyggjasamfelag. Uppr. Á enskum, sum
høvundin legði fram í sambandi við tilnevning til Doctor
of Philosophy á University of Glasgow 30.apríl 2012.
W.
W. Blair Neatby: A History of the Plymouth Brethren
William Booth, Mrs: I kirkehistoriske læsestykker 1970
Wilhelm Goeters: Die Vorbereitung des Pietismus in
der Reformierten Kirche der Niederlande bis
Labadistischen Krisis. Leipzig 1911
Wolfhart Pannenberg: Dåb og Identitet. Dialogcentret i
Århus 1993
Walter Bauer: Wörterbuch zum Neuen Testament.
Berlin 1971
Wilh.Gesenius: Hebr. u. Aramäisches Handwörterbuch
1962 - 309 –
William G. Sloan: Dópurin og endurføðingin í
Leirkerinum nr.3-4 2012, p.24-34 (skrivað 1882)
www.folkakirkjan.fo
www.folkekirken.fo
www.denstoredanske.dk
www.daabifolkekirken.dk
wikipedia.org/wiki/dåb
www.km.dk/folkekirken
www.duda.dk
www.pinsekirken.dk
www.adventistkirken.dk
www.teol.ku.dk
www.kristentf.dk
www.baptistkirken.dk
www.Ebenezer.fo
Z.
Zacharias Zachariasse: Barnadópurin og endurloysingin
í Leirkerinum 2012, nr.3-4 p.35-40
Zacharias Zachariassen: Bíblian Á Føroyskum í
Hálva øld, Leirkerið ár 2000
Zacharias Zachariassen: Jeramias-hin grátandi profeturin, Forlagið Leirkerið Gøtu 2009 - 310 –
Á bls. 314 er møgulig kápumynd
Á bls. 315 er møgulig baksíða
Á bls. 316 Myndaeigarar
– 311
– 312
– 313
- 314 –
Møgulig kápumynd? Á næstu bls.
DÓPUR ÁPOSTLANNA
Kápumynd??????? - 315 –
INNLIT Í SØGU DÓPSINS
GERHARD HANSEN - 316 –
Dr. Gerhard Hansen f. 1944
Náði Guds kemur av trúnni og ikki frá prestakjólanum. Tí fekk Martin Luther
súlur kátólsku kirkjunnar at rapa. Men vit sluppu ikki undan Róm, og eru aftur í
gamla óvanum, har evangeliska fólkakirkjan stjelur harradømi frá Gudi og verður
sostatt hildin sum gísli av fólkinum. Prestarstatturin hevur tikið lyklavaldið og
rættin at býta út náði Guds og harvið stolið harradømið frá Gudi. Har kirkjan
gloymir at skilja ímillum gerningar Guds og handlingar prestaembætisins, eru
heimsins børn skjót at taka kirkjuna sum gísli fyri at fáa fastatøkur á Várharra.
Bert Gud kann geva náði Guds og signing og als ikki prestarnir! Í Nýggja
Testamenti er raðfylgjan: Fyrst Orðið, næst trúgvin og síðani dópurin. Soleiðis
dópsritualið er orðað í dag í fólkakirkjuni, verður hildið fast við, at tá ið doypt
verður við trimum nevum av vatni og Orðið ljóðar, doypir Várharra beinanvegin
við Heilagum Anda og veitir sostatt hitt æviga lívið. Henda bók vísir á, at Heilagi
Andin ikki altíð er knýttur at dópi, annaðhvørt tað er barnadópur ella
vaksnamannadópur. Í Fólkakirkjuni stara fólk seg blind á doypifontin. Kanska
tey skuldu byrja at liti á Hann, sum á Krossinum hekk fyri syndir teirra. (Møgulig
baksíða)?????? Heldur fáa onkran annan at skriva hetta!